Phanh lưỡi là gì? Dấu hiệu, ảnh hưởng và cách điều trị khi bị dính phanh lưỡi

Tình trạng dính thắng lưỡi, hay còn gọi là phanh lưỡi ngắn, xảy ra khi dải mô nối mặt dưới của lưỡi với sàn miệng ngắn, dày hoặc căng bất thường. Điều này có thể hạn chế phạm vi chuyển động của lưỡi, gây ra một số khó khăn nhất định cho trẻ trong quá trình phát triển.

Phanh lưỡi là gì?

Phanh lưỡi, hay thắng lưỡi (lingual frenulum), là một dải mô mỏng nằm ở mặt dưới của lưỡi, nối lưỡi với sàn miệng. Ở hầu hết mọi người, dải mô này đủ dài và mỏng để lưỡi có thể di chuyển tự do. Tuy nhiên, ở một số trẻ, dải mô này bị ngắn, dày hoặc căng một cách bất thường, làm hạn chế sự di chuyển của đầu lưỡi. Tình trạng này trong y khoa được gọi là tật dính thắng lưỡi (ankyloglossia).

Đây là một dị tật bẩm sinh, có nghĩa là trẻ đã có tình trạng này ngay từ khi sinh ra. Mức độ dính thắng lưỡi có thể khác nhau ở mỗi trẻ, từ nhẹ, gần như không ảnh hưởng, đến nặng, gây cản trở đáng kể đến chức năng của lưỡi.

Dấu hiệu nhận biết phanh lưỡi ngắn

Các dấu hiệu của tật dính thắng lưỡi có thể thay đổi tùy thuộc vào độ tuổi của trẻ và mức độ nghiêm trọng của tình trạng. Cha mẹ có thể quan sát một số biểu hiện sau:

• Đầu lưỡi của trẻ không thể đưa ra ngoài môi.
• Khi trẻ khóc hoặc cố gắng đưa lưỡi ra ngoài, đầu lưỡi có hình chữ V hoặc hình trái tim thay vì hình nhọn.
• Trẻ gặp khó khăn khi nâng lưỡi lên vòm miệng hoặc di chuyển lưỡi sang hai bên.
• Đối với trẻ sơ sinh, bé có thể gặp khó khăn khi ngậm bắt vú, thường xuyên trượt khỏi vú, tạo ra tiếng "tắc tắc" khi bú và bú rất lâu nhưng không hiệu quả.
• Trẻ lớn hơn có thể gặp khó khăn trong việc phát âm một số âm tiết nhất định như t, d, z, s, th, r và l.
• Khó khăn trong các hoạt động hàng ngày như liếm môi, liếm kem hoặc làm sạch vụn thức ăn bám trên răng bằng lưỡi.

Phanh lưỡi ảnh hưởng đến trẻ như thế nào?

Ảnh hưởng của dính thắng lưỡi khác nhau giữa từng trẻ. Nhiều trẻ không có triệu chứng và không cần điều trị. Ở một số trẻ sơ sinh, hạn chế vận động lưỡi có thể góp phần gây khó ngậm bắt vú, dẫn đến việc bú không hiệu quả, trẻ dễ bị sặc sữa, chậm tăng cân và hay quấy khóc. Tuy nhiên khi có vấn đề bú, cần đánh giá toàn diện cả trẻ và mẹ vì khó bú còn có nhiều nguyên nhân khác.

Khi trẻ lớn hơn và bắt đầu tập nói, dính thắng lưỡi có thể cản trở khả năng phát âm. Trẻ có thể nói ngọng hoặc khó phát âm những âm cần sự linh hoạt của đầu lưỡi. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp mà còn có thể khiến trẻ tự ti khi tương tác với bạn bè.

Ngoài ra, vấn đề vệ sinh răng miệng cũng là một mối lo ngại. Lưỡi không thể di chuyển linh hoạt để làm sạch các mảng bám thức ăn trên răng, làm tăng nguy cơ sâu răng và các bệnh về nướu. Các hoạt động đơn giản như ăn uống cũng có thể bị ảnh hưởng, gây khó khăn khi nhai và nuốt một số loại thực phẩm.

Khi nào cần can thiệp phanh lưỡi?

