Các vắc xin phụ nữ mang thai không được tiêm và lưu ý khi tiêm phòng

Trong thai kỳ, việc lựa chọn vắc xin cần được cân nhắc dựa trên tình trạng sức khỏe, tuổi thai và đặc điểm của từng loại vắc xin. Vì vậy, không phải loại vắc xin nào cũng phù hợp để sử dụng trong thai kỳ. Đặc biệt, một số vắc xin sống giảm độc lực hoặc những vắc xin tiềm ẩn nguy cơ đối với thai nhi thường không được khuyến cáo tiêm cho phụ nữ mang thai.

Các vắc xin phụ nữ mang thai không được tiêm

Trong thai kỳ, việc sử dụng vắc xin cần được cân nhắc dựa trên nhiều yếu tố. Phụ nữ có kế hoạch mang thai nên chủ động kiểm tra lịch sử tiêm chủng và hoàn thành những vắc xin cần thiết trước khi mang thai theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Vắc xin thủy đậu

Vắc xin thủy đậu là vắc xin sống giảm độc lực nên chống chỉ định đối với phụ nữ đang mang thai. Phụ nữ chưa có bằng chứng miễn dịch nên hoàn tất lịch tiêm trước khi có kế hoạch mang thai. Thời gian tránh thai sau tiêm phụ thuộc vào từng sản phẩm:

• Varilrix (GSK, Bỉ): Tránh mang thai ít nhất 1 tháng sau mỗi liều tiêm.
• Varivax (MSD, Hoa Kỳ): Tránh mang thai trong 3 tháng sau mỗi liều tiêm theo tờ hướng dẫn của FDA.
• Barycela inj. (GC Biopharma, Hàn Quốc): Khuyến cáo tránh mang thai trong 3 tháng sau tiêm. Tuy nhiên, vắc xin này hiện được chỉ định cho trẻ từ 12 tháng đến 12 tuổi, không phải lựa chọn tiêm phòng trước mang thai cho phụ nữ trưởng thành.

Nếu vô tình tiêm vắc xin thủy đậu khi đang mang thai hoặc phát hiện mang thai trong khoảng thời gian cần tránh thai, người tiêm nên thông báo cho bác sĩ để được tư vấn và theo dõi. Việc tiêm nhầm vắc xin không được xem là chỉ định chấm dứt thai kỳ.

Vắc xin cúm sống giảm độc lực (LAIV)

Vắc xin cúm sống giảm độc lực, thường được sử dụng dưới dạng xịt mũi, chống chỉ định đối với phụ nữ mang thai.

Tuy nhiên, thai phụ vẫn cần được bảo vệ trước bệnh cúm. Vắc xin cúm bất hoạt hoặc tái tổ hợp có thể được sử dụng trong thai kỳ và được khuyến cáo tiêm theo mùa. Vì vậy, cần phân biệt vắc xin cúm sống dạng xịt mũi với các loại vắc xin cúm không sống dạng tiêm.

Vắc xin sởi, quai bị, rubella (MMR)

MMR là vắc xin sống giảm độc lực và chống chỉ định trong thai kỳ. Trong đó, nhiễm rubella khi mang thai, đặc biệt ở giai đoạn đầu, có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với thai nhi.

Phụ nữ chưa có bằng chứng miễn dịch nên được tư vấn tiêm MMR trước khi mang thai. Sau tiêm, cần tránh mang thai ít nhất 28 ngày.

Nếu vô tình tiêm MMR khi đang mang thai hoặc có thai trong vòng 28 ngày sau tiêm, thai phụ cần thông báo với bác sĩ để được tư vấn và theo dõi.

Vắc xin sởi - rubella (MR) và vắc xin sởi đơn

Các vắc xin chứa virus sởi hoặc rubella sống giảm độc lực không được sử dụng trong thai kỳ. Nếu chưa có miễn dịch, phụ nữ nên được tư vấn tiêm trước khi mang thai hoặc sau sinh tùy trường hợp.

Sau khi tiêm vắc xin chứa thành phần sởi hoặc rubella, cần tuân thủ khoảng thời gian tránh thai theo hướng dẫn của bác sĩ.

Vắc xin bại liệt uống (OPV)

OPV là vắc xin bại liệt chứa virus sống giảm độc lực dùng qua đường uống. Vắc xin sống nhìn chung không được sử dụng thường quy cho phụ nữ mang thai.

Cần phân biệt OPV với vắc xin bại liệt bất hoạt (IPV). Với IPV, thai kỳ được xem là một yếu tố cần thận trọng hơn là chống chỉ định tuyệt đối. Trong trường hợp có nguy cơ phơi nhiễm đáng kể và cần được bảo vệ ngay, bác sĩ có thể cân nhắc tiêm IPV dựa trên lợi ích và nguy cơ.

