Sưng vùng kín sau sinh: Nguyên nhân, cách giảm sưng và khi nào cần đi khám

Sau sinh, nhiều mẹ nhận thấy vùng kín bị sưng, đau hoặc căng tức, gây khó khăn khi đi lại, ngồi hoặc chăm sóc em bé. Vậy sưng vùng kín sau sinh có bình thường không, nguyên nhân do đâu và khi nào cần đi khám? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ để theo dõi sức khoẻ phụ khoa.

Sưng vùng kín sau sinh có bình thường không?

Sưng vùng kín sau sinh có thể gặp ở cả phụ nữ sinh thường và sinh mổ, tuy nhiên tình trạng này phổ biến hơn ở người sinh thường do vùng kín phải chịu áp lực lớn trong quá trình chuyển dạ và sinh em bé.

Đối với những phụ nữ có rạch hoặc rách tầng sinh môn, tình trạng sưng thường rõ nhất trong vài ngày đầu và giảm dần trong 1 - 2 tuần. Quá trình lành hoàn toàn của vết thương có thể mất khoảng 4 - 6 tuần, tùy mức độ tổn thương. Trong giai đoạn này, mức độ sưng sẽ giảm dần theo thời gian và ít ảnh hưởng đến sinh hoạt nếu được chăm sóc đúng cách.

Tuy nhiên, nếu vùng kín sưng to, đau nhiều, không cải thiện theo thời gian hoặc kèm theo sốt, chảy mủ, khí hư có mùi hôi hay chảy máu bất thường, đây có thể là dấu hiệu của viêm nhiễm hoặc biến chứng hậu sản cần được bác sĩ thăm khám và điều trị. Vì vậy, việc phân biệt giữa sưng sinh lý và sưng do bệnh lý có ý nghĩa quan trọng để đảm bảo quá trình hồi phục diễn ra an toàn.

Nguyên nhân gây sưng vùng kín sau sinh

Có nhiều nguyên nhân khiến vùng kín bị sưng sau sinh, từ tổn thương mô mềm trong quá trình sinh nở đến các bệnh lý cần được điều trị.

Phù nề mô mềm sau sinh

Phù nề mô mềm là nguyên nhân phổ biến nhất gây sưng vùng kín sau sinh. Trong quá trình chuyển dạ, thai nhi đi qua đường sinh dục tạo áp lực lớn lên các mô vùng chậu và tầng sinh môn, khiến máu và dịch tích tụ tại mô mềm. Vì vậy, vùng kín có thể bị sưng, căng tức hoặc hơi đau trong vài ngày đầu sau sinh. Đây thường là phản ứng sinh lý và sẽ cải thiện dần khi cơ thể hồi phục.

Rách hoặc rạch tầng sinh môn

Ở phụ nữ sinh thường, tầng sinh môn có thể bị rách tự nhiên hoặc được rạch để hỗ trợ quá trình sinh nở. Trong giai đoạn vết thương lành, cơ thể sẽ xảy ra phản ứng viêm sinh lý nhằm thúc đẩy quá trình phục hồi mô, khiến vùng khâu sưng nhẹ và đau. Triệu chứng này thường giảm dần theo thời gian nếu vết thương không bị nhiễm trùng.

Tụ máu tầng sinh môn

Tụ máu tầng sinh môn xảy ra khi các mạch máu bị tổn thương trong quá trình sinh nhưng máu không thoát ra ngoài mà tích tụ dưới da hoặc trong mô mềm. Người bệnh thường xuất hiện khối sưng đau ở vùng kín, đau nhiều hơn khi ngồi hoặc đi lại. Đây là tình trạng cần được bác sĩ thăm khám vì một số trường hợp có thể cần can thiệp để lấy khối máu tụ.

Viêm nhiễm vùng kín sau sinh

Viêm âm hộ, viêm âm đạo hoặc nhiễm trùng vết khâu tầng sinh môn cũng có thể gây sưng vùng kín sau sinh. Ngoài sưng, người bệnh thường có biểu hiện đỏ, nóng, đau, chảy dịch hoặc chảy mủ tại vùng tổn thương. Một số trường hợp còn kèm theo sốt, khí hư có mùi hôi hoặc mệt mỏi, cần được điều trị sớm để tránh biến chứng hậu sản.

