OPV là vắc xin gì? Lịch uống OPV như thế nào?

Trong chương trình tiêm chủng phòng bệnh cho trẻ nhỏ, vắc xin bại liệt luôn là một trong những mũi tiêm quan trọng hàng đầu. Trong đó, OPV là loại vắc xin quen thuộc được sử dụng rộng rãi trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ OPV là vắc xin gì, hoạt động như thế nào và vì sao lại cần thiết đối với trẻ em. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về loại vắc xin này.

OPV là vắc xin gì?

OPV (Oral Polio Vaccine) là vắc xin phòng bệnh bại liệt dạng uống, thuộc nhóm vắc xin sống giảm độc lực. Loại vắc xin này chứa virus bại liệt đã được làm suy yếu, đủ khả năng kích thích hệ miễn dịch nhưng không gây bệnh. Khi được sử dụng, cơ thể sẽ tạo ra kháng thể giúp ngăn virus bại liệt xâm nhập và bảo vệ trẻ khỏi nguy cơ liệt vĩnh viễn. Trẻ dưới 5 tuổi là nhóm dễ mắc bệnh nhất, vì vậy tiêm chủng đầy đủ OPV đóng vai trò rất quan trọng trong bảo vệ sức khỏe trẻ nhỏ.

Được đưa vào sử dụng từ những năm 1950, OPV đã góp phần lớn trong việc giảm mạnh số ca mắc và tử vong do bại liệt trên toàn thế giới. Sau khi uống vắc xin, virus bại liệt suy yếu sẽ nhân lên trong ruột trong thời gian ngắn để kích thích cơ thể tạo miễn dịch. Trong giai đoạn này, virus có thể được thải ra môi trường, giúp gián tiếp tạo miễn dịch cộng đồng và bảo vệ những trẻ chưa được tiêm.

Sau khi virus bại liệt hoang dại tuýp 2 được tuyên bố loại trừ vào năm 2015, chương trình tiêm chủng toàn cầu đã chuyển từ OPV ba tuýp sang OPV hai tuýp (bOPV), chứa virus tuýp 1 và 3. Đồng thời, nhiều quốc gia bổ sung thêm một liều vắc xin IPV để tăng cường bảo vệ trước virus tuýp 2, góp phần tiến tới mục tiêu thanh toán bệnh bại liệt trên toàn cầu.

Vắc xin OPV phòng bệnh gì?

Vắc xin OPV được sử dụng để phòng bệnh bại liệt (Polio), một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus gây ra, có thể dẫn đến liệt vĩnh viễn hoặc tử vong. Virus bại liệt lây lan chủ yếu qua đường phân - miệng, đặc biệt dễ bùng phát ở những khu vực có điều kiện vệ sinh kém. Vì vậy, OPV đóng vai trò rất quan trọng trong các chương trình tiêm chủng cộng đồng, nhất là tại các quốc gia thu nhập thấp.

Điểm nổi bật của vắc xin OPV là khả năng kích thích miễn dịch tại niêm mạc ruột, nơi virus bại liệt thường xâm nhập và nhân lên. Nhờ cơ chế này, OPV không chỉ bảo vệ người được uống vắc xin mà còn giúp ngăn chặn sự lây lan của virus trong cộng đồng, góp phần cắt đứt chuỗi truyền bệnh. Chính vì hiệu quả này, OPV được xem là công cụ quan trọng giúp nhiều quốc gia tiến gần hơn tới mục tiêu thanh toán bệnh bại liệt.

Tuy nhiên, so với vắc xin IPV (tiêm), OPV tạo miễn dịch dịch thể kém ổn định hơn. IPV có khả năng tạo kháng thể mạnh trong máu để phòng bệnh bại liệt tốt hơn ở cấp độ cá nhân. Vì vậy, hiện nay nhiều quốc gia áp dụng chiến lược kết hợp OPV và IPV nhằm tận dụng ưu điểm của cả hai loại vắc xin, vừa ngăn lây lan virus trong cộng đồng vừa tăng cường bảo vệ cá nhân khỏi bệnh bại liệt.

Vắc xin bại liệt uống OPV có mấy loại?

