Dị ứng thuốc có tiêm vắc xin được không?

Dị ứng thuốc là tình trạng khá phổ biến, có thể xảy ra ở nhiều mức độ khác nhau từ nhẹ đến nặng, khiến không ít người lo lắng khi cần tiêm vắc xin. Vậy trong trường hợp từng bị dị ứng thuốc, liệu có thể tiêm vắc xin an toàn hay không và cần lưu ý những gì trước khi tiêm?

Dị ứng thuốc có tiêm vắc xin được không?

Dị ứng thuốc là phản ứng quá mẫn của hệ miễn dịch khi cơ thể tiếp xúc với một số thành phần hoạt chất hoặc tá dược trong thuốc. Biểu hiện có thể dao động từ nhẹ như nổi mẩn, ngứa, phát ban đến nặng như khó thở hoặc sốc phản vệ. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ dị ứng thuốc với tác dụng phụ hoặc ngộ độc thuốc, vì đây là các cơ chế hoàn toàn khác nhau.

Trong tiêm chủng, tiền sử dị ứng thuốc không đồng nghĩa với việc chống chỉ định tiêm vắc xin. Theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế, phần lớn các trường hợp dị ứng thuốc không nằm trong nhóm chống chỉ định tiêm chủng. Việc có thể tiêm hay không phụ thuộc vào việc người bệnh có dị ứng với thành phần cụ thể của vắc xin hay không, cũng như mức độ dị ứng trước đó.

Trước khi tiêm, người bệnh cần được khám sàng lọc và khai thác kỹ tiền sử dị ứng, bao gồm loại thuốc đã từng gây phản ứng, mức độ biểu hiện và thời gian xảy ra. Dựa trên đánh giá lâm sàng, bác sĩ sẽ quyết định chỉ định tiêm.

Những trường hợp chống chỉ định và tạm hoãn trong tiêm chủng

Tiêm chủng là biện pháp dự phòng hiệu quả giúp cơ thể tạo miễn dịch chủ động trước nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Tuy nhiên, không phải mọi đối tượng đều có thể tiêm vắc xin ngay lập tức. Dưới đây là những trường hợp chống chỉ định và tạm hoãn trong tiêm chủng, áp dụng với đối tượng trẻ từ 1 tháng tuổi trở lên đối với cơ sở ngoài bệnh viện:

Các trường hợp chống chỉ định trong tiêm chủng

Chống chỉ định là những tình huống không được phép tiêm một loại vắc xin cụ thể do nguy cơ gây phản ứng nghiêm trọng vượt quá lợi ích mang lại. Một số trường hợp điển hình bao gồm:

• Có tiền sử phản vệ độ III trở lên sau tiêm chủng vắc xin lần trước (có cùng thành phần).
• Trường hợp có tiền sử lồng ruột: Chống chỉ định với vắc xin Rota.
• Trường hợp mắc suy giảm miễn dịch bẩm sinh: Chống chỉ định với vắc xin OPV.
• Các trường hợp chống chỉ định khác theo hướng dẫn của nhà sản xuất đối với từng loại vắc xin.

Các trường hợp tạm hoãn tiêm chủng

Tạm hoãn tiêm chủng là những tình trạng sức khỏe chưa phù hợp tại thời điểm hiện tại, nhưng có thể tiêm lại khi tình trạng ổn định. Dưới đây là trường hợp cần hoãn tiêm:

• Có tiền sử phản ứng phản vệ độ II sau tiêm chủng vắc xin lần trước (có cùng thành phần): chuyển khám sàng lọc và tiêm chủng tại bệnh viện.
• Có tình trạng suy chức năng các cơ quan (như suy hô hấp, suy tuần hoàn, suy tim, suy thận, suy gan, suy giảm ý thức...). Tiêm chủng khi sức khỏe của trẻ ổn định.
• Mắc các bệnh cấp tính, các bệnh nhiễm trùng. Tiêm chủng khi sức khỏe của trẻ ổn định.
• Sốt ≥ 38°C hoặc hạ thân nhiệt ≤ 35,5°C (đo nhiệt độ tại nách). Tiêm chủng khi thân nhiệt của trẻ ổn định.
• Suy giảm miễn dịch: Trẻ nghi ngờ mắc hoặc mắc suy giảm miễn dịch bẩm sinh chưa xác định được mức độ hoặc mắc suy giảm miễn dịch thể nặng: Tạm hoãn tiêm chủng các vắc xin sống giảm độc lực và chuyển khám sàng lọc tại bệnh viện. Tiêm chủng khi trẻ được chẩn đoán suy giảm miễn dịch không thuộc thể nặng, ngoại trừ vắc xin bại liệt uống (OPV).
• Trẻ mới dùng các sản phẩm globulin miễn dịch trong vòng 3 tháng (trừ kháng huyết thanh viêm gan B): Tạm hoãn tiêm chủng vắc xin sống giảm độc lực. Tiêm chủng cho trẻ khi đủ 3 tháng tính từ ngày cuối cùng sử dụng sản phẩm.
• Trẻ đang điều trị hoặc mới kết thúc đợt điều trị corticoid toàn thân (uống/ tiêm) với liều cao (tương đương prednison ≥ 2 mg/kg/ngày), hóa trị (thuốc alkyl hóa, chất chống chuyển hóa, chất ức chế TNF-α, chất ức chế IL-1 hoặc các kháng thể đơn dòng khác nhằm vào tế bào miễn dịch...), xạ trị trong vòng 14 ngày: Tạm hoãn tiêm chủng vắc xin sống giảm độc lực. Tiêm chủng cho trẻ sau khi kết thúc điều trị corticoid, hóa trị và xạ trị 14 ngày.

