Virus Ebola lây qua đường nào? Con đường lây nhiễm và cách phòng ngừa hiệu quả

Dịch bệnh Ebola từng là nỗi ám ảnh toàn cầu do khả năng lây lan nhanh và mức độ nguy hiểm của nó. Việc trang bị kiến thức chính xác về các con đường lây truyền của virus này không chỉ giúp xua tan những lo lắng không cần thiết mà còn là chìa khóa để chủ động phòng bệnh.

Virus Ebola lây qua đường nào?

Virus Ebola lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể của người và động vật nhiễm bệnh, và gián tiếp qua bề mặt vật thể bị nhiễm bẩn bởi dịch cơ thể của người mắc bệnh.

Các con đường lây nhiễm chính bao gồm:

• Tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể: Đây là con đường lây truyền phổ biến nhất. Dịch cơ thể bao gồm nước tiểu, phân, nước bọt, chất nôn, mồ hôi, sữa mẹ và tinh dịch của người đang mắc bệnh hoặc đã tử vong do Ebola.
• Lây qua vết thương hở hoặc niêm mạc: Virus có thể xâm nhập vào cơ thể qua các vết cắt, trầy xước trên da hoặc qua niêm mạc mắt, mũi, miệng khi tiếp xúc với dịch tiết của người bệnh.
• Tiếp xúc với thi thể người tử vong do Ebola: Nồng độ virus trong cơ thể người đã khuất vẫn còn rất cao. Các nghi thức mai táng có tiếp xúc trực tiếp với thi thể mà không có biện pháp bảo hộ phù hợp có thể làm lây lan virus.
• Lây qua đồ vật bị ô nhiễm: Các vật dụng như kim tiêm, quần áo, ga trải giường đã tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể của người bệnh cũng có thể là nguồn lây nhiễm nếu người khác tiếp xúc với chúng.
• Lây từ động vật nhiễm virus sang người: Con người có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc với máu, dịch tiết hoặc cơ quan của các loài động vật bị nhiễm bệnh như dơi ăn quả, khỉ, vượn, linh dương trong rừng.

Ebola có lây qua không khí không?

Một trong những lo ngại lớn nhất của cộng đồng là liệu virus Ebola có thể lây truyền qua đường hô hấp như bệnh cúm hay không. Câu trả lời từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) là không, Ebola KHÔNG lây qua không khí.

Ebola không phải là bệnh lây qua đường không khí. Bạn không thể bị nhiễm bệnh chỉ vì ở chung phòng hoặc đứng gần một người mắc Ebola. Virus này không lơ lửng trong không khí sau khi người bệnh ho hoặc hắt hơi. Việc lây truyền đòi hỏi phải có sự tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể chứa virus.

Virus Ebola có lây qua ăn uống không?

Virus Ebola không lây truyền qua thực phẩm đã được chế biến và nấu chín đúng cách. Nhiệt độ cao trong quá trình nấu nướng sẽ tiêu diệt virus. Do đó, việc ăn uống tại các khu vực có dịch bệnh vẫn an toàn nếu tuân thủ các nguyên tắc vệ sinh an toàn thực phẩm.

Tuy nhiên, nguy cơ lây nhiễm có thể xảy ra khi săn bắt, xử lý và ăn thịt động vật hoang dã (thịt rừng) bị nhiễm bệnh mà không được nấu chín kỹ. Đây được xem là một trong những nguồn lây khởi phát của các vụ dịch Ebola từ động vật sang người.

Ebola có lây qua quan hệ tình dục không?

Có, virus Ebola có thể lây truyền qua đường tình dục. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng virus có thể tồn tại trong tinh dịch của nam giới đã khỏi bệnh trong nhiều tháng, thậm chí hơn một năm. Ngay cả khi người bệnh không còn triệu chứng và đã được xuất viện, họ vẫn có khả năng truyền virus cho bạn tình.

Vì lý do này, WHO khuyến cáo những người nam giới sống sót sau khi mắc Ebola nên thực hành tình dục an toàn hoặc kiêng quan hệ tình dục cho đến khi xét nghiệm tinh dịch cho kết quả âm tính hai lần.

Ebola lây từ động vật sang người như thế nào?

