Phòng bệnh & Sống khoẻ

Bundibugyo là chủng virus Ebola mới nguy hiểm như thế nào? Đây là chủng virus Ebola hiếm gặp, có tỷ lệ tử vong cao và hiện chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt.

Sự bùng phát của dịch Ebola đã khiến Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phải phát đi lệnh khẩn cấp toàn cầu. Trước tình hình đó, nhiều quốc gia châu Á đã nhanh chóng siết chặt cửa khẩu, tăng cường kiểm soát y tế nhằm ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh xâm nhập và lan rộng.

Nhiều người từng bị choáng váng, hoa mắt khi đang đứng hoặc vừa bước xuống giường và nghĩ đơn giản là “tụt đường huyết” hay mệt do thiếu ngủ. Nhưng huyết áp hạ đột ngột đôi khi là dấu hiệu cơ thể đang không đủ máu nuôi não và tim, đặc biệt nguy hiểm ở người lớn tuổi hoặc có bệnh tim mạch nền. Không ít trường hợp nhập viện sau cú ngã vì tụt huyết áp, thậm chí phát hiện rối loạn nhịp tim hoặc biến cố tim mạch âm thầm phía sau.

Sau đột quỵ, không ít người bệnh vẫn tỉnh táo nhưng lại không thể tự cầm muỗng, nuốt thức ăn hay uống nước bình thường. Việc ăn uống tưởng chừng đơn giản bỗng trở thành thử thách mỗi ngày, kéo theo nguy cơ suy dinh dưỡng, tăng nguy cơ hít sặc, viêm phổi và tâm lý mặc cảm nếu không được hỗ trợ đúng cách.

Sau cơn đột quỵ, không ít người bệnh phải phụ thuộc hoàn toàn vào người thân trong những việc đơn giản như đánh răng, tắm rửa hay thay quần áo. Sự thay đổi đột ngột này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn tạo áp lực tâm lý rất lớn cho cả người bệnh lẫn gia đình.

Nhiều người sau đột quỵ có thể tự ngồi dậy, nói chuyện hoặc đi lại được nhưng lại lúng túng khi mặc áo, kéo quần hay cài nút áo chỉ vì một bên tay yếu đi. Điều này không chỉ gây bất tiện mà còn khiến người bệnh dễ mất tự tin, ngại sinh hoạt cùng gia đình. Với kỹ thuật mặc quần áo bằng 1 tay đúng cách, người bệnh vẫn có thể tự chăm sóc bản thân an toàn và bớt phụ thuộc hơn mỗi ngày.

Thay đổi nhiệt độ đột ngột khi tắm có thể làm huyết áp và nhịp tim biến động tạm thời, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc những người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp. Người có nguy cơ tim mạch nên tránh tắm ngay sau uống rượu bia, vận động gắng sức hoặc khi cơ thể đang quá lạnh/quá nóng. Nên sử dụng nước ấm vừa phải và đi khám ngay nếu xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ như méo miệng, yếu liệt chi hoặc nói khó.

Sau đột quỵ, nhiều người vẫn tỉnh táo, vẫn nhận ra người thân nhưng lại không thể gọi đúng tên đồ vật hay nói trọn một câu. Đây có thể là dấu hiệu của aphasia - rối loạn ngôn ngữ do tổn thương não. Những tháng đầu sau đột quỵ thường là giai đoạn phục hồi ngôn ngữ mạnh nhất, tuy nhiên người bệnh vẫn có thể cải thiện về lâu dài nếu được trị liệu phù hợp.

Khoảng 1/3 người sau đột quỵ có thể gặp rối loạn ngôn ngữ (aphasia), khiến họ khó nói, khó hiểu hoặc không thể diễn đạt điều mình muốn. Nhiều gia đình nghĩ người bệnh “không còn nhận thức”, vô tình ngừng trò chuyện với họ. Chính sự im lặng này lại khiến người bệnh thêm cô lập và phục hồi chậm hơn.

Nhiều người sống sót sau đột quỵ mang những di chứng nặng nề, buộc họ phải tập nói, tập đi lại từ đầu. Nhưng phía sau họ thường còn một người khác cũng kiệt sức không kém: Người chăm sóc chính (caregiver). Nhiều người bước vào vai trò này rất đột ngột, không có kinh nghiệm y tế, không được chuẩn bị tâm lý và gần như phải tự học mọi thứ sau biến cố. Điều khó nói nhất là người chăm sóc thường cố tỏ ra ổn, dù chính họ cũng đang hoang mang và mệt mỏi từng ngày.