Không dung nạp statin và các phương pháp điều trị hạ lipid máu mới

Mặc dù statin vẫn là nền tảng trong điều trị tăng cholesterol máu và phòng ngừa bệnh tim mạch, một số bệnh nhân không thể tiếp tục sử dụng thuốc do xuất hiện các tác dụng không mong muốn. Tình trạng này được gọi là không dung nạp statin và đang thúc đẩy sự phát triển của nhiều liệu pháp hạ lipid máu mới, giúp người bệnh vẫn có thể kiểm soát hiệu quả cholesterol LDL-C và giảm nguy cơ biến cố tim mạch.

Không dung nạp statin là gì?

Không dung nạp statin là tình trạng người bệnh gặp các tác dụng không mong muốn khi sử dụng statin, khiến việc duy trì thuốc ở liều cần thiết để kiểm soát LDL-C trở nên khó khăn hoặc không thể tiếp tục điều trị.

Các triệu chứng thường gặp nhất liên quan đến cơ, bao gồm:

• Đau cơ;
• Mỏi cơ;
• Yếu cơ;
• Chuột rút.

Trong một số trường hợp, người bệnh có thể xuất hiện tăng men cơ hoặc men gan khi xét nghiệm.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đau nhức cơ xảy ra trong thời gian dùng statin đều do thuốc gây ra. Vì vậy, người bệnh cần được bác sĩ đánh giá để xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Hướng xử trí khi không dung nạp statin

Khi xuất hiện tác dụng phụ, bác sĩ thường sẽ tìm cách tối ưu hóa điều trị trước khi cân nhắc chuyển sang thuốc khác.

Một số phương án có thể được áp dụng gồm:

• Giảm liều statin;
• Chuyển sang một loại statin khác;
• Điều chỉnh tần suất dùng thuốc, chẳng hạn dùng cách ngày;
• Kết hợp statin liều thấp với các thuốc hạ cholesterol khác.

Trên thực tế, nhiều người bệnh vẫn có thể tiếp tục sử dụng statin hiệu quả sau khi được điều chỉnh phác đồ phù hợp.

Các lựa chọn hạ cholesterol cho người không dung nạp statin

Không phải tất cả người bệnh đều có thể sử dụng statin lâu dài. Với những trường hợp gặp tác dụng phụ hoặc chưa đạt mục tiêu LDL-C, hiện nay có nhiều lựa chọn điều trị khác giúp kiểm soát cholesterol hiệu quả và giảm nguy cơ tim mạch.

Ezetimibe

Ezetimibe là thuốc giúp giảm lượng cholesterol được hấp thu từ ruột vào máu. Đây thường là lựa chọn được cân nhắc đầu tiên ở người không dung nạp statin mức độ nhẹ.

Một số ưu điểm của ezetimibe:

• Giảm LDL-C khoảng 15 - 25%;
• Ít gây tác dụng phụ liên quan đến cơ;
• Có thể dùng đơn độc hoặc phối hợp với statin liều thấp.

Thuốc ức chế PCSK9

Đây là một trong những bước tiến nổi bật trong điều trị rối loạn lipid máu những năm gần đây. Các hoạt chất như evolocumab và alirocumab giúp tăng khả năng loại bỏ LDL-C khỏi máu bằng cách ức chế protein PCSK9.

Nhóm thuốc này mang lại nhiều lợi ích như:

• Giảm LDL-C khoảng 50 - 60% hoặc hơn;
• Hỗ trợ giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ;
• Phù hợp với người không dung nạp statin hoặc chưa đạt mục tiêu điều trị.

Evolocumab

Trong nhóm ức chế PCSK9, evolocumab là hoạt chất được sử dụng rộng rãi nhờ hiệu quả hạ LDL-C mạnh và ổn định. Thuốc thường được chỉ định cho:

• Người mắc bệnh tim mạch do xơ vữa động mạch;
• Người tăng cholesterol máu gia đình;
• Người chưa đạt mục tiêu LDL-C dù đã điều trị tối ưu;
• Người không dung nạp statin.

Đối với những bệnh nhân có nguy cơ tim mạch cao, evolocumab đang trở thành một lựa chọn quan trọng bên cạnh các liệu pháp hạ cholesterol truyền thống.

Inclisiran

Inclisiran là liệu pháp mới ứng dụng công nghệ RNA can thiệp nhỏ (siRNA), giúp giảm sản xuất PCSK9 ngay tại gan.

Ưu điểm nổi bật của inclisiran là:

• Hiệu quả giảm LDL-C kéo dài;
• Lịch dùng thưa hơn so với nhiều thuốc khác;
• Sau giai đoạn khởi đầu, chỉ cần tiêm duy trì 2 lần mỗi năm.

Bempedoic acid

Bempedoic acid là thuốc uống hạ cholesterol tương đối mới, đặc biệt phù hợp với người không dung nạp statin. Thuốc tác động lên quá trình tổng hợp cholesterol tại gan nhưng không hoạt hóa ở mô cơ, nhờ đó có thể giảm nguy cơ xuất hiện các triệu chứng đau cơ.

Các nghiên cứu cho thấy bempedoic acid giúp giảm LDL-C hiệu quả và có thể hỗ trợ giảm nguy cơ biến cố tim mạch ở một số nhóm bệnh nhân phù hợp.

Người không dung nạp statin cần lưu ý gì?

Dù được điều trị bằng thuốc nào, thay đổi lối sống vẫn là nền tảng quan trọng để kiểm soát cholesterol và bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.

Người bệnh nên:

• Hạn chế thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa.
• Tăng cường rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu chất xơ.
• Duy trì hoạt động thể chất đều đặn.
• Kiểm soát cân nặng ở mức phù hợp.
• Ngừng hút thuốc lá.
• Hạn chế rượu bia.

Bên cạnh đó, người bệnh cần tái khám định kỳ và tuân thủ phác đồ điều trị để theo dõi hiệu quả kiểm soát LDL-C cũng như điều chỉnh thuốc khi cần thiết.

Câu hỏi thường gặp

Không dung nạp statin có phải ngừng thuốc vĩnh viễn không?

Không hẳn. Nhiều trường hợp có thể tiếp tục điều trị bằng cách giảm liều, đổi sang một loại statin khác hoặc điều chỉnh cách dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.

Không dung nạp statin có thể dùng thuốc nào thay thế?

Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể cân nhắc các lựa chọn như ezetimibe, thuốc ức chế PCSK9 (evolocumab, alirocumab), inclisiran hoặc bempedoic acid để hỗ trợ kiểm soát cholesterol.

Thuốc ức chế PCSK9 có hiệu quả hơn statin không?

Thuốc ức chế PCSK9 có khả năng làm giảm LDL-C mạnh hơn so với statin đơn trị liệu. Tuy nhiên, statin vẫn là lựa chọn điều trị đầu tay cho đa số người bệnh nhờ hiệu quả đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu và chi phí điều trị hợp lý hơn.

Không dung nạp statin là thách thức trong điều trị rối loạn lipid máu nhưng không đồng nghĩa người bệnh mất đi cơ hội kiểm soát cholesterol hiệu quả. Hiện nay có nhiều lựa chọn thay thế như ezetimibe, thuốc ức chế PCSK9, inclisiran hay bempedoic acid giúp giảm LDL-C và bảo vệ tim mạch. Người bệnh cần được đánh giá toàn diện bởi bác sĩ để lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp, từ đó duy trì mục tiêu cholesterol và giảm nguy cơ biến cố tim mạch trong dài hạn.