Có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Tiêm chủng và Nội khoa. Bác sĩ luôn liên tục cập nhật và trau dồi chuyên môn để mang đến những thông tin hữu ích cho cộng đồng.
Mạnh Khương
20/11/2026
Mặc định
Lớn hơn
Khi cân nặng tăng bất thường, cơ thể thường xuyên mệt mỏi hoặc khó ngủ, nhiều người dễ nghĩ đến áp lực cuộc sống mà ít chú ý đến khả năng rối loạn chức năng tuyến giáp. Vậy làm thế nào để phân biệt những thay đổi thông thường với các dấu hiệu cảnh báo bệnh lý tuyến giáp, và khi nào cần đi khám?
Ngủ đủ 8 tiếng mỗi đêm nhưng sáng dậy vẫn uể oải. Ăn uống không khác trước, thậm chí đã cố gắng kiểm soát khẩu phần, nhưng cân nặng vẫn tăng. Những thay đổi này dễ khiến nhiều người nghĩ đến áp lực công việc, tuổi tác hoặc thói quen sinh hoạt. Tuy nhiên, đôi khi chúng cũng có thể liên quan đến hoạt động của tuyến giáp.
Tuyến giáp là cơ quan sản xuất hormone tham gia điều hòa quá trình chuyển hóa, nhịp tim và nhiều hoạt động khác của cơ thể. Khi tuyến giáp sản xuất quá ít hoặc quá nhiều hormone, người bệnh có thể gặp các biểu hiện như mệt mỏi, thay đổi cân nặng và rối loạn giấc ngủ. Điều đáng nói là những triệu chứng này cũng xuất hiện trong nhiều tình trạng sức khỏe khác, khiến việc nhận biết bệnh không phải lúc nào cũng dễ dàng.
Bác sĩ Nguyễn Mai Vân thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu cho biết: "Những triệu chứng như mệt mỏi, khó ngủ hay tăng cân đều rất phổ biến và xuất hiện trong nhiều bệnh khác nhau, do đó việc tự chẩn đoán dựa trên triệu chứng dễ dẫn đến hiểu lầm. Điều đáng chú ý là triệu chứng có kéo dài không, có xuất hiện cùng nhau không, và có kèm thay đổi bất thường nào khác không. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ sẽ khám và cân nhắc xét nghiệm chức năng tuyến giáp để xác định nguyên nhân."
Việc hiểu đúng cơ chế vận hành của tuyến giáp sẽ giúp chúng ta biết khi nào những thay đổi của cơ thể là tín hiệu cảnh báo đỏ, cần sự can thiệp của y tế thay vì tự điều chỉnh chế độ ăn uống.
Tuyến giáp hoạt động quá mức hoặc kém hơn bình thường đều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, nhưng biểu hiện của hai tình trạng này thường khác nhau.
Có người dù ngủ đủ giấc vẫn thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, thiếu năng lượng và khó tập trung. Nếu tình trạng này đi kèm tăng cân không rõ nguyên nhân, dễ bị lạnh, táo bón hoặc da khô, cần nghĩ đến khả năng suy giáp.
Khi tuyến giáp không sản xuất đủ hormone, nhiều hoạt động chuyển hóa của cơ thể diễn ra chậm hơn. Người bệnh có thể cảm thấy uể oải, buồn ngủ nhiều hơn, giảm khả năng tập trung hoặc ghi nhớ. Cân nặng cũng có thể tăng, một phần do cơ thể giữ muối và nước.

Tuy nhiên, không phải người suy giáp nào cũng có đầy đủ những biểu hiện trên. Mức độ triệu chứng còn phụ thuộc vào tình trạng thiếu hụt hormone và đặc điểm sức khỏe của từng người. Suy giáp ít gặp hơn có thể do chế độ ăn quá nhiều hoặc quá ít iod, hoặc do rối loạn ở tuyến yên và vùng dưới đồi, hoặc do một số thuốc đang dùng.
Có một nhóm người không có triệu chứng rõ ràng, nhưng xét nghiệm cho thấy TSH tăng trong khi FT4 vẫn trong giới hạn bình thường. Đây là tình trạng suy giáp dưới lâm sàng - khá thường gặp trên thực hành và là lý do nhiều người cầm kết quả xét nghiệm mà không rõ mình có mắc bệnh hay không.