Vắc xin lao BCG

BCG là vắc xin sống giảm độc lực và không được khuyến cáo sử dụng trong thai kỳ. Nếu phụ nữ có nguy cơ phơi nhiễm với bệnh lao, cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và lựa chọn biện pháp dự phòng phù hợp thay vì tự ý tiêm vắc xin.

Vì sao phụ nữ mang thai không được tiêm một số vắc xin?

Một số loại vắc xin, đặc biệt là vắc xin sống giảm độc lực, thường chống chỉ định trong thai kỳ do nguy cơ ảnh hưởng đến thai nhi. Mặc dù chưa có bằng chứng cho thấy tất cả các vắc xin này đều gây hại cho thai nhi, việc tránh sử dụng trong thai kỳ được áp dụng nhằm đảm bảo an toàn.

Bên cạnh đó, một số vắc xin không được khuyến cáo tiêm thường quy cho phụ nữ mang thai do dữ liệu về tính an toàn và hiệu quả ở nhóm đối tượng này còn hạn chế.

Việc chỉ định tiêm chủng khi mang thai cần được xem xét dựa trên nhiều yếu tố như:

• Tuổi thai và giai đoạn thai kỳ;
• Tình trạng sức khỏe của thai phụ;
• Nguy cơ mắc hoặc phơi nhiễm với bệnh truyền nhiễm;
• Đặc điểm và loại vắc xin;
• Khuyến cáo tiêm chủng hiện hành.

Vì vậy, phụ nữ mang thai nên thông báo tình trạng thai kỳ và thực hiện khám sàng lọc trước tiêm để được nhân viên y tế đánh giá, tư vấn loại vắc xin cũng như thời điểm tiêm phù hợp.

Một số lưu ý khi tiêm phòng trong thai kỳ

Không phải vắc xin nào cũng được sử dụng trong thai kỳ. Để bảo đảm an toàn cho mẹ và thai nhi, thai phụ cần tiêm đúng loại vắc xin, đúng thời điểm và theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Trao đổi với bác sĩ trước khi tiêm

Thai phụ cần thông báo tuổi thai, tình trạng sức khỏe, bệnh nền, tiền sử dị ứng và lịch sử tiêm chủng. Những thông tin này giúp bác sĩ xác định vắc xin được khuyến cáo, vắc xin cần trì hoãn và vắc xin chống chỉ định trong thai kỳ.

Lựa chọn cơ sở tiêm chủng uy tín

Nên tiêm tại cơ sở đáp ứng yêu cầu về nguồn gốc, vận chuyển và bảo quản vắc xin, đồng thời có quy trình khám sàng lọc, thực hiện tiêm và xử trí phản ứng sau tiêm đầy đủ.

Tuân thủ thời điểm và lịch tiêm

Mỗi loại vắc xin có chỉ định và thời điểm sử dụng khác nhau. Thai phụ cần tuân thủ lịch được bác sĩ hoặc nhân viên y tế hướng dẫn, không tự ý tiêm thêm, thay đổi thời điểm hoặc bỏ mũi.

Theo dõi sức khỏe sau tiêm

Thai phụ cần ở lại cơ sở tiêm chủng để theo dõi theo hướng dẫn, sau đó tiếp tục quan sát sức khỏe tại nhà. Nếu xuất hiện khó thở, sưng môi hoặc mặt, nổi mề đay toàn thân, choáng, sốt cao hoặc biểu hiện bất thường khác, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế.

Không tự ý sử dụng thuốc sau tiêm

Nếu bị sốt, đau hoặc khó chịu sau tiêm, thai phụ không nên tự dùng thuốc. Hãy hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế để lựa chọn thuốc và liều dùng phù hợp với thai kỳ.

Lưu giữ thông tin tiêm chủng

Nên ghi lại tên vắc xin, ngày tiêm, số mũi đã thực hiện và lịch hẹn tiếp theo. Thông tin này giúp bác sĩ thuận tiện theo dõi trong thai kỳ, sau sinh và ở những lần mang thai sau.

Tóm lại, vắc xin phụ nữ mang thai không được tiêm chủ yếu là các vắc xin sống giảm độc lực, chẳng hạn vắc xin MMR, MR, thủy đậu, cúm sống giảm độc lực, BCG và OPV. Ngoài ra, một số vắc xin khác không được khuyến cáo sử dụng thường quy trong thai kỳ do chưa có đủ dữ liệu về tính an toàn và hiệu quả, vì vậy việc tiêm cần được cân nhắc dựa trên từng trường hợp cụ thể và hướng dẫn của bác sĩ.