U nang hoặc áp xe tuyến Bartholin

Tuyến Bartholin nằm ở hai bên cửa âm đạo và có chức năng tiết dịch bôi trơn. Sau sinh, nếu ống tuyến bị tắc, dịch có thể tích tụ và hình thành u nang. Người bệnh thường sờ thấy một khối sưng ở một bên cửa âm đạo. Nếu u nang tuyến Bartholin bị nhiễm trùng, khối sưng sẽ đau nhiều, đỏ và có thể phát triển thành áp xe cần được điều trị bằng thuốc hoặc can thiệp ngoại khoa.

Dị ứng hoặc kích ứng vùng kín

Sau sinh, vùng kín trở nên nhạy cảm hơn nên dễ bị kích ứng bởi băng vệ sinh, dung dịch vệ sinh, xà phòng hoặc chất liệu quần lót. Tình trạng này thường gây đỏ da, sưng nhẹ, ngứa hoặc nóng rát. Khi ngừng tiếp xúc với tác nhân gây kích ứng và chăm sóc vùng kín đúng cách, các triệu chứng thường sẽ cải thiện trong thời gian ngắn.

Cách giảm sưng vùng kín sau sinh an toàn

Tùy theo nguyên nhân, mẹ sau sinh có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà hoặc điều trị theo chỉ định của bác sĩ. Chăm sóc đúng cách giúp giảm sưng, giảm đau và hỗ trợ vùng kín hồi phục nhanh hơn sau sinh.

Chườm lạnh trong 24 - 48 giờ đầu

Trong 24 - 48 giờ đầu sau sinh, chườm lạnh có thể giúp co mạch, giảm phù nề và làm dịu cảm giác đau ở vùng kín. Khi chườm, nên bọc túi đá hoặc túi chườm lạnh trong khăn mềm để tránh làm tổn thương da, tuyệt đối không đặt đá trực tiếp lên vùng kín. Sản phụ có thể chườm lạnh 10 - 20 phút mỗi lần, lặp lại nhiều lần nếu cần.

Giữ vệ sinh vùng kín sạch sẽ

Vệ sinh vùng kín đúng cách giúp hạn chế vi khuẩn phát triển và giảm nguy cơ viêm nhiễm, từ đó hỗ trợ quá trình giảm sưng. Sản phụ nên rửa vùng kín nhẹ nhàng bằng nước sạch, chỉ sử dụng dung dịch vệ sinh dịu nhẹ khi cần hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ. Ngoài ra, cần thay băng vệ sinh thường xuyên trong thời gian còn sản dịch và giữ vùng kín luôn khô ráo, sạch sẽ.

Nghỉ ngơi và hạn chế tạo áp lực lên vùng kín

Nghỉ ngơi đầy đủ giúp các mô tổn thương có thời gian hồi phục nhanh hơn. Trong giai đoạn đầu sau sinh, mẹ nên hạn chế đứng hoặc ngồi quá lâu, tránh mang vác vật nặng và không vận động mạnh. Nếu phải ngồi lâu, có thể sử dụng gối mềm hoặc thay đổi tư thế ngồi thường xuyên để giảm áp lực lên tầng sinh môn.

Ăn uống đầy đủ và phòng táo bón

Chế độ ăn hợp lý góp phần thúc đẩy quá trình lành thương và giảm áp lực lên vùng kín. Mẹ sau sinh nên uống đủ nước, tăng cường rau xanh, trái cây và các thực phẩm giàu chất xơ để phòng ngừa táo bón. Việc đi đại tiện dễ dàng sẽ giúp giảm áp lực lên tầng sinh môn, hạn chế đau và sưng trong quá trình hồi phục.

Điều trị theo nguyên nhân

Nếu nguyên nhân xuất phát từ viêm nhiễm hoặc các bệnh lý khác, cách chữa sưng vùng kín cần dựa trên nguyên nhân cụ thể. Nếu có nhiễm khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh. Với tụ máu tầng sinh môn lớn, đau nhiều hoặc tiếp tục tăng kích thước, có thể cần phẫu thuật lấy máu tụ và cầm máu.

Áp xe tuyến Bartholin thường cần rạch dẫn lưu kết hợp điều trị thích hợp. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc, đắp lá hoặc áp dụng các mẹo dân gian lên vùng kín vì có thể làm tăng nguy cơ kích ứng, nhiễm trùng và khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn.

Sưng vùng kín sau sinh thường là biểu hiện sinh lý trong quá trình cơ thể hồi phục và sẽ cải thiện dần nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, nếu tình trạng sưng kéo dài, ngày càng nghiêm trọng hoặc kèm theo đau dữ dội, sốt, chảy mủ hay khí hư bất thường, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, giúp phòng ngừa biến chứng và bảo vệ sức khỏe sau sinh.