Một số điều cần lưu ý trước khi tiêm chủng

Dưới đây là một số điều cần lưu ý trước khi tiêm chủng:

• Khai báo đầy đủ tiền sử bệnh lý và dị ứng: Cung cấp thông tin chi tiết về các bệnh mạn tính (tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận, béo phì…), tiền sử dị ứng thuốc, thực phẩm hoặc phản ứng sau tiêm trước đó để bác sĩ đánh giá nguy cơ.
• Chuẩn bị hồ sơ y tế liên quan: Mang theo đơn thuốc, sổ khám bệnh hoặc các giấy tờ chứng minh tình trạng sức khỏe nhằm hỗ trợ quá trình khám sàng lọc chính xác.
• Thận trọng với thuốc đang sử dụng: Thông báo cho bác sĩ về tất cả các thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc ức chế miễn dịch hoặc corticosteroid liều cao kéo dài. Không nên tự ý dùng thuốc hạ sốt, giảm đau với mục đích dự phòng trước tiêm nếu không có chỉ định của nhân viên y tế.
• Đảm bảo thể trạng ổn định: Không nên tiêm khi đang sốt cao, nhiễm trùng cấp hoặc cơ thể suy nhược. Cần nghỉ ngơi đầy đủ, giữ tinh thần thoải mái trước ngày tiêm.
• Bù đủ nước và dinh dưỡng hợp lý: Uống đủ nước giúp duy trì cân bằng nội môi và có thể giảm các phản ứng khó chịu sau tiêm. Nên ăn nhẹ trước khi tiêm để tránh hạ đường huyết.
• Tránh sử dụng rượu bia và chất kích thích: Không uống rượu bia trước và trong ngày tiêm để hạn chế ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và khả năng đáp ứng vắc xin.
• Tuân thủ lịch hẹn và quy định tại điểm tiêm: Đi tiêm đúng thời gian, thực hiện các biện pháp phòng bệnh theo khuyến cáo (như vệ sinh tay, đeo khẩu trang khi cần thiết).
• Lựa chọn trang phục phù hợp: Mặc quần áo rộng rãi, thuận tiện cho việc tiêm ở vùng cơ delta (cánh tay), thường ưu tiên tay không thuận.
• Theo dõi sau tiêm: Ở lại cơ sở y tế tối thiểu 30 phút để phát hiện sớm phản ứng sau tiêm. Sau đó, tiếp tục theo dõi tại nhà ít nhất 24 giờ sau tiêm chủng về các dấu hiệu: Toàn trạng, tinh thần, ăn, ngủ, thở, phát ban, triệu chứng tại chỗ tiêm, thông báo cho nhân viên y tế nếu có dấu hiệu bất thường. Đưa ngay đối tượng tiêm chủng tới bệnh viện hoặc các cơ sở y tế nếu sau tiêm chủng có một trong các dấu hiệu như sốt cao (≥39°C), co giật, trẻ khóc thét, quấy khóc kéo dài, li bì, bú kém, bỏ bú, khó thở, tím tái, phát ban và các biểu hiện bất thường khác hoặc khi phản ứng thông thường kéo dài trên 24 giờ sau tiêm chủng.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn giải đáp rõ thắc mắc dị ứng thuốc có tiêm vắc xin được không, đồng thời hiểu hơn về các trường hợp có thể tiêm, cần thận trọng hoặc chống chỉ định. Trên thực tế, phần lớn người có tiền sử dị ứng thuốc vẫn có thể tiêm vắc xin nếu được khám sàng lọc kỹ lưỡng và theo dõi đúng quy trình. Để đảm bảo an toàn tối đa, bạn nên chủ động cung cấp đầy đủ thông tin sức khỏe cho bác sĩ và tuân thủ hướng dẫn trước trong và sau tiêm.

Xem thêm:

• Các trường hợp chống chỉ định hay tạm hoãn tiêm chủng
• Người bị tiểu đường có nên tiêm vắc xin không