Nhiễm trùng sơ sinh: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách phòng ngừa

Hệ miễn dịch non nớt của trẻ sơ sinh rất dễ bị tấn công bởi các tác nhân gây bệnh từ môi trường xung quanh hoặc từ chính cơ thể mẹ. Việc trang bị kiến thức đầy đủ về tình trạng này là bước đầu tiên và quan trọng nhất để cha mẹ có thể bảo vệ con yêu một cách tốt nhất ngay từ những ngày đầu đời.

Nhiễm trùng sơ sinh là gì?

Nhiễm trùng sơ sinh là các tình trạng nhiễm trùng xảy ra ở trẻ trong 28 ngày đầu sau sinh. Nhiễm trùng có thể khu trú ở da, rốn, phổi, đường tiết niệu,… hoặc tiến triển thành các tình trạng nhiễm trùng nặng như nhiễm trùng huyết và viêm màng não. Đây là một bệnh lý cấp cứu nhi khoa nghiêm trọng, có tỷ lệ mắc và tử vong cao do hệ miễn dịch của trẻ chưa phát triển hoàn thiện, khiến cơ thể không đủ sức chống lại sự tấn công của vi sinh vật gây bệnh.

Đối với nhiễm trùng huyết sơ sinh, bệnh được chia thành hai loại chính dựa trên thời điểm khởi phát: nhiễm trùng sơ sinh sớm (xảy ra trong vòng 72 giờ đầu sau sinh, thường do lây truyền từ mẹ) và nhiễm trùng sơ sinh muộn (xảy ra sau 72 giờ, thường do lây nhiễm từ môi trường hoặc trong quá trình chăm sóc).

Triệu chứng nhận biết nhiễm trùng sơ sinh

Các dấu hiệu của bệnh ở trẻ sơ sinh thường không đặc hiệu và có thể dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe khác. Cha mẹ cần đặc biệt chú ý nếu trẻ có bất kỳ biểu hiện bất thường nào sau đây:

• Rối loạn thân nhiệt: Trẻ có thể sốt cao trên 38°C hoặc hạ thân nhiệt dưới 36.5°C.
• Thay đổi hành vi: Trẻ li bì, ngủ nhiều, khó đánh thức, hoặc ngược lại, quấy khóc liên tục, dễ bị kích thích.
• Vấn đề hô hấp: Thở nhanh, thở rên, thở co kéo lồng ngực, hoặc có những cơn ngưng thở ngắn.
• Bỏ bú hoặc bú kém: Trẻ bú ít hơn bình thường, bú yếu hoặc từ chối bú.
• Dấu hiệu trên da: Da tái, nổi vân tím, vàng da nặng hơn hoặc xuất hiện sớm, phát ban, có mụn mủ.
• Rối loạn tiêu hóa: Bụng chướng, nôn trớ, tiêu chảy.

Nguyên nhân gây nhiễm trùng sơ sinh

Nguyên nhân chính gây ra tình trạng này là do sự xâm nhập của các tác nhân vi sinh vật như vi khuẩn, virus hoặc nấm vào cơ thể trẻ. Các con đường lây nhiễm có thể xảy ra từ trước, trong hoặc sau khi sinh.

Vi khuẩn là tác nhân phổ biến nhất, trong đó thường gặp là Liên cầu khuẩn nhóm B (GBS), Escherichia coli (E. coli), Listeria monocytogenes, Klebsiella, và tụ cầu khuẩn. Các vi sinh vật này có thể lây truyền từ mẹ sang con trong quá trình chuyển dạ nếu mẹ bị nhiễm trùng đường sinh dục, nhiễm trùng ối, hoặc qua các dụng cụ y tế, môi trường bệnh viện và người chăm sóc sau khi trẻ ra đời.

Vị trí nhiễm trùng sơ sinh thường gặp

Tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh và đường xâm nhập, nhiễm trùng có thể khu trú tại một cơ quan hoặc lan ra toàn thân. Một số vị trí nhiễm trùng thường gặp bao gồm:

• Nhiễm trùng huyết (nhiễm trùng máu);
• Viêm màng não;
• Viêm phổi;
• Nhiễm trùng đường tiêu hóa (viêm ruột);
• Nhiễm trùng da và mô mềm (viêm da mủ, viêm rốn);
• Nhiễm trùng đường tiết niệu.

