Virus Ebola Zaire là gì? Triệu chứng, đường lây và cách phòng ngừa

Ebola là một bệnh sốt xuất huyết do virus hiếm gặp nhưng rất nghiêm trọng, có khả năng gây ra các vụ dịch lớn với tỷ lệ tử vong cao. Trong số các chủng virus Ebola, chủng Zaire được xem là nguy hiểm nhất và là nguyên nhân của hầu hết các đợt bùng phát dịch nghiêm trọng được ghi nhận trong lịch sử.

Virus Ebola Zaire là gì?

Virus Ebola Zaire, tên khoa học là Zaire ebolavirus, là một trong sáu loài đã được xác định trong chi Ebolavirus. Đây là loài virus được phát hiện đầu tiên vào năm 1976 sau một trận dịch ở Yambuku, một thị trấn gần sông Ebola ở Zaire (nay là Cộng hòa Dân chủ Congo), từ đó virus này có tên gọi như hiện nay.

Về mặt cấu trúc, đây là một loại virus RNA sợi đơn, thuộc họ Filoviridae. Các virus trong họ này có hình dạng sợi đặc trưng và có khả năng gây ra bệnh sốt xuất huyết nặng ở người và các loài linh trưởng khác. Bệnh do virus Ebola Zaire gây ra có tỷ lệ tử vong trung bình khoảng 50%, nhưng có những trận dịch tỷ lệ này lên tới 90%, khiến nó trở thành một trong những mầm bệnh nguy hiểm nhất đối với con người.

Virus Ebola Zaire lây truyền như thế nào?

Hiểu rõ con đường lây nhiễm là yếu tố then chốt để kiểm soát sự bùng phát của dịch bệnh. Virus Ebola được cho là có nguồn gốc từ động vật, với vật chủ tự nhiên có khả năng nhất là loài dơi ăn quả. Virus có thể lây từ động vật hoang dã sang người và sau đó lây lan trong cộng đồng từ người sang người.

Sự lây truyền từ người sang người xảy ra thông qua tiếp xúc trực tiếp (qua da bị tổn thương hoặc niêm mạc) với:

• Máu hoặc các chất dịch cơ thể như nước tiểu, nước bọt, mồ hôi, phân, chất nôn, sữa mẹ, dịch âm đạo và tinh dịch của người bị nhiễm bệnh.
• Các vật dụng như kim tiêm, quần áo, chăn ga đã bị nhiễm bẩn bởi dịch cơ thể của người bệnh.

Điều quan trọng cần lưu ý là virus Ebola không lây truyền qua không khí. Một người chỉ có thể lây truyền virus sau khi họ đã bắt đầu xuất hiện các triệu chứng. Ngoài ra, virus cũng có thể lây truyền qua các nghi thức mai táng khi người thân tiếp xúc trực tiếp với thi thể của người đã qua đời vì Ebola.

Triệu chứng nhiễm virus Ebola Zaire

Thời gian ủ bệnh, tức là khoảng thời gian từ khi nhiễm virus đến khi bắt đầu có triệu chứng, là từ 2 đến 21 ngày. Một người nhiễm virus Ebola Zaire không có khả năng lây bệnh cho đến khi họ có triệu chứng. Các dấu hiệu ban đầu thường không đặc hiệu và có thể bị nhầm lẫn với các bệnh khác như cúm hoặc sốt rét.

Các triệu chứng thường xuất hiện đột ngột và bao gồm:

• Sốt cao đột ngột;
• Mệt mỏi dữ dội;
• Đau cơ, đau khớp;
• Đau đầu và đau họng.

Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng sẽ trở nên nghiêm trọng hơn:

• Buồn nôn và nôn;
• Tiêu chảy (có thể lẫn máu);
• Phát ban trên da;
• Suy giảm chức năng gan và thận;
• Trong một số trường hợp, xuất huyết nội và ngoại, chẳng hạn như chảy máu từ nướu, mắt hoặc có máu trong phân và chất nôn.

Bệnh Ebola do virus Zaire có nguy hiểm không?

Bệnh do virus Ebola Zaire gây ra được xếp vào nhóm các bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm. Tỷ lệ tử vong cao và khả năng lây lan nhanh trong điều kiện vệ sinh và y tế kém khiến nó trở thành một mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu.

Virus tấn công nhiều cơ quan trong cơ thể, gây ra tình trạng viêm hệ thống, làm tổn thương các mạch máu và cản trở khả năng đông máu của cơ thể. Điều này dẫn đến xuất huyết, suy đa tạng và sốc, cuối cùng có thể gây tử vong. Sự nguy hiểm của bệnh còn nằm ở tác động tâm lý - xã hội, gây ra sự sợ hãi và kỳ thị trong cộng đồng, làm phức tạp thêm các nỗ lực kiểm soát dịch bệnh.

Chẩn đoán và điều trị

Việc chẩn đoán sớm Ebola có thể gặp khó khăn vì các triệu chứng ban đầu rất giống với các bệnh phổ biến khác. Nếu một người có các triệu chứng và có khả năng đã tiếp xúc với virus Ebola Zaire, họ cần được cách ly ngay lập tức và tiến hành xét nghiệm chẩn đoán.

Các phương pháp xét nghiệm trong phòng thí nghiệm để xác nhận nhiễm bệnh bao gồm xét nghiệm miễn dịch hấp phụ gắn enzyme (ELISA) và phản ứng chuỗi polymerase sao chép ngược (RT-PCR). Hiện nay, chưa có thuốc đặc trị được cấp phép rộng rãi cho bệnh Ebola. Tuy nhiên, việc điều trị hỗ trợ sớm có thể cải thiện đáng kể cơ hội sống sót. Các biện pháp điều trị bao gồm:

• Bù nước và điện giải bằng đường uống hoặc tiêm tĩnh mạch.
• Duy trì huyết áp và nồng độ oxy ổn định.
• Điều trị các nhiễm trùng cơ hội khác nếu có.

Một số phương pháp điều trị bằng kháng thể đơn dòng đã cho thấy hiệu quả trong các thử nghiệm lâm sàng và đã được sử dụng trong các vụ dịch gần đây, giúp tăng tỷ lệ sống sót cho bệnh nhân.

Cách phòng ngừa virus Ebola Zaire

Phòng ngừa là biện pháp quan trọng nhất để chống lại virus Ebola Zaire. Các biện pháp này tập trung vào việc phá vỡ chuỗi lây truyền của virus. Vắc xin là một công cụ phòng ngừa đột phá. Vắc xin Ervebo (rVSV-ZEBOV) đã được phê duyệt và cho thấy hiệu quả cao trong việc bảo vệ con người khỏi chủng Zaire.

Bên cạnh đó, các biện pháp phòng ngừa cơ bản trong cộng đồng và cơ sở y tế bao gồm:

• Thực hành vệ sinh tay tốt, chẳng hạn như rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước hoặc sử dụng dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn.
• Tránh tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch cơ thể của người bệnh hoặc người nghi nhiễm.
• Nhân viên y tế phải mặc đồ bảo hộ cá nhân (PPE) đầy đủ và tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn.
• Thực hiện các thủ tục mai táng an toàn và trang nghiêm cho những người qua đời vì Ebola.
• Tránh tiếp xúc với các loài động vật có nguy cơ mang mầm bệnh như dơi, khỉ, vượn.

Mặc dù virus Ebola Zaire là một mầm bệnh đáng sợ, sự hiểu biết về cách nó lây lan và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả là vũ khí mạnh mẽ nhất để bảo vệ cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức, giám sát dịch tễ chặt chẽ và phản ứng nhanh chóng từ hệ thống y tế công cộng là những yếu tố quyết định để ngăn chặn các đợt bùng phát dịch trong tương lai.