Cây xá xị: Lợi ích sức khỏe và lưu ý khi dùng

Bên cạnh giá trị làm hương liệu, cây xá xị còn được biết đến với nhiều công dụng trong y học cổ truyền. Y học hiện đại ngày nay cũng bước đầu có những nghiên cứu tiền lâm sàng về lợi ích của dược liệu này. Bạn hãy cùng Long Châu tìm hiểu những lợi ích, cách sử dụng và các lưu ý khi dùng cây xá xị.

Công dụng của cây xá xị ít người biết

Cây xá xị được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền để hỗ trợ điều trị một số chứng bệnh thường gặp. Bên cạnh đó, nhiều nghiên cứu hiện đại cũng ghi nhận tinh dầu và các hợp chất sinh học trong cây có một số hoạt tính có lợi cho sức khỏe.

Theo y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, xá xị được cho là có những công dụng nổi bật như:

• Hành khí, chỉ thống: Xá xị được cho là có tác dụng hành khí, giúp khí huyết lưu thông tốt hơn và hỗ trợ giảm các cơn đau do khí trệ. Trong dân gian, dược liệu này thường được dùng để hỗ trợ giảm đau bụng do lạnh, đầy hơi hoặc chướng bụng.
• Khứ phong, trừ thấp: Theo quan niệm của y học cổ truyền, xá xị có tác dụng khu phong, trừ thấp nên thường được sử dụng để hỗ trợ giảm đau mỏi chân tay.
• Thông kinh hoạt lạc: Xá xị được cho là giúp thúc đẩy lưu thông khí huyết, hỗ trợ thông kinh hoạt lạc và giảm tình trạng ứ trệ trong cơ thể. Vì vậy, dược liệu này thường được phối hợp với các vị thuốc khác trong một số bài thuốc cổ truyền.
• Hỗ trợ tiêu hóa: Tinh dầu thơm trong xá xị có thể tạo cảm giác dễ chịu và được sử dụng trong một số kinh nghiệm dân gian nhằm hỗ trợ giảm cảm giác đầy bụng, khó chịu sau ăn.

Theo y học hiện đại

Một số nghiên cứu cho thấy cây xá xị chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, đặc biệt là các thành phần trong tinh dầu.

• Hỗ trợ kháng khuẩn và kháng nấm: Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy tinh dầu xá xị có khả năng ức chế sự phát triển của một số vi khuẩn và nấm.
• Hỗ trợ giảm đau tự nhiên: Một số hợp chất được phân lập từ tinh dầu xá xị cho thấy tiềm năng chống viêm trong nghiên cứu tiền lâm sàng. Nhờ đó, tinh dầu xá xị đôi khi được sử dụng trong các sản phẩm xoa bóp nhằm giúp làm dịu vùng cơ hoặc khớp bị đau mỏi.
• Hỗ trợ chức năng tim mạch trong chế độ sống lành mạnh: Một số hợp chất chống oxy hóa trong cây xá xị được cho là có thể góp phần bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa.
• Góp phần thư giãn tinh thần: Tinh dầu xá xị được sử dụng trong liệu pháp hương thơm nhờ mùi hương dễ chịu, giúp tạo cảm giác thư giãn và giảm căng thẳng sau thời gian làm việc.

Cách dùng cây xá xị an toàn bạn cần biết

Sử dụng cây xá xị cần đúng liều lượng và đúng cách giúp tận dụng giá trị dược liệu, đồng thời hạn chế nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn.

Liều dùng tham khảo

Liều lượng sử dụng cây xá xị có thể khác nhau tùy theo dạng dược liệu và mục đích sử dụng. Đối với thân hoặc rễ khô, liều dùng thường khoảng 6 - 12g mỗi ngày dưới dạng thuốc sắc theo hướng dẫn của thầy thuốc. Tinh dầu xá xị chỉ nên sử dụng 1 - 2 giọt đã được pha loãng, tuyệt đối không bôi trực tiếp lên da hoặc uống vì có thể gây kích ứng và ảnh hưởng đến sức khỏe.

