Vẫn ho sốt khi đỉnh dịch đã qua, có cần thiết phải đi xét nghiệm?

Một buổi sáng thức dậy với cảm giác họng khô khốc, kèm theo vài cơn ho húng hắng và cái nóng ran của cơn sốt nhẹ, phản xạ đầu tiên của nhiều người là kiểm tra tin tức. Khi thấy các báo cáo về dịch bệnh đang ở mức thấp, họ thường tự trấn an rằng đây chỉ là một trận cảm lạnh thông thường hoặc do thay đổi thời tiết, rồi tiếp tục làm việc với hy vọng cơ thể sẽ tự hồi phục.

Tuy nhiên, có một nghịch lý là cảm giác an tâm khi không có tin tức về dịch bệnh thường tỷ lệ nghịch với thực tế vận hành của virus. Các tác nhân gây bệnh hô hấp không hề biến mất hoàn toàn sau khi giai đoạn cao điểm kết thúc; chúng chỉ chuyển sang trạng thái lưu hành âm thầm trong cộng đồng, chờ đợi những cơ thể có hệ miễn dịch suy yếu hoặc điều kiện môi trường thuận lợi để tái bùng phát.

Theo bác sĩ Từ Thái Sơn - thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, việc nhầm lẫn giữa cảm lạnh thông thường với các bệnh do virus như cúm, RSV hay COVID-19 là điều dễ hiểu nhưng tiềm ẩn rủi ro. Dù không có thông tin về dịch bệnh bùng phát, các virus đường hô hấp vẫn có thể lưu hành trong cộng đồng. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường hoặc triệu chứng kéo dài.

Khi những triệu chứng chồng lấp lên nhau, câu hỏi đặt ra là làm sao để biết mình đang đối mặt với tác nhân nào và liệu một tờ kết quả xét nghiệm có thực sự thay đổi cục diện điều trị?

Sự giao thoa khó phân biệt giữa ho, sốt và mệt mỏi

Điểm gây khó khăn lớn nhất cho người bệnh khi tự theo dõi tại nhà chính là sự tương đồng giữa các triệu chứng lâm sàng. Cả cúm, RSV và COVID-19 đều tấn công hệ hô hấp và có thể gây ra các triệu chứng chung như sốt, ho và mệt mỏi. Tuy nhiên, mức độ và sự kết hợp của các triệu chứng này có thể khác biệt.

Trong nhiều trường hợp, một người có thể chỉ cảm thấy uể oải, đau họng và sốt nhẹ, khiến họ tin rằng mình chỉ bị cảm. Tuy nhiên, những biểu hiện này là đặc trưng chung của nhiều loại virus đường hô hấp, khiến việc phân biệt dựa trên cảm nhận chủ quan hoặc quan sát bên ngoài trở nên gần như không thể.

Cụ thể, bệnh cúm thường khởi phát cấp tính với sốt cao và đau nhức toàn thân, trong khi RSV có thể gây ho, khò khè, khó thở và bệnh nặng hơn ở trẻ nhỏ, người lớn tuổi hoặc người thuộc nhóm nguy cơ cao; riêng COVID-19 có phổ triệu chứng rộng hơn, đôi khi kèm theo mất vị giác hoặc khứu giác, dù nhiều biến thể mới hiện nay biểu hiện tương tự như cúm mùa.

Chính vì sự giao thoa này, việc cố gắng tự chẩn đoán dựa trên các thông tin chưa được kiểm chứng hoặc kinh nghiệm cá nhân thường dẫn đến những kết luận sai lệch, từ đó gây ra tâm lý lo lắng quá mức hoặc ngược lại là quá thờ ơ với bệnh lý.

Khi nào bạn thực sự cần thực hiện xét nghiệm phân biệt?

Không phải mọi cơn ho hay trận sốt đều yêu cầu một cuộc xét nghiệm quy mô. Với một người trưởng thành khỏe mạnh, không có bệnh nền, hầu hết các nhiễm trùng hô hấp nhẹ sẽ tự khỏi trong vòng khoảng 1-2 tuần nhờ hệ miễn dịch tự nhiên. Thế nhưng, có những ranh giới an toàn mà khi bước qua, xét nghiệm trở thành yêu cầu cấp thiết.

Xét nghiệm phân biệt được chỉ định mạnh mẽ khi người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Ở những người suy giảm miễn dịch, bất kỳ hội chứng lâm sàng nào nghi ngờ nhiễm trùng hô hấp thường được bác sĩ khuyến cáo thực hiện xét nghiệm chẩn đoán xác định bằng phương pháp nuôi cấy hoặc xét nghiệm PCR để ngăn ngừa các biến chứng nặng dẫn đến tử vong.

Ngoài ra, các dấu hiệu cờ đỏ sau đây là lý do bạn nên đến cơ sở y tế ngay:

• Khó thở, thở gấp hoặc cảm giác hụt hơi ngay cả khi nghỉ ngơi.
• Sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường.
• Triệu chứng không cải thiện sau 10 ngày đối với hội chứng cảm lạnh hoặc đột ngột nặng lên sau một giai đoạn thuyên giảm.
• Có bệnh nền mạn tính như tiểu đường, tim mạch hoặc hen suyễn vốn có thể bị trầm trọng hơn bởi virus.

Theo bác sĩ Từ Thái Sơn, quyết định xét nghiệm không nên dựa trên nỗi sợ hãi, mà dựa trên đánh giá rủi ro. Việc xác định chính xác tác nhân gây bệnh ở nhóm đối tượng nhạy cảm là chìa khóa để bác sĩ lựa chọn phác đồ điều trị đặc hiệu, thay vì chỉ điều trị triệu chứng một cách chung chung.

Giá trị của việc gọi đúng tên virus trong phác đồ điều trị

Tại sao phải tốn chi phí và thời gian để biết chính xác mình bị cúm, RSV hay COVID-19 khi tất cả đều gây sốt và ho? Câu trả lời nằm ở tính đặc hiệu của điều trị. Ví dụ, nếu được chẩn đoán mắc bệnh cúm trong vòng 48 giờ đầu, bác sĩ có thể kê đơn thuốc kháng virus (như Oseltamivir) để rút ngắn thời gian bệnh và giảm biến chứng.

Ngược lại, nếu là COVID-19, các hướng dẫn điều trị sẽ khác biệt hoàn toàn, tùy thuộc vào mức độ tổn thương phổi và tình trạng oxy trong máu.

Việc xác định đúng tác nhân còn có ý nghĩa quan trọng trong việc quản lý cộng đồng. Biết chính xác loại virus đang lưu hành giúp người bệnh chủ động cách ly phù hợp, tránh lây nhiễm cho những thành viên dễ bị tổn thương trong gia đình, đặc biệt là trẻ em dưới 2 tuổi, nhóm đối tượng mà RSV có thể gây ra tỷ lệ nhập viện rất cao. Việc xác định rõ tác nhân gây bệnh giúp bác sĩ đưa ra chỉ định điều trị dựa trên bằng chứng, từ đó cá thể hóa và tối ưu hóa phác đồ cho từng người bệnh.

Lựa chọn phương pháp xét nghiệm: Test nhanh hay PCR?

Hiện nay, người dân thường đứng trước hai lựa chọn: Mua test nhanh tại nhà hoặc đến bệnh viện làm xét nghiệm chuyên sâu. Để chọn đúng, cần hiểu rõ độ tin cậy của mỗi phương pháp.

Test nhanh (Antigen test) có ưu điểm là rẻ, nhanh và dễ thực hiện. Tuy nhiên, nhược điểm lớn nhất là độ nhạy thấp, đặc biệt là trong giai đoạn sớm của bệnh hoặc khi tải lượng virus thấp. Một kết quả âm tính từ test nhanh không đồng nghĩa với việc bạn không nhiễm bệnh.

Trong khi đó, xét nghiệm PCR (đặc biệt là Multiplex PCR - PCR đa mồi) có khả năng phát hiện đồng thời nhiều loại virus trong một mẫu bệnh phẩm duy nhất. Nhờ khả năng tìm kiếm vật chất di truyền của virus, phương pháp này có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, hỗ trợ phát hiện bệnh ngay cả khi lượng virus còn rất ít. Đối với những trường hợp cần chẩn đoán chính xác để điều trị đặc hiệu hoặc cho nhóm nguy cơ cao, PCR là tiêu chuẩn vàng.

Nguyên tắc chăm sóc tại nhà và dấu hiệu cần nhập viện

Trong thời gian chờ kết quả xét nghiệm hoặc đối với các trường hợp nhẹ, chăm sóc hỗ trợ đóng vai trò then chốt. Hãy lưu ý các nguyên tắc an toàn sau:

• Sử dụng thuốc hạ sốt, giảm đau đúng liều lượng theo hướng dẫn, không tự ý dùng kháng sinh vì kháng sinh không có tác dụng với virus.
• Theo dõi sát nhịp thở và nhiệt độ cơ thể.
• Vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý để giảm nhẹ triệu chứng ho, sổ mũi.

Tuy nhiên, hãy dừng việc tự chăm sóc và nhập viện ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu, môi tím tái, đau ngực dữ dội, lơ mơ hoặc suy giảm ý thức. Đây là những biểu hiện của suy hô hấp hoặc sốc, đòi hỏi can thiệp y tế khẩn cấp.

Việc nhìn thấy một cộng đồng yên bình không có tin tức về dịch bệnh là một tín hiệu đáng mừng, nhưng đừng để nó trở thành tấm màn che đi những rủi ro sức khỏe cá nhân. Khi cơ thể lên tiếng bằng những cơn ho hay trận sốt, hãy lắng nghe một cách tỉnh táo, không quá hoảng loạn, nhưng cũng không quá chủ quan. Một quyết định xét nghiệm đúng lúc không chỉ là tìm ra một cái tên virus, mà là bảo vệ chính mình và những người thân yêu trước những biến chứng không đáng có.

Hãy trao đổi với bác sĩ chuyên khoa hô hấp để đánh giá các yếu tố nguy cơ và nhận chỉ định xét nghiệm phù hợp nếu bạn có triệu chứng ho sốt kéo dài.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.