Tiêm hoặc uống vắc xin phòng bại liệt là biện pháp hiệu quả nhất để tạo miễn dịch chủ động và ngăn chặn bệnh lây lan trong cộng đồng. Hiện nay, vắc xin bại liệt dạng uống OPV được chia thành hai loại chính, dựa trên số tuýp virus bại liệt được sử dụng trong thành phần vắc xin.

Vắc xin OPV chứa 3 tuýp kháng nguyên bại liệt (tOPV)

tOPV là loại vắc xin chứa virus bại liệt suy yếu của 3 tuýp: 1, 2 và 3. Trong hơn 50 năm, tOPV đã được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới cho trẻ nhỏ, thường trong các mũi tiêm chủng từ 2 - 4 tháng tuổi. Loại vắc xin này được chứng minh có hiệu quả cao trong việc giảm mạnh số ca mắc và tử vong do bại liệt, góp phần quan trọng vào chiến dịch thanh toán bệnh bại liệt toàn cầu.

Vắc xin OPV chứa 2 tuýp kháng nguyên bại liệt (bOPV)

Sau khi virus bại liệt hoang dại tuýp 2 được tuyên bố loại trừ trên toàn cầu, chương trình tiêm chủng đã chuyển sang sử dụng bOPV, chỉ chứa virus tuýp 1 và 3. Hiện nay, bOPV đã được triển khai tại hơn 150 quốc gia trong chương trình tiêm chủng mở rộng nhằm tiếp tục duy trì miễn dịch cộng đồng và tiến tới loại trừ hoàn toàn bệnh bại liệt.

Vì sao các nước chuyển từ vắc xin tOPV sang bOPV?

Vắc xin bại liệt uống OPV là vắc xin sống giảm độc lực, chứa virus bại liệt đã được làm suy yếu. Nhờ khả năng tạo miễn dịch mạnh tại đường ruột, OPV đóng vai trò quan trọng trong việc giảm lây lan virus bại liệt trên toàn cầu. Tuy nhiên, trong những khu vực có tỷ lệ tiêm chủng thấp, đã ghi nhận rất hiếm trường hợp virus từ vắc xin biến đổi và có thể gây bệnh trong cộng đồng. Phần lớn các trường hợp này liên quan đến virus bại liệt tuýp 2.

Năm 2015, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố loại trừ thành công virus bại liệt hoang dại tuýp 2 trên toàn cầu. Đây là cột mốc quan trọng trong chiến lược thanh toán bệnh bại liệt. Để tiếp tục tiến tới mục tiêu xóa sổ hoàn toàn căn bệnh này, WHO khuyến nghị các quốc gia chuyển từ vắc xin OPV ba tuýp (tOPV) sang OPV hai tuýp (bOPV), chỉ chứa tuýp 1 và 3. Việc thay đổi này giúp giảm nguy cơ phát sinh virus có nguồn gốc từ vắc xin mà vẫn duy trì miễn dịch cộng đồng.

Tại Việt Nam, nhờ duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao cho trẻ em trong nhiều năm, bệnh bại liệt đã được khống chế và ca mắc cuối cùng ghi nhận vào năm 1997. Đến năm 2000, Việt Nam chính thức được WHO công nhận loại trừ bệnh bại liệt. Tuy vậy, nguy cơ vẫn tồn tại do giao lưu quốc tế và sự lưu hành virus ở một số quốc gia. Vì thế, duy trì tiêm chủng và miễn dịch cộng đồng vẫn là nhiệm vụ cần thiết cho đến khi bại liệt được thanh toán hoàn toàn trên toàn thế giới.

Vắc xin OPV tiêm hay uống?

Vắc xin OPV là vắc xin phòng bại liệt dạng uống, không phải dạng tiêm. Đây là loại vắc xin sống giảm độc lực, được phát triển bởi bác sĩ Albert Bruce Sabin - nhà nghiên cứu y học người Mỹ gốc Ba Lan. Ông đã sử dụng virus bại liệt còn sống nhưng đã được làm suy yếu, sau đó kết hợp với dung dịch phù hợp để tạo thành chế phẩm có thể sử dụng qua đường uống.

Khác với vắc xin IPV được tiêm vào cơ thể, OPV được nhỏ trực tiếp vào miệng, giúp virus suy yếu đi vào đường ruột, nơi virus bại liệt thường xâm nhập và nhân lên. Nhờ cơ chế này, OPV kích thích hệ miễn dịch tạo kháng thể tại niêm mạc ruột, từ đó ngăn chặn virus lây lan qua đường phân - miệng. Đây là ưu điểm quan trọng giúp OPV phát huy hiệu quả trong các chương trình tiêm chủng cộng đồng.