Yếu tố nguy cơ nhiễm trùng ở trẻ sơ sinh

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh ở trẻ sơ sinh, bao gồm các yếu tố từ phía người mẹ và cả em bé:

• Về phía mẹ: Mẹ bị sốt hoặc nhiễm trùng trước, trong khi sinh (đặc biệt là nhiễm GBS không được điều trị), vỡ ối kéo dài (trên 18 giờ trước sinh), viêm màng ối.
• Về phía trẻ: Trẻ sinh non (dưới 37 tuần), nhẹ cân (dưới 2500g), ngạt khi sinh, có can thiệp y tế như đặt nội khí quản, đặt catheter.

Nhiễm trùng sơ sinh được điều trị như thế nào?

Khi có chẩn đoán hoặc nghi ngờ nhiễm trùng nặng hoặc nhiễm trùng huyết, trẻ sẽ được nhập viện và điều trị ngay lập tức. Phác đồ điều trị chủ yếu là sử dụng kháng sinh phổ rộng đường tĩnh mạch cho đến khi có kết quả cấy vi sinh vật và kháng sinh đồ để lựa chọn kháng sinh đặc hiệu hơn.

Bên cạnh đó, trẻ sẽ được chăm sóc hỗ trợ tích cực, bao gồm hỗ trợ hô hấp (thở oxy, thở máy nếu cần), điều chỉnh thân nhiệt, duy trì cân bằng nước và điện giải, cung cấp dinh dưỡng đầy đủ qua đường tĩnh mạch hoặc qua sonde dạ dày nếu trẻ không thể bú mẹ. Việc theo dõi sát sao các dấu hiệu sinh tồn là cực kỳ quan trọng trong suốt quá trình điều trị.

Biến chứng nhiễm trùng sơ sinh

Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm, đe dọa tính mạng của trẻ. Các biến chứng cấp tính bao gồm sốc nhiễm trùng, suy hô hấp, suy đa cơ quan, rối loạn đông máu.

Về lâu dài, trẻ có thể phải đối mặt với các di chứng thần kinh nghiêm trọng như bại não, chậm phát triển tâm thần vận động, điếc, mù lòa, đặc biệt là trong các trường hợp viêm màng não mủ.

Cách phòng ngừa chủ động nhiễm trùng sơ sinh

Phòng bệnh luôn là biện pháp tốt nhất. Các bậc cha mẹ và nhân viên y tế có thể thực hiện nhiều biện pháp để giảm thiểu nguy cơ cho trẻ:

• Chăm sóc trước sinh: Mẹ bầu cần khám thai định kỳ, phát hiện và quản lý các bệnh nhiễm trùng trong thai kỳ. Đặc biệt, việc sàng lọc liên cầu khuẩn nhóm B (GBS) vào khoảng tuần 36 đến gần tuần 38 (36 - 37 tuần 6 ngày) của thai kỳ là rất quan trọng để có biện pháp dự phòng kháng sinh khi chuyển dạ.
• Đảm bảo vô trùng khi sinh: Quá trình sinh nở cần được thực hiện trong môi trường sạch sẽ, đảm bảo các nguyên tắc vô khuẩn để hạn chế lây nhiễm.
• Chăm sóc sau sinh: Vệ sinh cá nhân cho trẻ đúng cách, đặc biệt là chăm sóc rốn. Người chăm sóc cần rửa tay sạch sẽ trước khi tiếp xúc với trẻ. Khuyến khích cho trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn vì sữa mẹ chứa nhiều kháng thể giúp tăng cường hệ miễn dịch cho bé.

Tóm lại, nhận biết sớm các dấu hiệu và hiểu rõ về các yếu tố nguy cơ là chìa khóa để bảo vệ trẻ khỏi những hậu quả đáng tiếc của nhiễm trùng sơ sinh. Khi có bất kỳ nghi ngờ nào về sức khỏe của con, cha mẹ không nên chần chừ mà hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức để được các bác sĩ thăm khám và xử trí kịp thời.