Phòng bệnh & Sống khoẻ

Sau đột quỵ, không ít người bệnh vẫn tỉnh táo nhưng lại không thể tự cầm muỗng, nuốt thức ăn hay uống nước bình thường. Việc ăn uống tưởng chừng đơn giản bỗng trở thành thử thách mỗi ngày, kéo theo nguy cơ suy dinh dưỡng, tăng nguy cơ hít sặc, viêm phổi và tâm lý mặc cảm nếu không được hỗ trợ đúng cách.

Sau cơn đột quỵ, không ít người bệnh phải phụ thuộc hoàn toàn vào người thân trong những việc đơn giản như đánh răng, tắm rửa hay thay quần áo. Sự thay đổi đột ngột này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn tạo áp lực tâm lý rất lớn cho cả người bệnh lẫn gia đình.

Nhiều người sau đột quỵ có thể tự ngồi dậy, nói chuyện hoặc đi lại được nhưng lại lúng túng khi mặc áo, kéo quần hay cài nút áo chỉ vì một bên tay yếu đi. Điều này không chỉ gây bất tiện mà còn khiến người bệnh dễ mất tự tin, ngại sinh hoạt cùng gia đình. Với kỹ thuật mặc quần áo bằng 1 tay đúng cách, người bệnh vẫn có thể tự chăm sóc bản thân an toàn và bớt phụ thuộc hơn mỗi ngày.

Thay đổi nhiệt độ đột ngột khi tắm có thể làm huyết áp và nhịp tim biến động tạm thời, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc những người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp. Người có nguy cơ tim mạch nên tránh tắm ngay sau uống rượu bia, vận động gắng sức hoặc khi cơ thể đang quá lạnh/quá nóng. Nên sử dụng nước ấm vừa phải và đi khám ngay nếu xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ như méo miệng, yếu liệt chi hoặc nói khó.

Sau đột quỵ, nhiều người vẫn tỉnh táo, vẫn nhận ra người thân nhưng lại không thể gọi đúng tên đồ vật hay nói trọn một câu. Đây có thể là dấu hiệu của aphasia - rối loạn ngôn ngữ do tổn thương não. Những tháng đầu sau đột quỵ thường là giai đoạn phục hồi ngôn ngữ mạnh nhất, tuy nhiên người bệnh vẫn có thể cải thiện về lâu dài nếu được trị liệu phù hợp.

Khoảng 1/3 người sau đột quỵ có thể gặp rối loạn ngôn ngữ (aphasia), khiến họ khó nói, khó hiểu hoặc không thể diễn đạt điều mình muốn. Nhiều gia đình nghĩ người bệnh “không còn nhận thức”, vô tình ngừng trò chuyện với họ. Chính sự im lặng này lại khiến người bệnh thêm cô lập và phục hồi chậm hơn.

Nhiều người sống sót sau đột quỵ mang những di chứng nặng nề, buộc họ phải tập nói, tập đi lại từ đầu. Nhưng phía sau họ thường còn một người khác cũng kiệt sức không kém: Người chăm sóc chính (caregiver). Nhiều người bước vào vai trò này rất đột ngột, không có kinh nghiệm y tế, không được chuẩn bị tâm lý và gần như phải tự học mọi thứ sau biến cố. Điều khó nói nhất là người chăm sóc thường cố tỏ ra ổn, dù chính họ cũng đang hoang mang và mệt mỏi từng ngày.

Nhiều người chăm bệnh sau đột quỵ thường nghĩ mình phải tự lo hết mọi thứ mới là trách nhiệm. Nhưng sau nhiều tháng thức đêm, canh thuốc và xoay xở từng bữa ăn, không ít người bắt đầu kiệt sức cả thể chất lẫn tinh thần mà không dám thừa nhận. Điều khó nói là người chăm sóc thường quen với việc hỏi “hôm nay bệnh nhân thế nào”, nhưng rất ít ai hỏi họ đang mệt đến mức nào.

Nhiều người chăm sóc bệnh nhân đột quỵ thường chỉ tập trung vào thuốc men, tập luyện và sinh hoạt của người thân mà quên mất một điều quan trọng: Chính họ cũng đang dần kiệt sức. Có người nhiều tháng không ngủ ngon, luôn trong trạng thái căng thẳng nhưng vẫn nghĩ “ráng thêm chút nữa là được”. Điều nguy hiểm là áp lực kéo dài không chỉ ảnh hưởng tinh thần mà còn làm tăng nguy cơ mất ngủ, tăng huyết áp, suy nhược và trầm cảm ở người chăm sóc.

Chăm sóc người thân sau đột quỵ hoặc bệnh tim mạch kéo dài không chỉ là áp lực thể chất. Nhiều người âm thầm rơi vào trạng thái kiệt sức tinh thần mà chính họ cũng không nhận ra. Ban đầu chỉ là mất ngủ, dễ cáu gắt hoặc mệt kéo dài, nhưng nếu tình trạng này tiếp diễn, người chăm sóc có thể suy sụp cả sức khỏe lẫn cảm xúc