Chorionic Gonadotropin (Human): Hoạt chất hỗ trợ sinh sản và điều trị rối loạn nội tiết sinh dục

Tên thuốc gốc (Hoạt chất)

Chorionic Gonadotropin (Human)

Loại thuốc

Chorionic Gonadotropin (Human) (hCG) là hormone dùng như thuốc hỗ trợ sinh sản và điều trị thiếu hụt hormone sinh dục.

Dạng thuốc và hàm lượng

Dạng thuốc: Bột đông khô pha tiêm (injection powder) hoặc dung dịch tiêm sẵn.

Hàm lượng: Thường có các dạng phổ biến như 1000 IU, 1500 IU, 2000 IU, 5000 IU và 10000 IU mỗi lọ, tùy nhà sản xuất.

Nam giới:

• Điều trị tinh hoàn ẩn trước tuổi dậy thì (không do tắc nghẽn giải phẫu).
• Điều trị suy sinh dục thứ phát do thiếu hormone hướng sinh dục, bao gồm giảm năng tuyến sinh dục, tinh trùng yếu hoặc không có tinh trùng.
• Thiểu năng sinh dục nhẹ do thiếu hormone hướng sinh dục.

Nữ giới:

• Kích thích rụng trứng và hỗ trợ mang thai ở phụ nữ vô sinh không rụng trứng do nguyên nhân thứ phát (không phải suy buồng trứng nguyên phát), đặc biệt sau khi đã điều trị bằng menotropin người.
• Điều trị các rối loạn kinh nguyệt như kinh nguyệt kéo dài, vô kinh nguyên phát hoặc thứ phát, rong kinh, chảy máu tử cung, bao gồm trường hợp nguy cơ sẩy thai.

Human Chorionic Gonadotropin (hCG) là một hormone peptide đa chuỗi, được tiết ra từ mô nguyên bào nuôi của nhau thai. Hoạt chất này có tác dụng tương tự hormone luteinizing (LH) của tuyến yên, đồng thời có một phần nhỏ hoạt tính tương tự FSH.

• Ở nam giới, hCG kích thích tế bào Leydig trong tinh hoàn sản xuất androgen, hỗ trợ sự phát triển và chức năng sinh sản.
• Ở nữ giới, trong giai đoạn hoàng thể, hCG duy trì chức năng của hoàng thể và kích thích tiết progesteron. Chorionic Gonadotropin (Human) còn được sử dụng để thúc đẩy sự phát triển cuối cùng và trưởng thành của nang trứng, dẫn đến rụng trứng, thường phối hợp sau khi đã dùng FSH hoặc menotropin.

Ngoài tác dụng sinh lý, hCG còn được sử dụng làm chỉ số sinh hóa trong chẩn đoán thai kỳ bình thường, thai kỳ bệnh lý, sảy thai, và một số loại ung thư, bao gồm ung thư biểu mô màng đệm và các khối u ác tính ngoài tử cung.

Hấp thu

Chorionic Gonadotropin (Human) không hấp thu qua đường uống vì là protein dễ bị phân giải trong dạ dày - ruột, do đó được dùng qua tiêm bắp (IM) hoặc dưới da (SC). Sau tiêm bắp (IM), thuốc được hấp thu từ từ vào tuần hoàn và đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương khoảng 6 giờ sau tiêm. Đặc điểm hấp thu này góp phần duy trì tác dụng sinh học của hCG trong thời gian tương đối dài.

Phân bố

Thuốc phân bố chủ yếu tại tinh hoàn ở nam giới và tại buồng trứng ở nữ giới.

Chuyển hóa

Chorionic Gonadotropin (Human) được chuyển hóa chủ yếu tại gan và thận, dưới dạng phân giải protein thành các peptide nhỏ và acid amin.

Thải trừ

Khoảng 10 - 12% liều dùng được bài tiết qua nước tiểu trong vòng 24 giờ.

Hiện chưa ghi nhận nhiều tương tác thuốc nghiêm trọng trên lâm sàng. Tuy nhiên, hCG thường được sử dụng phối hợp với các thuốc hướng sinh dục khác như FSH hoặc menotropin để kích thích rụng trứng, việc này có thể làm tăng nguy cơ quá kích buồng trứng. Khi dùng đồng thời với các thuốc nội tiết khác, đáp ứng hormone có thể thay đổi và cần được theo dõi chặt chẽ.

Không sử dụng thuốc ở người có tiền sử dị ứng với hCG hoặc các tá dược của thuốc, trẻ em bị dậy thì sớm, bệnh nhân mắc ung thư tuyến tiền liệt hoặc các bệnh lý ác tính phụ thuộc androgen.

Liều dùng

Người lớn

Kích thích rụng trứng (nữ giới)

Sử dụng đường tiêm bắp, với liều từ 5000 - 10000 IU, được tiêm sau khoảng 24 giờ kể từ liều menotropin cuối cùng nhằm kích thích phóng noãn.

Suy giảm chức năng sinh dục do thiếu hormon hướng sinh dục (nam giới)

Thuốc được sử dụng bằng đường tiêm bắp, với nhiều phác đồ điều trị có thể áp dụng tùy đáp ứng lâm sàng. Một phác đồ thường dùng là 500 - 1000 IU mỗi lần, tiêm 3 lần mỗi tuần trong 3 tuần đầu, sau đó duy trì cùng liều nhưng giảm tần suất còn 2 lần mỗi tuần trong 3 tuần tiếp theo.

Ngoài ra, có thể áp dụng phác đồ liều cao hơn với 4000 IU mỗi lần, tiêm 3 lần mỗi tuần trong thời gian 6 - 9 tháng, sau giai đoạn này giảm liều xuống 2000 IU, tiêm 3 lần mỗi tuần và tiếp tục trong khoảng 3 tháng để duy trì hiệu quả điều trị.

Kích thích sinh tinh ở nam giới bị suy sinh dục do thiếu hormon hướng sinh dục (chỉ định ngoài nhãn)

Thuốc được dùng đường tiêm bắp với liều 1000 - 2000 IU mỗi lần, 2 - 3 lần mỗi tuần. Việc điều trị bằng hCG được duy trì cho đến khi nồng độ testosterone huyết thanh đạt mức sinh lý, thường cần khoảng 2 - 3 tháng. Sau giai đoạn này, có thể phối hợp thêm gonadotropin mãn kinh hoặc FSH khi cần thiết nhằm thúc đẩy quá trình sinh tinh. hCG tiếp tục được sử dụng với liều phù hợp để duy trì nồng độ testosterone ổn định trong giới hạn bình thường.

Trẻ em

Suy giảm chức năng sinh dục do thiếu hormon hướng sinh dục, gây dậy thì

Dữ liệu lâm sàng hiện còn hạn chế. Ở trẻ em từ 12 tuổi trở lên và thanh thiếu niên nam, hCG có thể được sử dụng bằng đường tiêm bắp với liều 500 - 3000 đơn vị, 2 - 3 lần mỗi tuần. Liều dùng cần được điều chỉnh theo từng cá thể dựa trên nồng độ testosterone trong huyết thanh, đánh giá định kỳ mỗi 3 - 6 tháng. Trong quá trình điều trị, cần theo dõi chặt chẽ sự phát triển dậy thì nhằm tránh kích thích quá mức tuyến sinh dục hoặc nguy cơ dậy thì sớm.

Tinh hoàn ẩn trước tuổi dậy thì

Trẻ em từ 4 tuổi trở lên và thanh thiếu niên nam có thể được chỉ định hCG bằng đường tiêm bắp theo nhiều phác đồ khác nhau đã được nhà sản xuất ghi nhận. Điều trị thường được cân nhắc bắt đầu trong độ tuổi từ 4 đến 9.

Các phác đồ có thể áp dụng bao gồm: Tiêm 4000 đơn vị, 3 lần mỗi tuần trong 3 tuần hoặc tiêm 5000 đơn vị cách ngày, tổng cộng 4 mũi. Một lựa chọn khác là sử dụng liều 500 đơn vị, 3 lần mỗi tuần trong thời gian 4 - 6 tuần, trong trường hợp đáp ứng chưa đạt, có thể lặp lại liệu trình sau 1 tháng với liều tăng lên 1000 đơn vị mỗi lần tiêm. Ngoài ra, có thể áp dụng phác đồ gồm tổng cộng 15 mũi tiêm, mỗi mũi từ 500 đến 1000 đơn vị, phân bố trong vòng 6 tuần.

Cách dùng

Human Chorionic Gonadotropin được sử dụng bằng đường tiêm, chủ yếu là tiêm bắp sâu. Thuốc thường được bào chế dưới dạng bột đông khô và cần được hoàn nguyên với dung môi đi kèm ngay trước khi sử dụng, đảm bảo dung dịch trong, không màu hoặc hơi vàng nhạt và không có tiểu phân.

Việc tiêm phải được thực hiện trong điều kiện vô khuẩn, đúng liều lượng và khoảng cách liều theo phác đồ điều trị. Không được dùng thuốc bằng đường uống. Sau khi hoàn nguyên, dung dịch nên được sử dụng ngay, nếu chưa dùng ngay, cần bảo quản theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất và không sử dụng khi dung dịch có dấu hiệu biến đổi màu hoặc kết tủa.

Trong quá trình sử dụng hCG, một số tác dụng không mong muốn có thể xuất hiện với mức độ và tần suất khác nhau.

• Tim mạch: Huyết khối động mạch; phù nề.
• Hệ thần kinh trung ương: Trầm cảm, mệt mỏi, đau đầu, cáu gắt, bồn chồn.
• Nội tiết và chuyển hóa: Chứng vú to ở nam giới, hội chứng quá kích buồng trứng.
• Hệ tiết niệu - sinh dục: Dậy thì sớm, vỡ nang buồng trứng.
• Tại chỗ: Đau tại vị trí tiêm.
• Hiếm gặp (<1%), ghi nhận sau lưu hành và/hoặc báo cáo ca bệnh: Sốc phản vệ; phản ứng quá mẫn tại chỗ hoặc toàn thân (phù mạch, khó thở, ban đỏ, phát ban, nổi mề đay), u tân sinh tinh hoàn.

