Bệnh nhân bị trào ngược dạ dày nên ăn gì và không nên ăn gì?

Chế độ ăn không thể thay thế thuốc hoặc các phương pháp điều trị trào ngược dạ dày thực quản (GERD), nhưng có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát triệu chứng. Không có một thực đơn duy nhất phù hợp với tất cả mọi người, vì cùng một loại thực phẩm có thể gây khó chịu ở người này nhưng không ảnh hưởng đáng kể đến người khác. Vì vậy, bên cạnh lựa chọn món ăn, bạn nên theo dõi phản ứng của cơ thể sau mỗi bữa.

Bệnh nhân bị trào ngược dạ dày nên ăn gì?

Người bị trào ngược thường phù hợp hơn với các món ít chất béo, không quá cay hoặc quá chua và được chế biến đơn giản. Rau củ, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây ít chua và nguồn đạm nạc là những lựa chọn có thể cân nhắc. Dưới đây là 13 nhóm thực phẩm gợi ý.

Yến mạch

Yến mạch cung cấp chất xơ và có thể được dùng làm món ăn sáng hoặc bữa phụ tương đối nhẹ. Một bát cháo yến mạch nấu mềm thường phù hợp hơn các món ăn sáng nhiều dầu mỡ.

Khi chế biến, nên hạn chế thêm quá nhiều bơ, kem, chocolate hoặc các nguyên liệu giàu chất béo. Có thể kết hợp yến mạch với chuối hoặc một số loại trái cây ít chua mà bạn dung nạp tốt.

Gạo lứt

Gạo lứt là nguồn carbohydrate và chất xơ có thể đưa vào chế độ ăn của người bị trào ngược. Bạn có thể dùng cơm gạo lứt cùng rau và nguồn đạm nạc để tạo thành bữa ăn cân đối.

Tuy nhiên, không nhất thiết phải chuyển hoàn toàn từ cơm trắng sang gạo lứt. Nếu ăn nhiều chất xơ khiến bạn đầy bụng hoặc khó chịu, hãy tăng lượng từ từ và lựa chọn loại ngũ cốc phù hợp với khả năng tiêu hóa.

Khoai lang

Khoai lang là một lựa chọn tinh bột dễ kết hợp trong chế độ ăn. Nên ưu tiên khoai luộc, hấp hoặc nướng thay vì chiên ngập dầu. Một khẩu phần vừa phải có thể dùng trong bữa chính hoặc bữa phụ. Tránh ăn một lượng quá lớn ngay trước khi nằm hoặc đi ngủ vì dạ dày quá đầy có thể làm triệu chứng trào ngược dễ xuất hiện hơn.

Cà rốt

Cà rốt cung cấp chất xơ và có thể chế biến thành nhiều món ít chất béo như luộc, hấp hoặc nấu canh. Khi đang có cảm giác khó chịu ở đường tiêu hóa, cà rốt nấu chín mềm có thể dễ ăn hơn so với những món nhiều dầu mỡ. Bạn nên tránh chế biến cà rốt với nhiều bơ, sốt béo hoặc gia vị cay nếu những thành phần này thường làm triệu chứng nặng hơn.

Rau xanh

Các loại rau xanh có thể góp phần cung cấp chất xơ, vitamin và khoáng chất cho chế độ ăn hằng ngày. Người bị trào ngược có thể lựa chọn những loại rau mà cơ thể dung nạp tốt và chế biến bằng cách luộc, hấp hoặc nấu canh.

Không cần kiêng toàn bộ một nhóm rau chỉ vì lo ngại trào ngược. Nếu một loại rau khiến bạn đầy hơi hoặc khó chịu rõ rệt, có thể giảm khẩu phần và theo dõi phản ứng của cơ thể.

Dưa leo

Dưa leo chứa nhiều nước và ít chất béo, có thể dùng như một thành phần trong bữa ăn. Nên ăn lượng vừa phải và hạn chế kết hợp với các loại nước sốt cay, nhiều chất béo hoặc có tính acid nếu chúng kích hoạt triệu chứng. Nếu ăn dưa leo sống gây đầy bụng, bạn không cần cố tiếp tục sử dụng chỉ vì đây được xem là thực phẩm tương đối nhẹ.