Sự bùng phát dịch Ebola ở người thường bắt nguồn từ một ca lây nhiễm từ động vật. Dơi ăn quả thuộc họ Pteropodidae được coi là vật chủ tự nhiên của virus Ebola. Virus có thể lây từ dơi sang các loài động vật khác sống trong rừng rậm như khỉ, vượn, tinh tinh và linh dương.

Con người bị lây nhiễm khi tiếp xúc gần với các động vật này thông qua việc săn bắt, làm thịt hoặc ăn thịt sống/tái. Khi virus đã xâm nhập vào cộng đồng người, nó bắt đầu lây từ người sang người và có thể gây ra một trận dịch lớn.

Ai có nguy cơ cao nhiễm Ebola?

Không phải ai cũng có nguy cơ nhiễm Ebola như nhau. Các nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhất bao gồm:

• Nhân viên y tế: Những người trực tiếp chăm sóc và điều trị cho bệnh nhân Ebola nếu không tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn và sử dụng đồ bảo hộ cá nhân (PPE) đúng cách.
• Người thân của bệnh nhân: Các thành viên trong gia đình chăm sóc người bệnh tại nhà có nguy cơ cao do tiếp xúc gần và thường xuyên với dịch cơ thể của người bệnh.
• Người tham gia các nghi thức mai táng: Những người trực tiếp tắm rửa, khâm liệm hoặc tiếp xúc với thi thể của người qua đời vì Ebola.
• Thợ săn: Những người tiếp xúc với động vật hoang dã bị nhiễm bệnh ở các khu vực có lưu hành virus Ebola.

Virus Ebola có chữa được không?

Hiện đã có một số thuốc điều trị bằng kháng thể đơn dòng được phê duyệt cho bệnh Ebola do chủng Zaire ebolavirus, bên cạnh các biện pháp chăm sóc hỗ trợ tích cực. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị còn phụ thuộc vào chủng virus và thời điểm điều trị.

Điều trị hỗ trợ bao gồm việc bù nước và điện giải qua đường uống hoặc tiêm tĩnh mạch, duy trì mức oxy và huyết áp ổn định, cũng như điều trị các bệnh nhiễm ký sinh trùng hoặc vi khuẩn thứ phát. Gần đây, hai phương pháp điều trị bằng kháng thể đơn dòng đã cho thấy hiệu quả cao trong các thử nghiệm lâm sàng, mở ra hy vọng mới cho bệnh nhân. Ngoài ra, vắc xin cũng đã được phát triển và chứng minh hiệu quả trong việc phòng ngừa bệnh.

Các biện pháp phòng ngừa virus Ebola

Hiểu rõ virus Ebola lây qua đường nào là nền tảng để thực hiện các biện pháp phòng ngừa sau đây một cách hiệu quả và chủ động:

• Thực hành vệ sinh cá nhân tốt: Thường xuyên rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước sạch, hoặc sử dụng dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn, đặc biệt là sau khi tiếp xúc với người có thể bị bệnh hoặc môi trường xung quanh họ.
• Tránh tiếp xúc trực tiếp: Không chạm vào máu, dịch cơ thể, hoặc các vật dụng cá nhân của người nghi ngờ hoặc đã xác nhận mắc Ebola.
• Thực hành an toàn thực phẩm: Tránh ăn thịt động vật hoang dã. Nếu tiêu thụ các sản phẩm từ động vật, hãy đảm bảo chúng được nấu chín kỹ lưỡng.
• Thực hành tình dục an toàn: Những người sống sót sau bệnh Ebola cần tuân thủ các khuyến cáo về quan hệ tình dục an toàn cho đến khi được xác nhận không còn khả năng lây truyền virus.
• Tuân thủ quy trình mai táng an toàn: Tránh các nghi thức chôn cất có tiếp xúc trực tiếp với thi thể. Việc mai táng cần được thực hiện bởi đội ngũ đã được đào tạo và trang bị đầy đủ đồ bảo hộ.

Ebola là một bệnh lý nghiêm trọng, nhưng không phải là không thể kiểm soát. Bằng cách hiểu rõ virus Ebola lây qua đường nào và tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp phòng ngừa, mỗi cá nhân và cộng đồng có thể chung tay ngăn chặn sự lây lan của virus, bảo vệ sức khỏe cho chính mình và những người xung quanh.