Bệnh sốt xuất huyết có lây qua không khí không? Đường lây truyền chính

Khi trong gia đình hoặc nơi làm việc có người mắc sốt xuất huyết, không ít người lo sợ bệnh sẽ lây lan qua không khí giống như cảm cúm hay COVID-19. Thực tế, sốt xuất huyết có cơ chế lây truyền hoàn toàn khác. Vậy bệnh sốt xuất huyết lây qua đường nào và làm thế nào để ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh?

Bệnh sốt xuất huyết có lây qua không khí không?

Trên thực tế, nhiều người vẫn nhầm tưởng sốt xuất huyết có thể lây qua không khí hay qua tiếp xúc gần với người bệnh. Nguyên nhân là do bệnh thường gây sốt cao đột ngột, đau đầu, mệt mỏi và đau nhức cơ thể, những triệu chứng khá giống với các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.

Ngoài ra, khi nhiều thành viên trong cùng một gia đình hoặc khu dân cư mắc sốt xuất huyết trong cùng thời điểm, nhiều người dễ nghĩ rằng bệnh đã lây từ người sang người. Tuy nhiên, thực tế nguyên nhân thường là do các thành viên cùng sinh sống trong môi trường có muỗi vằn mang virus Dengue. Khi muỗi nhiễm virus đốt nhiều người trong khu vực, số ca bệnh có thể xuất hiện gần như đồng thời, tạo cảm giác bệnh đang lây lan trực tiếp giữa người với người.

Tác nhân gây bệnh là virus Dengue, nhưng nó không phát tán trong không khí khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Vì vậy, việc hít phải không khí xung quanh người mắc sốt xuất huyết không làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh. Và người khỏe mạnh cũng không bị lây sốt xuất huyết khi ở chung phòng, ăn uống cùng bàn, bắt tay, ôm hoặc tiếp xúc thông thường với người bệnh.

Sốt xuất huyết lây truyền qua đường nào?

Virus Dengue chủ yếu lây truyền qua muỗi Aedes, trong đó Aedes aegypti là véc-tơ truyền bệnh chính trên toàn cầu; Aedes albopictus cũng có thể truyền bệnh nhưng thường đóng vai trò thứ yếu tùy khu vực. Quá trình lây truyền bắt đầu khi muỗi đốt người đang nhiễm virus Dengue trong máu. Sau khi hút máu người nhiễm virus Dengue, virus nhân lên trong cơ thể muỗi. Sau thời gian ủ ngoại sinh (extrinsic incubation period), thường khoảng 8 - 12 ngày tùy nhiệt độ môi trường, muỗi có khả năng truyền virus trong suốt phần đời còn lại. Khi muỗi tiếp tục đốt người khác, virus Dengue sẽ được truyền qua nước bọt của muỗi vào cơ thể người khỏe mạnh, từ đó gây bệnh.

Ngoài băn khoăn bệnh sốt xuất huyết có lây qua không khí không, nhiều người cũng muốn biết con đường lây truyền chính của bệnh. Trong hầu hết các trường hợp, sốt xuất huyết không lây trực tiếp từ người sang người. Người khỏe mạnh sẽ không bị nhiễm bệnh khi tiếp xúc thông thường với người mắc sốt xuất huyết. Các hoạt động sinh hoạt hằng ngày như bắt tay, nói chuyện, ôm người bệnh, ăn uống chung hoặc sử dụng chung nhà vệ sinh đều không làm lây truyền virus Dengue. Do đó, người bệnh không cần cách ly theo biện pháp phòng lây truyền qua đường hô hấp. Tuy nhiên, cần tránh để muỗi đốt (ví dụ: nằm màn, dùng thuốc xua muỗi) trong giai đoạn còn virus trong máu nhằm hạn chế muỗi truyền bệnh cho người khác.

Mặc dù rất hiếm gặp, virus Dengue có thể lây truyền qua truyền máu, ghép tạng hoặc từ mẹ sang con. Lây truyền từ mẹ sang con chủ yếu được ghi nhận khi người mẹ mắc sốt xuất huyết trong giai đoạn cận sinh hoặc ngay trước khi sinh. Tuy nhiên, đây là những tình huống rất ít xảy ra và không phải là cơ chế lây truyền phổ biến trong cộng đồng.