Chuối

Chuối là loại trái cây ít chua hơn nhiều loại quả họ cam quýt và thường được lựa chọn khi xây dựng chế độ ăn cho người hay bị ợ nóng. Có thể dùng chuối chín với lượng vừa phải trong bữa phụ hoặc kết hợp cùng yến mạch. Tuy nhiên, thực phẩm phù hợp vẫn mang tính cá thể; nếu nhận thấy chuối làm triệu chứng tăng lên, bạn nên giảm hoặc tránh loại quả này.

Dưa lưới

Dưa lưới là một lựa chọn trái cây ít chua có thể cân nhắc thay cho cam, chanh hoặc bưởi ở những người nhạy cảm với thực phẩm có tính acid. Nên ăn lượng vừa phải thay vì ăn quá nhiều trong một lần. Một bữa ăn quá lớn, kể cả gồm những thực phẩm được xem là lành mạnh, vẫn có thể làm tăng cảm giác đầy bụng và trào ngược ở một số người.

Thịt gà nạc

Thịt gà bỏ da là nguồn protein tương đối ít chất béo khi được chế biến đúng cách. Bạn có thể lựa chọn các món luộc, hấp hoặc nướng thay vì gà chiên. Cần chú ý rằng cách chế biến có thể quan trọng không kém bản thân thực phẩm. Thịt gà nạc nhưng được chiên nhiều dầu, phủ sốt cay hoặc ăn với lượng lớn vẫn có thể gây khó chịu.

Cá

Cá cung cấp protein và có thể trở thành món chính trong chế độ ăn cân bằng. Các phương pháp chế biến ít dầu như hấp, luộc hoặc nướng thường phù hợp hơn chiên ngập dầu. Khi ăn cá, nên hạn chế các loại sốt cay, sốt cà chua hoặc lượng lớn chất béo nếu bạn đã xác định đây là những yếu tố gây ợ nóng.

Lòng trắng trứng

Trứng có thể cung cấp protein cho bữa ăn. Với người nhận thấy các món nhiều chất béo dễ kích hoạt trào ngược, lòng trắng trứng là lựa chọn ít chất béo hơn so với việc chế biến trứng cùng nhiều dầu, bơ hoặc nguyên liệu béo.

Không nhất thiết mọi người bị GERD đều phải bỏ lòng đỏ trứng. Quan trọng hơn là theo dõi khả năng dung nạp của từng người và tổng lượng chất béo trong bữa ăn.

Sữa và sữa chua ít béo

Các sản phẩm sữa ít béo có thể phù hợp với một số người và cung cấp protein, canxi cùng nhiều dưỡng chất khác. Khi lựa chọn, nên ưu tiên sản phẩm ít chất béo và không dùng khẩu phần quá lớn.

Nếu uống sữa hoặc ăn sữa chua khiến bạn đầy bụng, khó tiêu hay làm trào ngược rõ hơn, không nên cố sử dụng. Một số người có thể đồng thời gặp vấn đề về khả năng dung nạp lactose hoặc các rối loạn tiêu hóa khác.

Các loại đậu nếu cơ thể dung nạp tốt

Đậu và các loại đậu cung cấp protein thực vật và chất xơ. Đây có thể là lựa chọn thay thế một phần các loại thịt nhiều chất béo trong khẩu phần. Tuy nhiên, đậu có thể làm tăng đầy hơi ở một số người. Vì vậy, nên bắt đầu với khẩu phần nhỏ và theo dõi triệu chứng. Nếu đầy bụng nhiều sau ăn, bạn có thể giảm lượng hoặc trao đổi với chuyên gia dinh dưỡng để lựa chọn nguồn protein khác.

Người bị trào ngược dạ dày không nên ăn gì?