Với lá tươi, có thể dùng khoảng 20 - 50g mỗi ngày để chế biến món ăn hoặc làm rau gia vị. Người dùng không nên tự ý tăng liều hoặc sử dụng kéo dài nếu chưa có chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên gia y học cổ truyền.

Các cách dùng phổ biến

Cây xá xị có thể được sử dụng theo nhiều cách khác nhau tùy mục đích:

• Sắc nước uống: Thân, vỏ hoặc rễ xá xị khô có thể được thái lát và sắc với nước để uống khi còn ấm. Đây là bài thuốc hỗ trợ tiêu hóa, giảm đầy bụng và tạo cảm giác dễ chịu sau bữa ăn trong y học cổ truyền. Tuy nhiên, bạn không nên sử dụng liên tục trong thời gian dài nếu chưa được tư vấn chuyên môn.
• Dùng ngoài da: Tinh dầu xá xị chỉ nên được pha loãng với dầu nền, như dầu dừa hoặc dầu hạnh nhân, trước khi thoa lên da. Hỗn hợp này thường được dùng để xoa bóp các vùng cơ hoặc khớp bị đau mỏi, giúp tạo cảm giác thư giãn.
• Xông hơi: Bạn cũng có thể cho một vài lá xá xị tươi hoặc 1 - 2 giọt tinh dầu đã pha loãng vào chậu nước nóng để xông hơi. Hơi nước kết hợp với mùi thơm của tinh dầu có thể giúp tạo cảm giác thông thoáng đường hô hấp và thư giãn cơ thể khi bị cảm lạnh nhẹ.
• Ngâm rượu: Rễ hoặc thân xá xị khô đôi khi được ngâm với rượu trắng theo kinh nghiệm dân gian. Rượu ngâm thường được sử dụng với lượng nhỏ để hỗ trợ giảm cảm giác đau nhức xương khớp ở người trưởng thành.

Một số bài thuốc dùng cây xá xị

Trong y học cổ truyền, cây xá xị thường được phối hợp với các dược liệu khác để hỗ trợ cải thiện một số triệu chứng thường gặp. Dưới đây là một số bài thuốc chữa bệnh bằng cây xá xị theo kinh nghiệm dân gian:

• Sử dụng 8g xá xị khô kết hợp với 3 lát gừng tươi mang sắc với nước và uống khi còn ấm có tác dụng hỗ trợ làm ấm bụng, hành khí và giảm cảm giác đầy hơi, đau bụng do lạnh.
• Phối hợp 12g thân gỗ xá xị khô với 10g thiên niên kiện sắc lấy nước uống hằng ngày nhằm hỗ trợ khu phong, trừ thấp và giảm cảm giác đau nhức.
• Có thể sử dụng lá xá xị tươi hoặc 1 - 2 giọt tinh dầu xá xị đã pha loãng cho vào chậu nước nóng để xông hơi vùng mũi họng khoảng 10 phút, tạo cảm giác thông thoáng đường thở và dễ chịu hơn khi bị nghẹt mũi do cảm lạnh nhẹ.

Các bài thuốc trên chỉ mang tính chất hỗ trợ và tham khảo theo y học cổ truyền và kinh nghiệm dân gian. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay thế hoàn toàn phác đồ điều trị của bác sĩ bằng các bài thuốc từ cây xá xị.

Cây xá xị là dược liệu có nhiều giá trị trong y học cổ truyền và chứa một số hoạt chất đang được nghiên cứu về tiềm năng đối với sức khỏe. Để đảm bảo an toàn, bạn nên sử dụng cây xá xị đúng cách, đúng liều lượng và không xem đây là phương pháp thay thế điều trị y khoa. Nếu đang mắc bệnh mạn tính, mang thai, cho con bú hoặc dùng thuốc điều trị, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.