Không phải tất cả các trường hợp dính thắng lưỡi đều cần phải can thiệp phẫu thuật. Quyết định can thiệp phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng của nó đến chức năng ăn uống, ngôn ngữ và sinh hoạt của trẻ. Đối với những trẻ không triệu chứng thì phẫu thuật dự phòng các vấn đề bất thường ăn uống, phát âm trong tương lai không được khuyến. Ba mẹ nên theo dõi thêm tăng trưởng cân nặng mỗi tháng, hành vi bú, tần suất bú, quấy khóc, buồn ngủ nhiều hơn, giảm tần suất đi ngoài để tái khám đánh giá lại cho bé. Việc can thiệp phanh lưỡi cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá cẩn thận dựa trên các yếu tố sau:

• Khi trẻ sơ sinh gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc bú mẹ, dẫn đến chậm tăng cân hoặc mẹ bị đau đớn kéo dài.
• Khi trẻ gặp các vấn đề về phát âm rõ rệt mà chuyên gia trị liệu ngôn ngữ xác định nguyên nhân là do thắng lưỡi bị ngắn.
• Khi tình trạng này gây cản trở việc vệ sinh răng miệng, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nha khoa.
• Khi nó ảnh hưởng đến các hoạt động xã hội và chất lượng cuộc sống của trẻ khi lớn lên.

Trẻ nghi ngờ hoặc có tình trạng dính thắng lưỡi nên được cha mẹ đưa đến khoa Răng Hàm Mặt tại bệnh viện Nhi để bác sĩ thăm khám, đánh giá và tư vấn hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

Cắt phanh lưỡi có đau không?

Nhiều phụ huynh lo lắng rằng thủ thuật cắt thắng lưỡi sẽ gây đau đớn cho con. Tuy nhiên, đây là một thủ thuật tương đối đơn giản, nhanh chóng và ít gây đau, đặc biệt là ở trẻ sơ sinh. Có hai phương pháp chính là cắt thắng lưỡi và tạo hình thắng lưỡi.

Đối với trẻ sơ sinh, thủ thuật cắt thắng lưỡi thường được thực hiện ngay tại phòng khám mà không cần gây mê. Bác sĩ sẽ dùng kéo hoặc dao laser để cắt phần màng thắng lưỡi. Do vùng này có rất ít dây thần kinh và mạch máu nên trẻ chỉ cảm thấy khó chịu một chút và chảy rất ít máu.

Với trẻ lớn hơn, những trẻ không thể hợp tác thực hiện thủ thuật tại phòng khám, những trẻ mà bác sĩ đánh giá dính thắng lưỡi không được giải quyết triệt để bằng phương pháp cắt thắng lưỡi, trường hợp cần phẫu thuật lại, tạo hình sau phẫu thuật thì cần đến tạo hình thắng lưỡi (frenuloplasty). Thủ thuật này cần được thực hiện với gây mê toàn thân và có thể cần khâu lại vết cắt. Sau thủ thuật, trẻ có thể cảm thấy hơi đau và khó chịu trong vài ngày nhưng có thể kiểm soát bằng thuốc giảm đau thông thường theo chỉ định của bác sĩ.

Chăm sóc sau khi cắt phanh lưỡi

Chăm sóc đúng cách sau khi cắt phanh lưỡi là yếu tố quan trọng để đảm bảo quá trình hồi phục nhanh chóng và ngăn ngừa thắng lưỡi bị dính trở lại. Cha mẹ cần tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ.

Đối với trẻ sơ sinh, mẹ nên cho bé bú ngay sau thủ thuật cắt thắng lưỡi. Ở trẻ lớn được tạo hình thắng lưỡi do vấn đề về phát âm, bác sĩ có thể chỉ định liệu pháp ngôn ngữ và các bài tập vận động lưỡi sau phẫu thuật.

Đối với trẻ sơ sinh chỉ thực hiện cắt thắng lưỡi đơn thuần, không nên tự thực hiện các bài tập như xoa bóp hoặc kéo giãn lưỡi và sàn miệng, vì chưa có bằng chứng rõ ràng về lợi ích và có thể làm tăng nguy cơ trẻ sợ ăn. Cha mẹ nên tuân thủ hướng dẫn chăm sóc sau phẫu thuật của bác sĩ và đưa trẻ tái khám khi có dấu hiệu bất thường.

Nhìn chung, dính thắng lưỡi là một tình trạng phổ biến và có thể xử trí hiệu quả. Nếu nghi ngờ con mình gặp phải vấn đề này, cha mẹ nên chủ động tìm đến sự tư vấn của các chuyên gia y tế để có được chẩn đoán chính xác và phương pháp can thiệp phù hợp, giúp trẻ phát triển khỏe mạnh và toàn diện.