Lưu ý chung

Chorionic Gonadotropin (Human) chỉ nên sử dụng theo chỉ định và dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa, đặc biệt trong các phác đồ hỗ trợ sinh sản hoặc điều trị rối loạn nội tiết. Trước khi dùng thuốc, cần đánh giá đầy đủ tình trạng nội tiết, chức năng sinh dục và loại trừ các chống chỉ định như u phụ thuộc hormone hoặc dậy thì sớm.

Trong quá trình điều trị, cần theo dõi lâm sàng và cận lâm sàng định kỳ (nồng độ hormone, siêu âm buồng trứng ở nữ giới, testosterone ở nam giới) để điều chỉnh liều phù hợp và phát hiện sớm các tác dụng không mong muốn, đặc biệt là hội chứng quá kích buồng trứng.

Thận trọng khi sử dụng cho trẻ em và thanh thiếu niên do nguy cơ dậy thì sớm và phát triển quá mức tuyến sinh dục. Không tự ý tăng liều, kéo dài thời gian dùng hoặc phối hợp thuốc khi chưa có chỉ định y tế.

Thuốc dùng đường tiêm, cần tuân thủ đúng kỹ thuật pha và tiêm vô khuẩn; dung dịch sau pha nên sử dụng ngay hoặc theo đúng hướng dẫn bảo quản của nhà sản xuất. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau bụng dữ dội, khó thở, phù nề, phản ứng dị ứng, cần ngừng thuốc và đi khám ngay để được xử trí kịp thời.

Lưu ý với phụ nữ có thai

Mặc dù hCG được sử dụng để hỗ trợ sinh sản nhưng không được chỉ định sử dụng hCG khi đã xác định có thai. Việc dùng thuốc ngoài chỉ định trong thai kỳ không được khuyến cáo do thiếu dữ liệu an toàn, hCG thuộc nhóm thuốc cần thận trọng trong thai kỳ theo phân loại của FDA, việc sử dụng trong giai đoạn mang thai có thể làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh. Nếu phát hiện có thai trong thời gian điều trị, cần ngừng thuốc ngay và báo cho bác sĩ để được đánh giá và xử trí phù hợp.

Lưu ý với phụ nữ cho con bú

Hiện chưa có đủ dữ liệu xác định hCG có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Do nguy cơ tiềm ẩn đối với trẻ bú mẹ, không nên sử dụng hCG khi đang cho con bú trừ khi thật sự cần thiết và đã được bác sĩ cân nhắc lợi ích - nguy cơ, theo dõi chặt chẽ.

Lưu ý khi lái xe và vận hành máy móc

Chorionic Gonadotropin (Human) không ghi nhận ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các tác dụng không mong muốn như đau đầu, mệt mỏi, bồn chồn, người dùng nên thận trọng và tránh các hoạt động đòi hỏi sự tập trung cao cho đến khi triệu chứng ổn định.

Quá liều và xử trí

Quá liều và độc tính

Quá liều Chorionic Gonadotropin (hCG) thường xảy ra khi sử dụng liều cao hơn nhu cầu điều trị hoặc dùng không đúng phác đồ.

Biểu hiện lâm sàng:

• Ở nữ giới: Biểu hiện thường gặp nhất là tăng mức độ hội chứng quá kích buồng trứng (OHSS), với các triệu chứng như đau bụng dưới dữ dội, chướng bụng rõ, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, tăng cân nhanh, khó thở.
• Ở trẻ em nam: Có thể xuất hiện các dấu hiệu dậy thì sớm, tương tự các phản ứng đã nêu trong phần tác dụng không mong muốn.
• Giữ nước: Phù do ứ nước và natri, có thể kèm tăng cân nhanh.

Cách xử lý khi quá liều

Hiện chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho hCG. Điều trị chủ yếu là ngừng thuốc và điều trị hỗ trợ, theo dõi sát tình trạng lâm sàng. Trong trường hợp OHSS nặng, người bệnh cần được điều trị và theo dõi tại cơ sở y tế chuyên khoa. Khi nghi ngờ quá liều, phải ngừng sử dụng thuốc ngay và đến bệnh viện để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Quên liều và xử trí

Do đặc điểm dược lý và yêu cầu nghiêm ngặt về thời điểm dùng thuốc trong các phác đồ điều trị, đặc biệt là hỗ trợ sinh sản, việc quên liều hCG có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả điều trị.

• Cần thông báo ngay cho bác sĩ hoặc cơ sở điều trị khi quên tiêm một liều hCG theo lịch.
• Không tự ý tiêm bù liều hoặc thay đổi lịch dùng thuốc. Bác sĩ sẽ căn cứ vào thời điểm quên liều, giai đoạn chu kỳ điều trị và tình trạng lâm sàng để quyết định hướng xử trí phù hợp (điều chỉnh liều, thay đổi lịch tiêm hoặc hủy chu kỳ điều trị nếu cần).