Với nhóm này, hướng xử trí không giống nhau cho mọi người: Có trường hợp chỉ cần theo dõi định kỳ, có trường hợp cần điều trị tùy mức TSH, triệu chứng, tuổi và tình trạng mang thai. Quyết định cuối cùng cần dựa trên đánh giá của bác sĩ - bệnh nhân không nên tự mua hormone giáp để dùng.
Ngược lại, có người liên tục cảm thấy bồn chồn, khó ngủ dù cơ thể đã mệt. Họ có thể nhận thấy tim đập nhanh, tay run, dễ đổ mồ hôi hoặc nóng bức hơn người xung quanh.
Đây là những biểu hiện có thể gặp ở người bị cường giáp, khi tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormone khiến quá trình chuyển hóa và nhiều hoạt động của cơ thể tăng lên. Người bệnh thường sụt cân không chủ ý dù ăn uống bình thường hoặc ăn nhiều hơn trước.
Dù vậy, thay đổi cân nặng không phải dấu hiệu tuyệt đối để phân biệt hai bệnh. Một số người cường giáp không sụt cân, trong khi tăng cân cũng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân không liên quan đến tuyến giáp.
Bác sĩ Nguyễn Mai Vân nhận định rằng: "Điểm quan trọng là không nên chỉ dựa vào một triệu chứng riêng lẻ. Mệt mỏi kéo dài kèm sợ lạnh, táo bón và tăng cân có thể gợi ý suy giáp; trong khi khó ngủ đi cùng hồi hộp, run tay, sợ nóng hoặc sụt cân không chủ ý có thể khiến bác sĩ nghĩ đến cường giáp. Tuy nhiên, việc xác định bệnh vẫn cần dựa trên thăm khám và xét nghiệm phù hợp."
Mệt mỏi, khó ngủ hay tăng cân không nhất thiết là dấu hiệu của bệnh tuyến giáp. Tuy nhiên, nếu những triệu chứng này kéo dài, không rõ nguyên nhân hoặc đi kèm các biểu hiện như sợ lạnh, táo bón, tim đập nhanh, run tay hay sụt cân bất thường, bạn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá.
Đặc biệt, cần đi khám sớm nếu phát hiện khối sưng bất thường ở vùng cổ, nhất là khi khối lớn nhanh, kèm khàn tiếng kéo dài, khó nuốt hoặc nổi hạch cổ không rõ nguyên nhân. Những biểu hiện này không đồng nghĩa với ung thư tuyến giáp, nhưng cần được kiểm tra để xác định nguyên nhân. Nếu khó thở nghiêm trọng hoặc xuất hiện đột ngột, cần được cấp cứu ngay.

Trước những băn khoăn của người đọc về việc có nên đi khám hay không, bác sĩ Nguyễn Mai Vân đưa ra lời khuyên: "Đừng chờ đến khi có đủ triệu chứng mới đi khám. Với người có yếu tố nguy cơ hoặc đang mang thai, một xét nghiệm máu đơn giản có thể trả lời được câu hỏi mà nhiều tháng tự điều chỉnh chế độ ăn không trả lời được. Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ cân nhắc xét nghiệm TSH, FT4 hoặc siêu âm tuyến giáp khi có chỉ định."
Có một số yếu tố làm tăng khả năng mắc bệnh tuyến giáp. Khi có những yếu tố này, nên kiểm tra ngay cả khi triệu chứng chưa rõ:
Đây là nhóm cần được quan tâm riêng, vì nhu cầu hormone giáp tăng lên trong thai kỳ và hormone giáp của mẹ có vai trò với sự phát triển thần kinh của thai nhi. Vì vậy, người đang dùng levothyroxine khi phát hiện có thai nên báo ngay cho bác sĩ để kiểm tra TSH và điều chỉnh liều, thay vì tự giữ nguyên liều cũ. Ngược lại, phụ nữ mang thai có dấu hiệu mệt mỏi nhiều, tăng cân bất thường hoặc sảy thai liên tục nên được kiểm tra chức năng tuyến giáp.

Nhiều người trì hoãn đi khám vì lo phải thực hiện các thủ thuật phức tạp. Thực tế, việc kiểm tra tuyến giáp thường bắt đầu bằng hỏi bệnh, khám lâm sàng và xét nghiệm máu. Chỉ khi kết quả gợi ý mới cần thêm siêu âm, và rất ít trường hợp cần đến chọc hút tế bào.
Trước tiên, bác sĩ sẽ hỏi về tình trạng mệt mỏi, thay đổi cân nặng, giấc ngủ và những biểu hiện đi kèm như tim đập nhanh, run tay, sợ nóng hoặc sợ lạnh. Tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp, bệnh tự miễn và các loại thuốc đang sử dụng cũng là những thông tin cần được xem xét.
Bác sĩ có thể khám vùng cổ để phát hiện tuyến giáp to hoặc có khối bất thường, đồng thời đánh giá nhịp tim và các dấu hiệu liên quan. Những thông tin này giúp xác định xét nghiệm nào thực sự cần thiết.
Xét nghiệm máu là phương pháp quan trọng để đánh giá chức năng tuyến giáp. Trong đó, TSH (hormone kích thích tuyến giáp) thường là xét nghiệm đầu tiên được chỉ định khi nghi ngờ rối loạn chức năng tuyến giáp.
Nếu kết quả TSH bất thường hoặc có dấu hiệu lâm sàng phù hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm FT4 (thyroxine tự do) và trong một số trường hợp là T3 để làm rõ tình trạng suy giáp hoặc cường giáp. Khi cần xác định nguyên nhân, bác sĩ cũng có thể yêu cầu xét nghiệm kháng thể tuyến giáp.
Cần lưu ý, lượng hormone giáp trong máu có thể thay đổi khi mang thai hoặc khi dùng thuốc tránh thai, nên việc đọc kết quả cần đặt trong bối cảnh của từng người, không so sánh một cách máy móc giữa các trường hợp.

Nếu phát hiện khối bất thường ở vùng cổ, tuyến giáp to hoặc nghi ngờ có nhân giáp, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm tuyến giáp. Phương pháp này sử dụng sóng âm để quan sát cấu trúc tuyến giáp, đánh giá kích thước, đặc điểm của nhân giáp và các hạch vùng cổ.
Siêu âm giúp xác định nhân giáp có dạng đặc hay chứa dịch, đồng thời phát hiện những đặc điểm cần được đánh giá thêm. Tuy nhiên, siêu âm không cho biết tuyến giáp đang sản xuất quá nhiều hay quá ít hormone, nên không thay thế xét nghiệm máu.
Câu trả lời là không. Nếu siêu âm phát hiện nhân giáp, bác sĩ sẽ đánh giá kích thước và các đặc điểm nghi ngờ để quyết định có cần chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA) hay không.
Đây là thủ thuật lấy một lượng nhỏ tế bào từ nhân giáp để xét nghiệm, giúp đánh giá nguy cơ ác tính. Phần lớn nhân giáp là lành tính và không phải trường hợp nào cũng cần thực hiện FNA.
Với câu hỏi “Mệt mỏi, khó ngủ hoặc tăng cân: Khi nào cần kiểm tra tuyến giáp?”, điều quan trọng là nhận biết những triệu chứng kéo dài, không rõ nguyên nhân hoặc xuất hiện cùng các dấu hiệu bất thường khác, thay vì chỉ dựa vào một biểu hiện đơn lẻ. Khi đó, thay vì tự điều chỉnh chế độ ăn, nên thăm khám để được bác sĩ chỉ định xét nghiệm phù hợp - vì rối loạn tuyến giáp nếu phát hiện sớm thường kiểm soát được tốt bằng thuốc và theo dõi định kỳ.
Hãy chủ động thăm khám để được bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe và tư vấn các xét nghiệm chức năng tuyến giáp phù hợp khi cần thiết.
Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.
Bác sĩNguyễn Mai Vân
Có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Tiêm chủng và Nội khoa. Bác sĩ luôn liên tục cập nhật và trau dồi chuyên môn để mang đến những thông tin hữu ích cho cộng đồng.