Sốt rét sân bay: Nguy cơ mắc sốt rét dù không đến vùng lưu hành bệnh

Sốt rét sân bay xảy ra như thế nào?

Sốt rét sân bay (airport malaria) không phải là một loại sốt rét mới. Đây vẫn là bệnh sốt rét do ký sinh trùng Plasmodium gây ra và lây sang người chủ yếu qua vết đốt của muỗi Anopheles cái nhiễm ký sinh trùng. Điểm đặc biệt nằm ở hoàn cảnh xảy ra lây nhiễm.

Thông thường, nguy cơ mắc sốt rét được chú ý ở những người sinh sống hoặc từng đến khu vực bệnh lưu hành. Với sốt rét sân bay, người bệnh có thể chưa từng đặt chân đến những khu vực này. Muỗi Anopheles nhiễm ký sinh trùng có thể vô tình được vận chuyển bằng máy bay từ vùng lưu hành sốt rét đến khu vực không lưu hành bệnh. Nếu muỗi sống sót sau quá trình vận chuyển và đốt người tại hoặc gần sân bay, bệnh có thể xuất hiện tại chỗ.

Sốt rét sân bay không lây qua việc ngồi gần, trò chuyện hay tiếp xúc thông thường với người mắc bệnh trên máy bay. Về tổng thể, sốt rét chủ yếu lây qua muỗi Anopheles cái nhiễm ký sinh trùng, mặc dù một số đường truyền khác như qua truyền máu hoặc kim tiêm nhiễm máu cũng có thể xảy ra nhưng ít gặp. Người mắc sốt rét sân bay có biểu hiện tương tự các trường hợp sốt rét khác. Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Sốt;
• Đau đầu;
• Rét run;
• Mệt mỏi, đau nhức cơ thể;
• Buồn nôn hoặc nôn.

Sốt rét sân bay rất hiếm gặp nhưng có thể khó được nhận diện do người bệnh không có tiền sử đến vùng lưu hành. Đáng lưu ý, sốt rét do Plasmodium falciparum có thể diễn tiến nặng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Muỗi có thể vượt hàng nghìn kilomet bằng máy bay?

Muỗi có thể xâm nhập vào khoang hành khách hoặc khoang hàng khi máy bay ở vùng lưu hành sốt rét. Một số cá thể có thể sống sót trong suốt chuyến bay và thoát ra ngoài sau khi máy bay hạ cánh.

Nếu muỗi mang ký sinh trùng Plasmodium đốt người, bệnh có thể xuất hiện tại hoặc quanh sân bay. Người mắc không nhất thiết là hành khách mà có thể là nhân viên sân bay hoặc người sinh sống, có mặt ở khu vực lân cận.

Một khái niệm liên quan là sốt rét hành lý (luggage malaria), khi muỗi nhiễm ký sinh trùng được vận chuyển theo hành lý và gây bệnh ở nơi khác. Tuy nhiên, cả sốt rét sân bay và sốt rét hành lý đều hiếm gặp.

Phòng ngừa sốt rét sân bay

Để chủ động phòng tránh sốt rét sân bay, điều quan trọng là hạn chế muỗi đốt và chú ý các dấu hiệu bất thường của cơ thể:

• Hạn chế muỗi đốt: Mặc quần áo che phủ da khi ở khu vực có nhiều muỗi.
• Dùng sản phẩm chống muỗi: Sử dụng chất xua muỗi phù hợp và đúng hướng dẫn.
• Chú ý khi bị sốt: Nếu xuất hiện sốt, rét run, đau đầu hoặc mệt nhiều, nên đi khám.
• Cung cấp thông tin khi đi khám: Nếu bị sốt không rõ nguyên nhân và làm việc tại hoặc gần sân bay, nên thông báo điều này cho nhân viên y tế.

Bên cạnh các biện pháp cá nhân, việc hạn chế nguy cơ sốt rét sân bay còn phụ thuộc nhiều vào hoạt động kiểm soát vector của cơ quan chức năng và ngành hàng không. Các biện pháp kiểm soát côn trùng trên máy bay có vai trò hạn chế việc vận chuyển muỗi truyền bệnh giữa các quốc gia.

Sốt rét sân bay là một hình thức mắc sốt rét hiếm gặp, xảy ra khi muỗi nhiễm ký sinh trùng được vận chuyển bằng máy bay từ vùng lưu hành bệnh và sau đó truyền bệnh cho người tại hoặc gần sân bay. Hiểu đúng cơ chế lây truyền, chủ động phòng muỗi và cung cấp đầy đủ thông tin liên quan khi đi khám có thể góp phần giúp nhận diện những trường hợp hiếm gặp này kịp thời.