Phòng bệnh & Sống khoẻ

Khoảng 1/3 người sau đột quỵ có thể gặp rối loạn ngôn ngữ (aphasia), khiến họ khó nói, khó hiểu hoặc không thể diễn đạt điều mình muốn. Nhiều gia đình nghĩ người bệnh “không còn nhận thức”, vô tình ngừng trò chuyện với họ. Chính sự im lặng này lại khiến người bệnh thêm cô lập và phục hồi chậm hơn.

Nhiều người sống sót sau đột quỵ mang những di chứng nặng nề, buộc họ phải tập nói, tập đi lại từ đầu. Nhưng phía sau họ thường còn một người khác cũng kiệt sức không kém: Người chăm sóc chính (caregiver). Nhiều người bước vào vai trò này rất đột ngột, không có kinh nghiệm y tế, không được chuẩn bị tâm lý và gần như phải tự học mọi thứ sau biến cố. Điều khó nói nhất là người chăm sóc thường cố tỏ ra ổn, dù chính họ cũng đang hoang mang và mệt mỏi từng ngày.

Nhiều người chăm bệnh sau đột quỵ thường nghĩ mình phải tự lo hết mọi thứ mới là trách nhiệm. Nhưng sau nhiều tháng thức đêm, canh thuốc và xoay xở từng bữa ăn, không ít người bắt đầu kiệt sức cả thể chất lẫn tinh thần mà không dám thừa nhận. Điều khó nói là người chăm sóc thường quen với việc hỏi “hôm nay bệnh nhân thế nào”, nhưng rất ít ai hỏi họ đang mệt đến mức nào.

Nhiều người chăm sóc bệnh nhân đột quỵ thường chỉ tập trung vào thuốc men, tập luyện và sinh hoạt của người thân mà quên mất một điều quan trọng: Chính họ cũng đang dần kiệt sức. Có người nhiều tháng không ngủ ngon, luôn trong trạng thái căng thẳng nhưng vẫn nghĩ “ráng thêm chút nữa là được”. Điều nguy hiểm là áp lực kéo dài không chỉ ảnh hưởng tinh thần mà còn làm tăng nguy cơ mất ngủ, tăng huyết áp, suy nhược và trầm cảm ở người chăm sóc.

Chăm sóc người thân sau đột quỵ hoặc bệnh tim mạch kéo dài không chỉ là áp lực thể chất. Nhiều người âm thầm rơi vào trạng thái kiệt sức tinh thần mà chính họ cũng không nhận ra. Ban đầu chỉ là mất ngủ, dễ cáu gắt hoặc mệt kéo dài, nhưng nếu tình trạng này tiếp diễn, người chăm sóc có thể suy sụp cả sức khỏe lẫn cảm xúc

Sau đột quỵ, nhiều người vẫn đi lại được nhưng cảm giác mất thăng bằng, yếu chân hoặc choáng nhẹ có thể kéo dài nhiều tháng. Người từng đột quỵ có nguy cơ té ngã cao hơn do yếu cơ, giảm thăng bằng và rối loạn vận động. Té ngã có thể dẫn đến chấn thương và làm tăng nguy cơ nhập viện trở lại. Tập luyện đúng cách không chỉ giúp phục hồi vận động mà còn giảm nguy cơ té ngã nguy hiểm.

Nhiều người sau đột quỵ có xu hướng nghỉ ngơi quá nhiều và trì hoãn việc tập phục hồi chức năng. Thực tế, việc tập luyện phù hợp tại nhà có thể hỗ trợ cải thiện khả năng vận động, giảm cứng cơ và duy trì khả năng sinh hoạt độc lập ở nhiều bệnh nhân sau đột quỵ. Theo Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ, phục hồi chức năng sớm và đều đặn giúp người bệnh tăng khả năng tự chăm sóc và quay lại sinh hoạt thường ngày.

Nhiều người sau đột quỵ rất quyết tâm trong thời gian đầu nhưng dần bỏ tập luyện, sinh hoạt thất thường hoặc quay lại lối sống cũ khi thấy sức khỏe khá hơn. Trong khi đó, việc duy trì những thói quen lành mạnh mỗi ngày lại đóng vai trò quan trọng giúp hỗ trợ hồi phục, cải thiện chất lượng sống và giảm nguy cơ tái phát đột quỵ.

Nhiều người lớn tuổi sau đột quỵ hoặc bệnh mạn tính thường chọn nằm nghỉ vì sợ mệt, sợ té ngã hoặc ngại trở thành gánh nặng cho con cháu. Nhưng việc ít vận động kéo dài có thể khiến cơ bắp yếu nhanh hơn, tăng nguy cơ phụ thuộc và làm chất lượng sống giảm sút rõ rệt.

Theo một số thống kê y tế, Việt Nam ghi nhận khoảng 150.000 - 200.000 ca đột quỵ mỗi năm. Điều đáng nói là nhiều bệnh nhân hồi phục tốt hơn khi được kết nối với cộng đồng cùng trải nghiệm, nơi họ có thể chia sẻ khó khăn, học cách thích nghi và lấy lại tinh thần sau biến cố sức khỏe.