75% ca ung thư phổi phát hiện muộn: Cảnh báo khoảng trống sàng lọc

Ung thư phổi đứng đầu về số ca tử vong do ung thư

Theo số liệu GLOBOCAN 2024, Việt Nam ghi nhận hơn 23.000 ca ung thư phổi mới mỗi năm, đứng thứ hai về số ca mắc mới trong các loại ung thư. Với hơn 21.000 ca tử vong mỗi năm, ung thư phổi đứng đầu về số ca tử vong do ung thư tại Việt Nam.

Đáng lo ngại, khoảng 75% bệnh nhân ung thư phổi được phát hiện ở giai đoạn muộn. Thực trạng này cho thấy những hạn chế trong việc nhận diện nhóm nguy cơ, sàng lọc và chẩn đoán sớm tại các cơ sở y tế.

Tỷ lệ phát hiện muộn cao khiến chi phí điều trị tăng, trong khi hiệu quả cải thiện thời gian sống có thể không đạt được như khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm.

Một trong những nguyên nhân là ung thư phổi giai đoạn đầu thường diễn tiến âm thầm, ít có triệu chứng rõ ràng. Bên cạnh đó, người dân chưa hình thành thói quen khám sức khỏe định kỳ và chủ động đánh giá nguy cơ bệnh.

Phát hiện sớm giúp cải thiện cơ hội sống

Theo các nghiên cứu về phân giai đoạn ung thư phổi theo hệ thống TNM, tiên lượng sống của người bệnh có sự khác biệt đáng kể tùy thuộc vào giai đoạn phát hiện. Bệnh được phát hiện càng sớm, người bệnh càng có thêm cơ hội tiếp cận các phương pháp điều trị phù hợp như phẫu thuật, xạ trị hoặc liệu pháp nhắm đích.

Trong sàng lọc ung thư phổi, chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) là phương pháp được sử dụng để phát hiện tổn thương ở phổi khi chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Các nghiên cứu cho thấy phương pháp này có thể giúp phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn sớm và giảm nguy cơ tử vong ở nhóm được chỉ định sàng lọc phù hợp.

Tuy nhiên, việc triển khai LDCT tại các cơ sở y tế hiện chưa đồng bộ. Mở rộng chương trình sàng lọc và tiếp cận đúng nhóm nguy cơ được kỳ vọng sẽ góp phần tăng tỷ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.

Những ai cần được đánh giá nguy cơ ung thư phổi?

Các chuyên gia hô hấp nhấn mạnh vai trò của phòng ngừa và phát hiện sớm trong giảm gánh nặng ung thư phổi.

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm:

• Đang hút thuốc lá hoặc có tiền sử hút thuốc lá.
• Có người thân trực hệ mắc ung thư phổi.
• Thường xuyên tiếp xúc với các chất độc hại.
• Mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hoặc bệnh phổi mô kẽ.

Theo thông tin được bài báo dẫn, người từ 50 đến 80 tuổi có tiền sử hút thuốc tích lũy từ 20 bao/năm trở lên nên được bác sĩ đánh giá khả năng sàng lọc bằng LDCT. Một bao/năm tương ứng với hút trung bình một bao thuốc mỗi ngày trong một năm.

Việc quyết định sàng lọc cần dựa trên tuổi, tiền sử hút thuốc, mức độ phơi nhiễm và tình trạng sức khỏe. Không phải ai cũng cần thực hiện LDCT hoặc các xét nghiệm tầm soát ung thư giống nhau.

Cảnh báo tự ý tầm soát và cách giảm nguy cơ

Tầm soát không đúng đối tượng hoặc sử dụng phương pháp không phù hợp có thể gây tốn kém, dẫn đến kết quả dương tính giả và kéo theo những xét nghiệm không cần thiết.

Để giảm nguy cơ ung thư phổi, người dân nên ngừng hút thuốc lá, tránh khói thuốc thụ động và hạn chế tiếp xúc với các tác nhân gây ung thư như amiăng, radon, benzen cùng những hóa chất độc hại khác. Duy trì vận động thể chất, chế độ ăn cân đối và cân nặng phù hợp cũng góp phần bảo vệ sức khỏe tổng thể.

Đối với người có nguy cơ cao, việc trao đổi với bác sĩ về lợi ích, nguy cơ và thời điểm sàng lọc phù hợp có ý nghĩa quan trọng. Khi xuất hiện các triệu chứng hô hấp bất thường kéo dài, người bệnh nên đi khám để được đánh giá, thay vì chờ đến kỳ khám sức khỏe tiếp theo.

Trước thực trạng khoảng 75% ca ung thư phổi được phát hiện muộn, nâng cao nhận thức về yếu tố nguy cơ và thúc đẩy chẩn đoán sớm là những nhiệm vụ cần được chú trọng. Chủ động phòng tránh thuốc lá và sàng lọc theo chỉ định có thể góp phần cải thiện cơ hội phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm,