Trẻ sơ sinh có 3 tinh hoàn: Nguyên nhân và hướng xử trí đúng cách

Khi chăm sóc bé trai, việc phát hiện những bất thường ở vùng kín luôn khiến các bậc phụ huynh đứng ngồi không yên. Một trong những tình huống gây lo lắng nhất là khi cảm nhận dường như bé có đến ba tinh hoàn trong bìu. Tuy nhiên, điều quan trọng là cần giữ bình tĩnh để tìm hiểu bản chất vấn đề và đưa bé đi thăm khám đúng lúc.

Trẻ sơ sinh có 3 tinh hoàn là tình trạng gì?

Hiện tượng trẻ sơ sinh có tới 3 tinh hoàn trong y khoa được gọi là đa tinh hoàn (polyorchidism). Đây là một dị tật bẩm sinh rất hiếm gặp, trong đó cơ thể bé trai có nhiều hơn hai tinh hoàn. Tinh hoàn thứ ba này có thể nằm trong bìu, cùng bên hoặc khác bên với hai tinh hoàn còn lại, thậm chí có thể nằm ở bẹn hoặc trong ổ bụng.

Tuy nhiên, trên thực tế, phần lớn các trường hợp cha mẹ sờ thấy một “khối lạ” giống như tinh hoàn thứ ba thường không phải là đa tinh hoàn thực sự. Thay vào đó, nó có thể là biểu hiện của các bệnh lý lành tính khác khá phổ biến ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Việc nhầm lẫn này là hoàn toàn dễ hiểu do cấu trúc vùng bìu của trẻ còn nhỏ và khó phân biệt bằng cách sờ nắn thông thường.

Do đó, khi nhận thấy dấu hiệu bất thường này, điều quan trọng không phải là tự chẩn đoán mà là đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa Nhi hoặc Nam khoa để được kiểm tra chính xác. Việc xác định đúng bản chất của khối bất thường này là chìa khóa để có hướng theo dõi và can thiệp phù hợp, đảm bảo sự phát triển khỏe mạnh cho bé.
Dấu hiệu cần đưa trẻ đến cấp cứu ngay:

• Bìu sưng đột ngột, căng cứng hoặc tăng kích thước nhanh;
• Da bìu chuyển đỏ sẫm, tím hoặc xanh bất thường;
• Xuất hiện khối cứng bất thường ở tinh hoàn, kể cả khi trẻ không có biểu hiện đau;
• Trẻ quấy khóc dữ dội, đau khi chạm vùng bẹn - bìu;
• Khối vùng bẹn - bìu căng đau, không tự xẹp, nhất là khi kèm nôn, chướng bụng hoặc bỏ bú.

Nguyên nhân và cách phân biệt với các khối bất thường ở bìu

Khối bất thường ở bìu trẻ sơ sinh không phải lúc nào cũng là tinh hoàn thừa mà có thể liên quan đến nhiều bệnh lý khác nhau. Việc phân biệt các tình trạng này dựa trên đặc điểm lâm sàng, vị trí khối bất thường và các triệu chứng đi kèm. Một số nguyên nhân cần được xem xét bao gồm:

• Thoát vị bẹn: Là tình trạng các tạng trong ổ bụng, thường là ruột, đi qua ống bẹn và có thể xuống bìu. Trẻ có thể xuất hiện khối phồng ở vùng bẹn hoặc bìu, rõ hơn khi khóc hoặc rặn. Khối có thể thay đổi kích thước hoặc tự xẹp khi trẻ nghỉ ngơi. Nếu khối căng đau, không tự xẹp, kèm nôn, quấy khóc nhiều hoặc da vùng bẹn - bìu đổi màu, cần đưa trẻ đến cấp cứu ngay vì có thể là thoát vị bẹn nghẹt.
• Tràn dịch màng tinh hoàn: Đối với tràn dịch màng tinh hoàn đơn thuần, không gây triệu chứng và không kèm bệnh lý khác, thường ưu tiên theo dõi trong 12 tháng đầu đời do có khả năng tự thoái triển. Trường hợp nghi ngờ thoát vị bẹn đi kèm hoặc có bất thường tinh hoàn cần được đánh giá sớm hơn. Bác sĩ sẽ đánh giá định kỳ kích thước khối dịch và các triệu chứng liên quan.
• Nang thừng tinh hoặc nang mào tinh: Là các tổn thương dạng nang, thường có hình tròn, bề mặt nhẵn, căng và không đau, nằm phía trên hoặc cạnh tinh hoàn. Khi thăm khám, có thể sờ thấy khối nang tách biệt với tinh hoàn. Nang thừng tinh có thể liên quan đến sự đóng không hoàn toàn của ống phúc tinh mạc, trong khi nang mào tinh có cơ chế hình thành khác.
• Xoắn tinh hoàn: Là tình trạng cấp cứu ngoại khoa xảy ra khi thừng tinh bị xoắn, gây cản trở tuần hoàn máu đến tinh hoàn. Biểu hiện có thể bao gồm bìu sưng, đỏ, đau hoặc trẻ quấy khóc bất thường. Ở trẻ sơ sinh, triệu chứng đôi khi không điển hình. Tình trạng này cần được đánh giá và xử trí khẩn cấp nhằm hạn chế nguy cơ tổn thương tinh hoàn không hồi phục.
• Đa tinh hoàn (polyorchidism): Là dị tật bẩm sinh hiếm gặp, đặc trưng bởi sự hiện diện của hơn hai tinh hoàn. Cơ chế hình thành chưa được xác định hoàn toàn, nhưng được cho là liên quan đến sự phân chia bất thường của mào sinh dục trong quá trình phát triển phôi thai. Tinh hoàn thừa thường có kích thước nhỏ hơn tinh hoàn bình thường và có thể có hoặc không có hệ thống mào tinh, ống dẫn tinh riêng biệt.

Chẩn đoán tình trạng đa tinh hoàn ở trẻ sơ sinh

Để xác định chính xác nguyên nhân gây ra khối bất thường ở bìu trẻ sơ sinh, việc thăm khám bởi bác sĩ chuyên khoa là cần thiết. Cha mẹ không nên tự ý chẩn đoán hoặc trì hoãn việc đưa trẻ đến cơ sở y tế. Quy trình chẩn đoán thường bao gồm các bước sau:

• Thăm khám lâm sàng: Bác sĩ khai thác thông tin về thời điểm xuất hiện khối bất thường, diễn biến kích thước và các triệu chứng đi kèm như đau, quấy khóc hoặc sốt. Sau đó, bác sĩ thăm khám vùng bìu nhằm đánh giá kích thước, mật độ, vị trí, tính chất của khối bất thường và mối liên quan với tinh hoàn.
• Nghiệm pháp soi đèn qua bìu: Bác sĩ sử dụng nguồn sáng chiếu xuyên qua vùng bìu để hỗ trợ phân biệt khối chứa dịch với khối đặc. Các tổn thương chứa dịch như tràn dịch màng tinh hoàn hoặc nang thừng tinh thường có hiện tượng xuyên sáng, trong khi các cấu trúc đặc như tinh hoàn hoặc khối u thường không có đặc điểm này. Tuy nhiên, nghiệm pháp chỉ mang tính định hướng và không đủ để xác định chẩn đoán.
• Siêu âm bìu: Là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, không sử dụng bức xạ ion hóa và phù hợp với trẻ sơ sinh. Siêu âm giúp đánh giá cấu trúc giải phẫu bên trong bìu, xác định vị trí, kích thước và đặc điểm của khối bất thường, từ đó hỗ trợ phân biệt tinh hoàn thừa với các tổn thương dạng nang, khối dịch hoặc những cấu trúc khác.
• Siêu âm Doppler màu: Cho phép đánh giá tình trạng tưới máu của tinh hoàn và các cấu trúc liên quan, đặc biệt có giá trị khi nghi ngờ xoắn tinh hoàn. Tuy nhiên, sự hiện diện của tín hiệu dòng chảy không loại trừ hoàn toàn tình trạng xoắn tinh hoàn. Khi có dấu hiệu nghi ngờ trên lâm sàng, trẻ cần được đánh giá ngoại khoa khẩn cấp, không trì hoãn xử trí để chờ kết quả siêu âm.

Dựa trên kết quả thăm khám lâm sàng và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ sẽ xác định bản chất của khối bất thường, đưa ra chẩn đoán và tư vấn hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp cho từng trường hợp.

Hướng xử trí và theo dõi khi trẻ có thêm tinh hoàn

Phương pháp điều trị và theo dõi các khối bất thường ở bìu trẻ sơ sinh phụ thuộc vào nguyên nhân, đặc điểm tổn thương và tình trạng lâm sàng của trẻ. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi định kỳ hoặc can thiệp phẫu thuật. Các hướng xử trí cụ thể bao gồm:

• Tràn dịch màng tinh hoàn: Phần lớn trường hợp ở trẻ sơ sinh có thể được theo dõi do tình trạng này có khả năng tự thoái triển trong 1 - 2 năm đầu đời. Bác sĩ sẽ đánh giá định kỳ kích thước khối dịch và các triệu chứng liên quan. Phẫu thuật được cân nhắc khi tràn dịch kéo dài, kích thước tăng đáng kể, gây triệu chứng hoặc có thoát vị bẹn đi kèm.
• Nang thừng tinh hoặc nang mào tinh: Đối với các nang có kích thước nhỏ, không gây triệu chứng và không ảnh hưởng đến sinh hoạt, phương pháp chủ yếu là theo dõi định kỳ. Phẫu thuật có thể được xem xét khi nang tăng kích thước, gây đau, khó chịu hoặc xuất hiện các biến chứng liên quan.
• Đa tinh hoàn (polyorchidism): Hướng xử trí phụ thuộc vào vị trí, cấu trúc giải phẫu, khả năng bảo tồn chức năng và các yếu tố nguy cơ của tinh hoàn thừa. Trường hợp tinh hoàn thừa nằm trong bìu, có cấu trúc bình thường và không có dấu hiệu nghi ngờ ác tính có thể được theo dõi định kỳ bằng siêu âm. Ngược lại, phẫu thuật có thể được cân nhắc khi tinh hoàn thừa nằm ngoài bìu, có dấu hiệu bất thường hoặc nghi ngờ ác tính. Quyết định bảo tồn hay cắt bỏ cần được cá thể hóa sau khi đánh giá chuyên khoa.

Cha mẹ cần tuân thủ lịch tái khám và hướng dẫn của bác sĩ nhằm theo dõi sự thay đổi của khối bất thường, phát hiện sớm các biến chứng và can thiệp kịp thời khi cần thiết. Phần lớn các tổn thương dạng nang hoặc chứa dịch ở bìu trẻ sơ sinh có tiên lượng thuận lợi nếu được chẩn đoán và xử trí phù hợp.

Tóm lại, việc phát hiện một khối lạ giống tinh hoàn thứ ba ở trẻ sơ sinh là một dấu hiệu cần được quan tâm và thăm khám y tế sớm. Mặc dù tình trạng trẻ sơ sinh có 3 tinh hoàn thực sự là hiếm gặp, nhưng việc chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý phổ biến khác như tràn dịch màng tinh hoàn hay nang thừng tinh là rất quan trọng. Bằng cách đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa, cha mẹ sẽ có được chẩn đoán chính xác và kế hoạch chăm sóc phù hợp, đảm bảo cho sự phát triển toàn diện và khỏe mạnh của con.