Hiểu lầm phổ biến về khả năng lây nhiễm của sốt xuất huyết

Nhiều người vẫn có những hiểu lầm về khả năng lây nhiễm của sốt xuất huyết, phổ biến nhất là:

Ho hoặc hắt hơi làm lây bệnh

Sốt xuất huyết không phải là bệnh lây qua đường hô hấp nên người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện sẽ không làm phát tán virus Dengue vào không khí. Virus Dengue không lây truyền qua đường hô hấp hoặc giọt bắn trong giao tiếp thông thường. Vì vậy, việc đứng gần, trò chuyện hoặc làm việc cùng người mắc sốt xuất huyết không làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh.

Chăm sóc người bệnh sẽ bị lây

Vì chưa rõ bệnh sốt xuất huyết có lây qua không khí không nên nhiều người lo lắng chăm sóc người bệnh sẽ bị lây. Người thân hoàn toàn có thể chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết mà không lo bị lây bệnh qua tiếp xúc thông thường. Các hoạt động như hỗ trợ ăn uống, vệ sinh cá nhân, thay quần áo hoặc theo dõi sức khỏe cho người bệnh không làm virus Dengue truyền từ người này sang người khác. Tuy nhiên, điều quan trọng là cần ngăn muỗi đốt người bệnh trong giai đoạn đang mang virus trong máu. Nếu muỗi hút máu người bệnh rồi tiếp tục đốt người khỏe mạnh, virus Dengue có thể được truyền sang người khác và làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch trong cộng đồng.

Nằm chung phòng với người bệnh bị lây bệnh

Nằm chung phòng với người mắc sốt xuất huyết không gây nguy hiểm nếu trong phòng không có muỗi mang mầm bệnh. Bản thân virus Dengue không thể lây qua không khí hay tiếp xúc gần. Tuy nhiên, để giảm nguy cơ lan truyền bệnh, người bệnh nên nằm màn kể cả ban ngày và thực hiện các biện pháp kiểm soát muỗi như sử dụng vợt điện, lưới chống muỗi hoặc các phương pháp diệt muỗi phù hợp.

Cách phòng ngừa lây nhiễm sốt xuất huyết

Khi đã biết bệnh sốt xuất huyết có lây qua không khí không và lây qua đường nào, có lẽ mỗi người trong chúng ta cũng biết cách phòng bệnh phù hợp. Để chủ động phòng ngừa lây nhiễm sốt xuất huyết và giảm nguy cơ bùng phát dịch trong cộng đồng, mỗi người cần thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp kiểm soát muỗi và bảo vệ cá nhân sau đây:

• Diệt muỗi và lăng quăng: Thường xuyên loại bỏ nước đọng, vệ sinh các dụng cụ chứa nước và thay nước bình hoa định kỳ để cắt đứt vòng đời sinh sản của muỗi.
• Ngủ màn: Đặc biệt đối với trẻ nhỏ, người bệnh hoặc người nghỉ ngơi ban ngày. Muỗi Aedes hoạt động chủ yếu vào ban ngày, mạnh nhất vào sáng sớm và chiều muộn, vì vậy cần áp dụng các biện pháp tránh muỗi đốt trong suốt ban ngày.
• Dùng biện pháp xua muỗi: Sử dụng kem chống muỗi, bình xịt hoặc thiết bị đuổi muỗi để hạn chế muỗi trong không gian sống.
• Giữ vệ sinh môi trường sống: Phát quang bụi rậm, thu gom rác thải và không để nước tù đọng quanh nhà để hạn chế nơi trú ẩn của muỗi.
• Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh: Tại những quốc gia đã được cơ quan quản lý cấp phép và theo đúng chỉ định, vắc xin phòng sốt xuất huyết (ví dụ: Vắc xin Qdenga) có thể giúp giảm nguy cơ mắc sốt xuất huyết có triệu chứng, nhập viện và bệnh nặng. Việc tiêm chủng cần tuân theo khuyến cáo của cơ quan y tế.

Như vậy, với những thông tin trên đây, hy vọng bạn đã giải đáp được thắc mắc bệnh sốt xuất huyết có lây qua không khí không. Bệnh không lây qua không khí, không lây khi nói chuyện, hắt hơi hay tiếp xúc thông thường với người bệnh. Tác nhân truyền bệnh chủ yếu là muỗi vằn mang virus Dengue. Vì vậy, biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất là kiểm soát muỗi và loại bỏ các ổ nước đọng để ngăn muỗi sinh sản.