Không phải người bị trào ngược nào cũng cần kiêng hoàn toàn cùng một danh sách thực phẩm. Cách thực tế hơn là hạn chế những nhóm thường liên quan đến triệu chứng và đặc biệt tránh món mà bạn đã nhận thấy nhiều lần gây ợ nóng hoặc trào ngược.

Thực phẩm nhiều chất béo và món chiên rán

Các bữa ăn nhiều chất béo, đồ chiên rán, thức ăn nhanh và thịt nhiều mỡ thường được ghi nhận là yếu tố làm triệu chứng trào ngược nặng hơn ở một số người. Bữa ăn nhiều chất béo cũng thường tạo cảm giác no lâu và nặng bụng. Nên ưu tiên luộc, hấp hoặc nướng và lựa chọn nguồn đạm nạc thay cho món chiên nhiều dầu.

Thức ăn cay

Ớt và các món cay có thể làm cảm giác nóng rát hoặc khó chịu rõ hơn ở một số người. Mức độ nhạy cảm rất khác nhau, vì vậy không nhất thiết phải kiêng mọi loại gia vị nếu bạn vẫn dung nạp tốt. Nếu thường xuyên ợ nóng sau khi ăn cay, hãy giảm độ cay hoặc tạm tránh để đánh giá xem triệu chứng có cải thiện hay không.

Cam, chanh, bưởi và các thực phẩm có tính acid

Trái cây họ cam quýt và nước ép từ những loại quả này có thể kích thích triệu chứng ở một số người bị GERD. Thay vào đó, có thể lựa chọn các loại quả ít chua như chuối hoặc dưa nếu phù hợp với cơ thể.

Không cần loại bỏ trái cây khỏi chế độ ăn. Mục tiêu là thay thế loại thường gây triệu chứng bằng lựa chọn khác để vẫn duy trì khẩu phần đa dạng.

Cà chua và các sản phẩm từ cà chua

Cà chua, tương cà và một số loại sốt cà chua thường được xếp vào nhóm thực phẩm có thể kích hoạt trào ngược. Các món như pizza hoặc mì sốt cà chua còn có thể chứa nhiều chất béo, khiến việc xác định yếu tố gây triệu chứng trở nên khó hơn. Nếu nhận thấy cà chua gây ợ nóng, có thể giảm lượng và theo dõi thay vì tiếp tục ăn thường xuyên.

Chocolate

Chocolate là một trong những thực phẩm thường được nhắc đến như yếu tố có thể làm tăng triệu chứng trào ngược ở một số người. Một số sản phẩm chocolate cũng chứa nhiều chất béo hoặc caffeine. Nếu triệu chứng thường xuất hiện sau khi ăn chocolate, nên giảm khẩu phần hoặc tránh trong một thời gian để đánh giá mối liên quan.

Bạc hà

Bạc hà và các sản phẩm chứa bạc hà có thể làm triệu chứng GERD nặng hơn ở một số người. Điều này đáng lưu ý vì trà bạc hà đôi khi được lựa chọn với mục đích hỗ trợ tiêu hóa nhưng không nhất thiết phù hợp với người đang bị trào ngược.

Cà phê và đồ uống chứa caffeine

Cà phê và các nguồn caffeine khác thường được ghi nhận trong nhóm đồ uống có khả năng kích hoạt triệu chứng GERD. Mức độ ảnh hưởng khác nhau giữa từng người.

Nếu thường xuyên bị ợ nóng sau khi uống cà phê, hãy theo dõi mối liên hệ giữa lượng sử dụng và triệu chứng, đồng thời cân nhắc giảm hoặc tránh đồ uống gây khó chịu.

Nước ngọt có gas

Đồ uống có gas có thể gây đầy hơi và được ghi nhận là yếu tố kích hoạt triệu chứng ở một số người bị trào ngược. Nước lọc thường là lựa chọn đơn giản hơn để bổ sung chất lỏng trong ngày. Ngoài việc lựa chọn đồ uống, tránh uống một lượng quá lớn trong thời gian ngắn nếu điều đó khiến bạn căng tức bụng.

