Anthralin: Hoạt chất bôi ngoài da hỗ trợ điều trị bệnh vảy nến

Tên thuốc gốc (Hoạt chất)

Anthralin

Loại thuốc

Thuốc bôi ngoài da dùng trong điều trị vảy nến.

Dạng thuốc và hàm lượng

Anthralin được bào chế dưới nhiều dạng dùng ngoài da.

• Dạng thuốc mỡ thường chứa Anthralin pha trong vaseline vàng với nồng độ phổ biến từ 0,1% đến 2%.
• Dạng bột nhão có thể phối hợp với nền ít bị oxy hóa và acid salicylic, thường dùng ở nồng độ 0,1% đến 1%.
• Ngoài ra, hoạt chất này còn có dạng kem với hàm lượng thường gặp từ 0,1% đến 3%, trong đó có cả dạng kem chứa 1% Anthralin triacetat.

Anthralin chủ yếu được dùng tại chỗ trong điều trị vảy nến mảng ổn định ở da và da đầu.

Anthralin là một trong những thuốc bôi ngoài da thường được lựa chọn trong điều trị vảy nến mảng mạn tính ổn định. Hoạt chất này có thể được sử dụng đơn độc hoặc phối hợp với một số phương pháp điều trị khác theo chỉ định chuyên môn. Anthralin giúp đưa tốc độ tăng sinh và biệt hóa của tế bào biểu bì về gần mức bình thường, từ đó hỗ trợ cải thiện tình trạng tăng sản biểu bì đặc trưng ở người mắc vảy nến. Cơ chế tác dụng của thuốc được cho là liên quan đến việc ức chế tổng hợp DNA, đồng thời ảnh hưởng đến các quá trình oxy hóa trong tế bào.

Hấp thu

Anthralin được sử dụng tại chỗ và thấm vào vùng da tổn thương do vảy nến nhanh, sâu hơn so với da bình thường. Ở những vùng da bị mất lớp sừng hoặc da bệnh lý, nồng độ thuốc tại chỗ có thể cao hơn đáng kể, ghi nhận có thể gấp nhiều lần so với da lành sau khoảng 30 phút bôi thuốc. Mức độ hấp thu toàn thân sau khi dùng ngoài da hiện vẫn chưa được xác định đầy đủ.

Phân bố

Hiện chưa có dữ liệu đầy đủ về thể tích phân bố và tỷ lệ gắn protein huyết tương của Anthralin.

Chuyển hóa

Anthralin dùng ngoài da nên quá trình chuyển hóa toàn thân chưa được ghi nhận rõ ràng.

Thải trừ

Chưa có đầy đủ dữ liệu dược động học toàn thân, nguy cơ tích lũy toàn thân được cho là thấp khi dùng đúng cách.

Việc sử dụng corticosteroid bôi tại chỗ kéo dài có thể làm tình trạng vảy nến trở nên kém ổn định, và khi ngừng thuốc có nguy cơ xuất hiện hiện tượng bùng phát trở lại. Vì vậy, trước khi bắt đầu điều trị bằng Anthralin, thường nên ngưng corticosteroid tại chỗ khoảng 1 tuần. Trong thời gian chuyển tiếp này, có thể dùng vaseline hoặc các thuốc làm mềm da phù hợp để hỗ trợ bảo vệ da.

Anthralin chống chỉ định ở người có tiền sử mẫn cảm với hoạt chất này hoặc với bất kỳ thành phần nào của thuốc. Thuốc không được khuyến cáo sử dụng trong các trường hợp vảy nến cấp tính, vảy nến mụn mủ, viêm da hoặc thể vảy nến toàn thân kiểu Zumbusch.

Liều dùng

Người lớn

Dùng Anthralin trên da hoặc da đầu theo một trong hai cách sau:

• Điều trị thông thường: Khởi đầu với thuốc mỡ hoặc bột nhão chứa 0,1% Anthralin, hoặc 0,05% ở người có làn da sáng hay dễ kích ứng, bôi trong vài giờ. Tùy đáp ứng điều trị, có thể tăng dần nồng độ lên 0,5%, đôi khi đến 1%, đồng thời kéo dài thời gian tiếp xúc với thuốc. Trong một số trường hợp, thuốc có thể được để qua đêm bằng cách bôi vào buổi tối và rửa sạch vào sáng hôm sau.
• Liệu pháp tiếp xúc ngắn: Phương pháp này có hiệu quả tương đương điều trị thông thường nhưng giúp hạn chế kích ứng và giảm nguy cơ nhuộm màu da, đặc biệt phù hợp với người điều trị ngoại trú. Thuốc thường được bôi lên vùng tổn thương mỗi ngày trong khoảng 5 đến 10 phút rồi rửa sạch. Tùy theo mức độ đáp ứng, thời gian tiếp xúc có thể tăng dần đến 60 phút. Nồng độ Anthralin thường được nâng từ 0,1% lên 2%, và trong một số trường hợp có thể dùng đến 5% nếu cần. Việc điều trị nên được duy trì cho đến khi tổn thương da sạch hoàn toàn, sau đó có thể lặp lại theo từng đợt để duy trì hiệu quả.

Trẻ em

Hiện chưa có hướng dẫn liều dùng chuẩn hóa đầy đủ của Anthralin cho trẻ em. Việc sử dụng thuốc ở đối tượng này cần được bác sĩ chỉ định và theo dõi chặt chẽ, thường bắt đầu với nồng độ thấp và thời gian tiếp xúc ngắn để hạn chế kích ứng. Một số chế phẩm Anthralin dùng cho vảy nến da đầu được ghi nhận sử dụng cho trẻ từ 12 tuổi trở lên.

Cách dùng

Khi bôi Anthralin, nên mang găng tay hoặc rửa tay ngay sau khi sử dụng. Thuốc chỉ nên được thoa một lớp mỏng lên đúng vùng da tổn thương và xoa nhẹ để thuốc thấm tại chỗ, tránh lan sang vùng da lành. Da bình thường xung quanh nên được bảo vệ bằng vaseline hoặc chất bôi trơn phù hợp. Đối với da đầu, nên chải sạch vảy, làm ướt tóc, rẽ tóc theo từng vùng rồi bôi thuốc cẩn thận đúng vị trí cần điều trị.

Sau thời gian tiếp xúc với thuốc, người bệnh cần tắm hoặc gội để loại bỏ phần Anthralin còn lại trên da và tóc. Có thể dùng xà phòng hoặc dầu gội sau khi đã rửa sạch thuốc bằng nước ấm.

Thời gian tiếp xúc với thuốc cần được điều chỉnh theo nồng độ sử dụng và mức độ đáp ứng của từng người bệnh. Trong giai đoạn đầu điều trị, nếu tổn thương da lan rộng hoặc xuất hiện kích ứng rõ rệt, có thể cần giảm nồng độ Anthralin, giảm tần suất bôi hoặc tạm ngừng thuốc khi cần thiết.

Anthralin có thể gây nóng rát tại chỗ, nhất là ở vùng da lành nằm sát khu vực điều trị. Người có làn da sáng màu thường dễ bị kích ứng hơn so với người có da sẫm màu. Thuốc cũng có khả năng gây kích ứng mạnh cho mắt và các niêm mạc.

• Thường gặp: Nhuộm màu da thành tím nâu với mức độ từ vừa đến rõ, nhưng đa số trường hợp không cần phải ngừng điều trị. Ngoài ra, thuốc có thể gây kích ứng da hoặc viêm da tại chỗ, biểu hiện bằng đỏ da, nóng rát, đau hoặc sưng.
• Ít gặp: Phản ứng dị ứng trên da như phát ban.

Lưu ý chung

Khi sử dụng Anthralin, người bệnh cần tuân thủ đúng hướng dẫn điều trị để hạn chế kích ứng da và đạt hiệu quả tốt hơn. Một số điểm quan trọng cần lưu ý gồm:

• Chỉ bôi thuốc lên đúng vùng da tổn thương, tránh để lan sang vùng da lành xung quanh.
• Chỉ thoa một lớp mỏng, xoa nhẹ nhàng, không bôi quá nhiều thuốc lên da.
• Cần mang găng tay khi bôi hoặc rửa tay ngay sau khi sử dụng thuốc.
• Tránh để thuốc tiếp xúc với mắt, miệng và các niêm mạc vì có thể gây kích ứng mạnh.
• Nếu thuốc vô tình dính vào mắt, phải rửa ngay bằng nhiều nước sạch và theo dõi kỹ các dấu hiệu kích ứng.
• Thuốc có thể gây cảm giác nóng rát, đỏ da hoặc viêm da tại chỗ, nhất là ở vùng da lành gần khu vực điều trị.
• Người có làn da sáng màu hoặc da nhạy cảm có thể dễ bị kích ứng hơn, vì vậy thường cần bắt đầu với nồng độ thấp hơn.
• Anthralin có thể làm nhuộm màu da, tóc, móng tay, quần áo, khăn tắm hoặc ga gối, do đó nên thận trọng trong quá trình sử dụng.
• Với vùng da đầu, nên chải sạch vảy trước, làm ướt tóc và rẽ tóc để bôi thuốc chính xác lên vùng tổn thương.
• Sau thời gian tiếp xúc, cần rửa sạch thuốc còn dư trên da hoặc da đầu bằng nước ấm, sau đó có thể dùng thêm xà phòng hoặc dầu gội nếu cần.
• Thời gian tiếp xúc với thuốc nên được tăng dần theo đáp ứng của người bệnh, không nên tự ý kéo dài thời gian bôi ngay từ đầu.
• Nếu xuất hiện kích ứng mạnh như bỏng rát nhiều, đỏ da dữ dội, sưng viêm hoặc nổi mụn mủ, cần giảm nồng độ, giảm số lần bôi hoặc ngừng thuốc theo chỉ định chuyên môn.
• Không nên dùng thuốc trên các thể vảy nến cấp tính, vảy nến mụn mủ hoặc vùng da đang viêm nặng nếu không có chỉ định phù hợp.
• Ở trẻ em, việc sử dụng cần đặc biệt thận trọng và nên có hướng dẫn cụ thể của bác sĩ.
• Người bệnh đã dùng corticosteroid bôi kéo dài thường cần có giai đoạn chuyển tiếp thích hợp trước khi bắt đầu Anthralin.
• Nên theo dõi đáp ứng của da trong suốt quá trình điều trị để điều chỉnh nồng độ và thời gian tiếp xúc cho phù hợp.
• Việc điều trị cần được duy trì đúng liệu trình, vì ngừng quá sớm có thể làm hiệu quả không đạt như mong muốn.
• Thuốc chỉ dùng ngoài da, không được uống hoặc sử dụng sai đường dùng.

Lưu ý với phụ nữ có thai

Hiện chưa có đầy đủ dữ liệu nghiên cứu về độ an toàn của Anthralin trên phụ nữ mang thai. Do thuốc dùng ngoài da vẫn có khả năng hấp thu một phần vào tuần hoàn, cần thận trọng khi sử dụng trong thai kỳ và chỉ nên dùng khi thật sự cần thiết theo hướng dẫn của bác sĩ.

Lưu ý với phụ nữ cho con bú

Anthralin có thể được hấp thu toàn thân ở mức độ nhất định, tuy nhiên hiện chưa rõ thuốc có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Vì chưa có đầy đủ dữ liệu trên người, vẫn chưa thể loại trừ hoàn toàn nguy cơ đối với trẻ bú mẹ, do đó nên thận trọng khi dùng cho phụ nữ đang cho con bú.

Lưu ý khi lái xe và vận hành máy móc

Anthralin được dùng tại chỗ và không có ảnh hưởng đáng kể đến hệ thần kinh trung ương, do đó không ảnh hưởng đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. Tuy nhiên, nếu xuất hiện kích ứng da hoặc khó chịu tại chỗ khiến người bệnh mất tập trung, nên thận trọng trong khi lái xe hoặc thực hiện các công việc cần sự tập trung cao.

Quá liều và xử trí

Quá liều và độc tính

Dùng Anthralin quá mức hoặc để thuốc tiếp xúc quá lâu trên da có thể gây kích ứng mạnh tại chỗ, biểu hiện như nóng rát, bỏng da, nổi mụn mủ hoặc viêm da rõ rệt. Độc tính toàn thân của thuốc ít gặp do Anthralin chủ yếu được dùng ngoài da.

Cách xử lý khi quá liều

Khi xuất hiện kích ứng nghiêm trọng, cần rửa sạch thuốc ngay khỏi vùng da bôi. Tùy mức độ phản ứng, có thể phải giảm nồng độ, rút ngắn thời gian tiếp xúc hoặc ngừng thuốc. Nếu tổn thương da nặng, người bệnh nên được bác sĩ đánh giá để có hướng xử trí phù hợp.

Quên liều và xử trí

Nếu quên một lần bôi, có thể dùng lại vào lần kế tiếp theo đúng hướng dẫn. Không nên bôi gấp đôi lượng thuốc để bù liều đã quên vì có thể làm tăng nguy cơ kích ứng da.