Thực phẩm không nên dùng khi uống thuốc để hạn chế nguy cơ tương tác

Không phải thực phẩm nào cũng phù hợp để sử dụng cùng thuốc. Một số loại có thể làm giảm hiệu quả thuốc hoặc làm tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn. Biết rõ thực phẩm không nên dùng khi uống thuốc giúp người bệnh chủ động phòng tránh tương tác trong quá trình điều trị.

Thực phẩm không nên dùng khi uống thuốc

Một số thực phẩm có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu hoặc tác dụng của thuốc như:

Bưởi và nước ép bưởi

Bưởi và nước ép bưởi có thể ảnh hưởng đến một số enzyme chuyển hóa và chất vận chuyển thuốc tại ruột. Điều này có thể làm thay đổi nồng độ một số thuốc trong máu, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị hoặc làm tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn. Một số thuốc, chẳng hạn một số statin và thuốc tim mạch, có thể tương tác với bưởi hoặc nước ép bưởi. Người bệnh nên kiểm tra thông tin của chính loại thuốc đang sử dụng thay vì tự kiêng tất cả các loại thuốc trong cùng một nhóm.

Rượu, bia

Rượu, bia có thể tương tác với nhiều loại thuốc và làm tăng nguy cơ xuất hiện tác dụng không mong muốn. Khi dùng cùng một số thuốc, rượu có thể làm tăng cảm giác buồn ngủ, chóng mặt hoặc ảnh hưởng đến khả năng phản ứng và tập trung. Với một số thuốc, rượu có thể làm tăng buồn ngủ, chóng mặt, giảm khả năng phản ứng hoặc làm tăng nguy cơ tổn thương gan và chảy máu.

Sữa và thực phẩm giàu canxi

Canxi có thể làm giảm hấp thu của một số thuốc bằng cách tạo phức trong đường tiêu hóa. Tương tác này đáng lưu ý với một số kháng sinh thuộc nhóm tetracycline và fluoroquinolone, nhưng mức độ ảnh hưởng và khoảng cách dùng thuốc với thực phẩm giàu canxi phụ thuộc từng hoạt chất.

Thực phẩm giàu vitamin K

Các loại rau lá xanh và một số thực phẩm giàu vitamin K có thể ảnh hưởng đến tác dụng của thuốc chống đông máu warfarin. Người dùng warfarin nên duy trì lượng thực phẩm giàu vitamin K tương đối ổn định và thông báo cho nhân viên y tế trước khi thay đổi đáng kể chế độ ăn.

Thực phẩm hoặc đồ uống chứa nhiều caffeine

Caffeine trong cà phê, trà, nước tăng lực và một số sản phẩm khác có thể ảnh hưởng đến tác dụng hoặc tác dụng không mong muốn của một số thuốc. Người bệnh cần đặc biệt lưu ý khi thuốc hoặc bệnh lý đang điều trị có thể làm tăng kích thích thần kinh, hồi hộp hoặc mất ngủ.

Thực phẩm bổ sung và thảo dược

Không chỉ thực phẩm thông thường, một số sản phẩm bổ sung và thảo dược cũng có thể tương tác với thuốc. Chẳng hạn, St. John’s wort (cây ban âu) có thể làm giảm nồng độ và hiệu quả của một số thuốc thông qua việc ảnh hưởng đến enzyme chuyển hóa và chất vận chuyển thuốc. Vì vậy, không nên mặc định rằng các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên luôn an toàn khi sử dụng cùng thuốc.

Những lưu ý khi ăn uống trong thời gian dùng thuốc

Nên tìm hiểu thực phẩm không nên dùng khi uống thuốc vì một số loại thực phẩm hoặc đồ uống có thể làm thay đổi tác dụng, khả năng hấp thu, chuyển hóa hoặc đào thải của thuốc trong cơ thể.

Không dùng thuốc với các loại đồ uống một cách tùy tiện

Nên uống thuốc bằng nước gì tốt nhất? Nước lọc thường là lựa chọn phù hợp để uống nhiều loại thuốc. Tuy nhiên, người bệnh cần ưu tiên hướng dẫn trong tờ thông tin thuốc hoặc chỉ định của bác sĩ, dược sĩ nếu thuốc có yêu cầu đặc biệt về đồ uống hoặc thời điểm sử dụng. Người bệnh không nên tự ý thay nước lọc bằng sữa, nước ép, cà phê, trà hoặc rượu bia nếu chưa kiểm tra hướng dẫn của thuốc, vì một số đồ uống có thể ảnh hưởng đến hấp thu hoặc tác dụng của thuốc.

Chú ý hướng dẫn “uống trước ăn”, “sau ăn” hoặc “cùng thức ăn”

Không ít người bệnh thắc mắc ăn xong uống thuốc liền có tốt không? Các hướng dẫn như “uống trước ăn”, “uống sau ăn” hoặc “uống cùng thức ăn” có ý nghĩa khác nhau và không nên tự ý thay thế cho nhau. Thức ăn có thể làm tăng, giảm hoặc không ảnh hưởng đáng kể đến khả năng hấp thu của thuốc, tùy thuộc vào từng hoạt chất và dạng bào chế. Do đó, người bệnh nên đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng hoặc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, dược sĩ để đảm bảo thuốc phát huy tác dụng phù hợp.

Không tự ý thay đổi chế độ ăn khi đang điều trị

Khi đang dùng thuốc, người bệnh không cần loại bỏ hàng loạt thực phẩm khỏi chế độ ăn chỉ vì lo ngại tương tác. Việc kiêng khem không cần thiết có thể làm chế độ ăn mất cân bằng và ảnh hưởng đến dinh dưỡng. Thay vào đó, chỉ nên hạn chế hoặc tránh những thực phẩm, đồ uống đã được xác định có khả năng tương tác với loại thuốc đang sử dụng. Nếu cần thay đổi đáng kể chế độ ăn, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước.

Làm gì để hạn chế nguy cơ tương tác giữa thực phẩm và thuốc?

Để hạn chế nguy cơ tương tác, ngoài việc tìm hiểu thực phẩm không nên dùng khi uống thuốc, người bệnh nên đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi uống thuốc, đồng thời dùng đúng liều, đúng thời điểm và đúng cách. Nếu thuốc không có hướng dẫn đặc biệt, nước lọc thường là lựa chọn phù hợp để uống thuốc.

Trước khi thay đổi đáng kể chế độ ăn hoặc bắt đầu sử dụng một loại thực phẩm bổ sung, thảo dược mới, người bệnh nên hỏi ý kiến nhân viên y tế để đánh giá khả năng tương tác. Nếu nghi ngờ thuốc có thể tương tác với một loại thực phẩm, không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều dùng. Trường hợp xuất hiện triệu chứng bất thường sau khi dùng thuốc cùng thực phẩm hoặc đồ uống, cần liên hệ bác sĩ, dược sĩ hoặc cơ sở y tế để được đánh giá và hướng dẫn phù hợp.

Việc tìm hiểu thực phẩm không nên dùng khi uống thuốc là cần thiết trước khi bắt đầu một liệu trình điều trị. Một số thực phẩm có thể tương tác với thuốc và ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị hoặc nguy cơ tác dụng không mong muốn. Người bệnh nên đọc kỹ hướng dẫn sử dụng, dùng thuốc đúng cách và hỏi bác sĩ, dược sĩ nếu chưa rõ về các loại thực phẩm, đồ uống cần tránh khi đang điều trị.