Những câu hỏi thường gặp

Bên cạnh lựa chọn thực phẩm, cách phân bố bữa ăn và thói quen uống nước cũng có thể ảnh hưởng đến cảm giác sau ăn. Dưới đây là những vấn đề thường được quan tâm khi điều chỉnh chế độ ăn cho người bị trào ngược.

Trào ngược dạ dày nên ăn bao nhiêu bữa trong ngày?

Không có một số bữa cố định phù hợp cho tất cả người bị GERD. Nguyên tắc quan trọng là tránh những bữa ăn quá lớn. Nếu ăn ba bữa lớn khiến bạn thường xuyên đầy bụng hoặc ợ nóng, có thể chia lượng thức ăn thành các bữa nhỏ hơn trong ngày nhưng vẫn bảo đảm tổng khẩu phần và dinh dưỡng phù hợp.

Bạn cũng nên ăn chậm, nhai kỹ và tránh ăn sát giờ ngủ. Đặc biệt với người có triệu chứng về đêm, nên kết thúc bữa ăn trước khi nằm hoặc đi ngủ khoảng 2 - 3 giờ.

Trào ngược dạ dày có nên uống nước trong bữa ăn không?

Người bị trào ngược vẫn có thể uống nước trong bữa ăn. Không có cơ sở để mọi bệnh nhân GERD phải kiêng hoàn toàn nước khi ăn.

Tuy nhiên, nếu uống quá nhiều cùng lúc khiến bụng căng tức hoặc làm triệu chứng tăng lên, bạn có thể uống từng ngụm nhỏ trong bữa và phân bổ phần lớn lượng nước vào những thời điểm khác trong ngày. Đồng thời nên ưu tiên nước lọc thay cho nước có gas hoặc đồ uống chứa caffeine nếu những loại này gây triệu chứng.

Trào ngược dạ dày có nên ăn thực phẩm chứa caffeine không?

Caffeine là một trong những yếu tố thường được ghi nhận có liên quan đến triệu chứng trào ngược ở một số người. Vì vậy, người thường bị ợ nóng sau cà phê, trà chứa nhiều caffeine hoặc các thực phẩm, đồ uống chứa caffeine nên cân nhắc hạn chế và theo dõi đáp ứng.

Tuy nhiên, mức độ nhạy cảm khác nhau giữa từng người. Thay vì tự đặt ra chế độ kiêng khem quá mức, bạn có thể ghi lại món đã ăn, thời điểm ăn và triệu chứng xuất hiện sau đó để nhận biết tác nhân của riêng mình.

Nhìn chung, với câu hỏi trào ngược dạ dày nên ăn gì, bạn có thể ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, rau củ, trái cây ít chua, nguồn protein nạc và những món được chế biến ít chất béo. Đồng thời, nên hạn chế món nhiều dầu mỡ, thức ăn cay, chocolate, bạc hà, cà phê, thực phẩm có tính acid và những món đã nhiều lần kích hoạt triệu chứng.

Chế độ ăn chỉ là một phần trong kiểm soát GERD. Nếu triệu chứng kéo dài, xuất hiện thường xuyên, không cải thiện dù đã điều chỉnh sinh hoạt hoặc có biểu hiện như khó nuốt, đau khi nuốt, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sụt cân không chủ ý hay đau ngực, bạn nên được nhân viên y tế đánh giá. Đặc biệt, đau ngực không nên mặc định là do trào ngược vì có thể liên quan đến những nguyên nhân khác cần được kiểm tra.

Khi cần tìm hiểu về thuốc điều trị trào ngược dạ dày, thuốc không kê đơn hoặc thuốc kê đơn theo chỉ định của bác sĩ, bạn có thể đến Nhà thuốc Long Châu để được dược sĩ tư vấn về cách sử dụng thuốc phù hợp và an toàn. Không nên tự ý bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi liều thuốc kê đơn khi chưa trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ.