Dùng trùng thuốc chứa paracetamol: Nguy cơ tổn thương gan

Một người đàn ông 46 tuổi ở Hà Nội phải nhập viện điều trị viêm gan cấp sau khi sử dụng thuốc cảm cúm và thuốc hạ sốt có cùng hoạt chất paracetamol. Ban đầu, người bệnh dùng thuốc cảm cúm để giảm triệu chứng, sau đó tiếp tục uống thuốc hạ sốt khi tình trạng chưa cải thiện.

Tình huống này cho thấy nguy cơ dùng trùng hoạt chất khi phối hợp nhiều loại thuốc. Dù khác tên gọi và bao bì, các sản phẩm vẫn có thể chứa paracetamol. Nếu tổng liều sử dụng vượt mức khuyến cáo, người dùng có thể bị tổn thương gan.

Theo bác sĩ Nguyễn Lê Mai Anh, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: “Sai lầm phổ biến nhất là người bệnh nghĩ thuốc cảm cúm và thuốc hạ sốt là hai loại thuốc hoàn toàn khác nhau. Họ không biết rằng paracetamol chính là hoạt chất chung có trong hầu hết các sản phẩm này.”

Để hiểu rõ hơn về nguy cơ này, cần tìm hiểu cách cơ thể chuyển hóa paracetamol và những ảnh hưởng có thể xảy ra khi sử dụng quá liều.

Vì sao dùng trùng thuốc chứa paracetamol có thể gây tổn thương gan?

Paracetamol (hay acetaminophen) là một hoạt chất giảm đau, hạ sốt phổ biến và được dung nạp tốt ở liều điều trị. Chính vì hiệu quả và tính phổ biến, nó không chỉ xuất hiện trong các viên thuốc hạ sốt đơn thuần mà còn là thành phần chính trong rất nhiều loại thuốc phối hợp trị cảm cúm, ho, sổ mũi.

Khi một người dùng đồng thời một loại thuốc cảm cúm phối hợp và một loại thuốc giảm đau/hạ sốt riêng lẻ, họ vô tình nạp vào cơ thể hai nguồn paracetamol cùng lúc. Điều này tạo ra hiện tượng trùng thuốc chứa paracetamol, đẩy tổng liều dùng hàng ngày lên cao, vượt xa ngưỡng an toàn (thông thường không quá 4.000 mg/ngày đối với người lớn khỏe mạnh, và thấp hơn ở người có bệnh lý nền), vượt quá khả năng xử lý của gan.

Khi vào cơ thể, paracetamol được chuyển hóa qua gan. Một phần nhỏ (khoảng 4 - 10%) sẽ biến thành chất độc N-acetyl-p-benzoquinone imine (NAPQI) thông qua hệ enzym cytochrome P450. Ở liều bình thường, gan huy động chất glutathion để trung hòa NAPQI, khiến nó trở nên vô hại. Tuy nhiên, khi dùng quá liều, lượng NAPQI sản sinh ra quá nhiều làm cạn kiệt dự trữ glutathion. Lúc này, NAPQI không được trung hòa sẽ tấn công trực tiếp vào tế bào gan, gây stress oxy hóa và dẫn đến hoại tử tế bào gan, thậm chí là suy gan cấp.

Dấu hiệu ngộ độc paracetamol có thể xuất hiện như thế nào?

Điểm đáng ngại nhất của ngộ độc paracetamol là các triệu chứng thường diễn ra âm thầm và xuất hiện muộn, khiến người bệnh chủ quan. Quá trình tổn thương gan thường chia thành các giai đoạn rõ rệt:

• Giai đoạn tổn thương gan nặng (72 - 96 giờ): Đây là đỉnh điểm của độc tính. Người bệnh xuất hiện vàng da, vàng mắt, rối loạn đông máu hoặc hôn mê do não gan. Ở giai đoạn này, tổn thương gan đã trở nên nghiêm trọng và có thể dẫn đến suy đa tạng.

Những ai có nguy cơ cao khi sử dụng paracetamol?

Không phải ai dùng quá liều cũng có mức độ tổn thương gan giống nhau. Có những nhóm đối tượng mà gan bị tổn thương ngay cả khi liều dùng không quá cao hoặc chỉ hơi vượt ngưỡng:

• Người đang trong tình trạng suy kiệt: Việc nhịn ăn kéo dài hoặc suy dinh dưỡng làm giảm nồng độ glutathion trong gan, khiến cơ thể nhạy cảm hơn với độc tính của paracetamol.

Cách sử dụng paracetamol để hạn chế nguy cơ ngộ độc

Tuyệt đối không tự ý tăng liều khi thấy triệu chứng không giảm nhanh.

Cần làm gì khi nghi ngờ dùng quá liều paracetamol?

Khi nhận ra mình hoặc người thân đã dùng trùng nhiều loại thuốc chứa paracetamol hoặc uống quá liều, thời gian là yếu tố quyết định sự sống còn.

Theo bác sĩ Nguyễn Lê Mai Anh: “Việc phát hiện và nhập viện cấp cứu sớm, lý tưởng nhất là trong vòng 8 giờ đầu sau khi uống quá liều, là thời điểm vàng để sử dụng thuốc giải độc nhằm ngăn chặn hoàn toàn tiến triển của tổn thương gan. Qua mốc thời gian này, hiệu quả điều trị sẽ giảm dần.”

Khi nghi ngờ quá liều, người bệnh cần:

• Thực hiện các xét nghiệm định lượng paracetamol trong máu và kiểm tra men gan (ALT, AST) để đánh giá mức độ tổn thương.

Tại bệnh viện, N-acetylcysteine (NAC) là thuốc giải độc chuẩn được FDA phê duyệt. NAC hoạt động bằng cách cung cấp tiền chất để tái tạo glutathion, giúp gan trung hòa NAPQI độc hại. Tùy thuộc vào nồng độ paracetamol trong máu và thời gian nhập viện, bác sĩ sẽ quyết định phác đồ dùng NAC (đường uống hoặc đường tiêm truyền tĩnh mạch) với liều lượng phù hợp để mang lại hiệu quả giải độc tốt nhất.

Dùng trùng thuốc chứa paracetamol: Nguy cơ tổn thương gan có thể xảy ra khi kết hợp nhiều loại thuốc cảm cúm và thuốc hạ sốt mà không kiểm tra kỹ thành phần hoạt chất. Để hạn chế rủi ro, hãy đọc kỹ nhãn thuốc, kiểm tra hàm lượng paracetamol trong từng sản phẩm và trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi phối hợp thuốc. Nếu nghi ngờ đã dùng quá liều, cần đến cơ sở y tế ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng bất thường.

Trao đổi với dược sĩ hoặc bác sĩ về thành phần các loại thuốc bạn đang dùng phối hợp để tránh nguy cơ trùng hoạt chất gây hại cho gan.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.