Nhờ cách sử dụng đơn giản, không cần kim tiêm và dễ triển khai, vắc xin OPV rất phù hợp trong các chiến dịch tiêm chủng diện rộng, đặc biệt tại những khu vực đông dân hoặc điều kiện y tế còn hạn chế. Việc uống vắc xin nhanh gọn, ít gây đau và thuận tiện cho trẻ nhỏ cũng là yếu tố giúp OPV góp phần quan trọng trong nỗ lực thanh toán bệnh bại liệt trên toàn cầu.

Uống vắc xin bại liệt OPV có an toàn không?

Vắc xin bại liệt OPV được đánh giá là một trong những loại vắc xin an toàn và hiệu quả nhất từng được sử dụng trong chương trình tiêm chủng toàn cầu. Trong hơn 50 năm qua, vắc xin OPV đã được triển khai rộng rãi cho trẻ từ 2 - 4 tháng tuổi và góp phần quan trọng trong việc giảm mạnh số ca mắc bệnh bại liệt trên thế giới.

OPV là vắc xin sống giảm độc lực, chứa virus bại liệt đã được làm suy yếu nên không gây bệnh nhưng vẫn đủ khả năng kích thích hệ miễn dịch tạo kháng thể bảo vệ. Cả hai loại vắc xin OPV (tOPV và bOPV) đều có cách sử dụng, bảo quản tương tự nhau và đã được kiểm chứng về độ an toàn trước khi đưa vào chương trình tiêm chủng cho trẻ nhỏ.

Lịch uống vắc xin OPV cho trẻ

Bệnh bại liệt chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi. Theo thống kê, cứ 200 trẻ mắc bệnh sẽ có 1 trẻ bị liệt vĩnh viễn và khoảng 5 - 10% trong số đó có thể tử vong do suy hô hấp. Vì vậy, việc cho trẻ uống vắc xin OPV đúng lịch là bước quan trọng để bảo vệ trẻ ngay từ sớm.

Lịch uống OPV và tiêm IPV trong chương trình tiêm chủng

Ngoài OPV và IPV đơn lẻ, trẻ còn có thể được phòng bại liệt thông qua các vắc xin phối hợp như Hexaxim, Infanrix Hexa. Các vắc xin này giúp phòng đồng thời nhiều bệnh nguy hiểm như bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm gan B và viêm màng não do Hib.

Tiêm và uống đúng lịch sẽ giúp trẻ hình thành miễn dịch bền vững, góp phần phòng ngừa bệnh bại liệt hiệu quả lâu dài.

Tác dụng phụ khi sử dụng vắc xin OPV

Tương tự như các loại vắc xin khác, khi sử dụng vắc xin bOPV, có thể gặp một số tác dụng phụ không mong muốn giống như khi dùng vắc xin tOPV. Người sử dụng có thể cảm thấy mệt mỏi, có dấu hiệu sốt nhẹ, tiêu chảy và rất hiếm khi gặp phải tình trạng liệt nhẹ.

Tuy nhiên, vắc xin OPV (dạng uống) được coi là một trong những vắc xin an toàn nhất được phát triển trên toàn cầu, vì vậy phụ huynh không cần quá lo lắng về các tác dụng phụ này, vì đây là những phản ứng bình thường của cơ thể khi tiếp nhận vắc xin.

Đến nay, chưa có trường hợp nào ghi nhận gặp tai biến nặng sau khi sử dụng vắc xin OPV. Tùy thuộc vào cơ địa của từng trẻ nhỏ, có trẻ không bị sốt, có trẻ sốt sau vài ngày, vì vậy hãy tham khảo ý kiến bác sĩ nếu muốn cho trẻ sử dụng thuốc hạ sốt.

Hy vọng qua những thông tin trên, bạn đã hiểu rõ OPV là vắc xin gì cũng như vai trò quan trọng của loại vắc xin này trong phòng ngừa bệnh bại liệt. Việc cho trẻ tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe của chính trẻ mà còn góp phần xây dựng miễn dịch cộng đồng, hướng tới mục tiêu loại trừ hoàn toàn bệnh bại liệt trong tương lai.