Thuốc nhỏ mắt kháng sinh: Những điều cần biết

Mắt đỏ, ngứa hoặc có ghèn không phải lúc nào cũng do nhiễm khuẩn. Những biểu hiện này còn có thể gặp trong viêm kết mạc do virus, dị ứng, khô mắt hoặc kích ứng. Vì vậy, người bệnh không nên tự sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh tại mắt khi chưa xác định được nguyên nhân.

Thuốc nhỏ mắt kháng sinh là gì?

Các chế phẩm kháng sinh dùng tại mắt là thuốc dùng tại chỗ có chứa hoạt chất kháng khuẩn, được sử dụng để điều trị một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm. Một số hoạt chất thường gặp gồm ofloxacin, ciprofloxacin, levofloxacin, moxifloxacin, tobramycin, gentamicin, neomycin và chloramphenicol.

Tùy từng hoạt chất và dạng bào chế, thuốc có thể được chỉ định trong một số trường hợp như viêm kết mạc do vi khuẩn, viêm bờ mi, viêm giác mạc hoặc loét giác mạc do vi khuẩn.

Cần phân biệt kháng sinh với thuốc chống dị ứng, nước mắt nhân tạo hoặc thuốc chống viêm. Kháng sinh không có tác dụng điều trị viêm kết mạc do virus hoặc dị ứng.

Các nhóm thuốc nhỏ mắt kháng sinh thường gặp

Kháng sinh dùng tại mắt gồm nhiều nhóm với phổ tác dụng khác nhau. Việc lựa chọn cần dựa trên chẩn đoán, vị trí nhiễm khuẩn, mức độ bệnh, tác nhân nghi ngờ và các yếu tố nguy cơ của người bệnh.

Kháng sinh nhóm fluoroquinolone

Fluoroquinolone là nhóm thường gặp trong các chế phẩm dùng tại mắt, bao gồm:

• Ofloxacin;
• Ciprofloxacin;
• Levofloxacin;
• Moxifloxacin.

Nhóm thuốc này có thể được chỉ định trong một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm như viêm kết mạc, viêm giác mạc hoặc loét giác mạc. Việc lựa chọn hoạt chất và thời gian điều trị phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của người bệnh.

Kháng sinh nhóm aminoglycoside

Một số aminoglycoside dùng tại mắt gồm tobramycin, gentamicin và neomycin. Tùy hoạt chất và tác nhân gây bệnh, nhóm này có thể được sử dụng trong một số nhiễm khuẩn ở kết mạc, bờ mi hoặc giác mạc.

Người bệnh cần sử dụng đúng thời gian được hướng dẫn. Việc dùng kéo dài không cần thiết có thể làm tăng nguy cơ kích ứng, quá mẫn hoặc góp phần chọn lọc vi khuẩn kháng thuốc.

Chloramphenicol

Chloramphenicol là kháng sinh phổ rộng có dạng dùng tại mắt và có thể được chỉ định trong một số nhiễm khuẩn bề mặt mắt do vi khuẩn nhạy cảm.

Thuốc có các chống chỉ định và cảnh báo riêng, do đó người bệnh không nên tự mua hoặc sử dụng lại thuốc còn dư từ lần điều trị trước khi chưa được đánh giá tình trạng hiện tại.

Thuốc phối hợp kháng sinh và corticosteroid

Một số chế phẩm phối hợp kháng sinh với corticosteroid có thể được bác sĩ chỉ định trong những trường hợp có nhiễm khuẩn hoặc nguy cơ nhiễm khuẩn kèm phản ứng viêm cần kiểm soát.

Corticosteroid có tác dụng chống viêm mạnh nhưng việc sử dụng không phù hợp có thể gây:

• Tăng nhãn áp;
• Làm chậm quá trình lành biểu mô giác mạc;
• Tăng nguy cơ đục thủy tinh thể khi sử dụng kéo dài;
• Làm nặng một số nhiễm trùng do virus, nấm hoặc vi sinh vật khác;
• Che lấp triệu chứng và làm chậm chẩn đoán.

Do đó, thuốc phối hợp kháng sinh và corticosteroid cần được sử dụng theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa mắt.

Cách dùng thuốc nhỏ mắt kháng sinh

Mỗi thuốc có liều lượng, số lần sử dụng và thời gian điều trị riêng. Người bệnh nên tuân thủ đơn thuốc và hướng dẫn đi kèm, không áp dụng một cách dùng chung cho tất cả sản phẩm.

Khi nhỏ mắt, có thể thực hiện theo các bước sau:

• Rửa tay sạch: Rửa tay bằng xà phòng và lau khô trước khi nhỏ thuốc.
• Ngửa đầu nhẹ: Nhìn lên trên và kéo nhẹ mi dưới để tạo túi kết mạc.
• Nhỏ đúng số giọt: Đặt đầu lọ gần mắt nhưng không để chạm vào giác mạc, mi mắt hoặc lông mi.
• Nhắm mắt nhẹ: Sau khi nhỏ, nhắm mắt trong thời gian ngắn và tránh dụi mắt.
• Ấn nhẹ góc trong mắt khi được hướng dẫn: Có thể giúp hạn chế thuốc thoát xuống ống lệ và giảm hấp thu toàn thân.
• Đậy nắp ngay sau khi dùng: Không chạm tay vào đầu lọ.
• Không dùng chung thuốc nhỏ mắt: Mỗi người nên sử dụng thuốc riêng để hạn chế nguy cơ nhiễm bẩn.

Khi nào dùng thuốc nhỏ mắt kháng sinh?

Nhóm thuốc này được cân nhắc khi có nhiễm khuẩn ở mắt do vi khuẩn hoặc trong một số trường hợp cần dự phòng nhiễm khuẩn theo chỉ định chuyên môn của bác sĩ.

Một số tình trạng có thể được bác sĩ chỉ định thuốc gồm:

• Viêm kết mạc do vi khuẩn;
• Viêm bờ mi do vi khuẩn;
• Một số nhiễm khuẩn bờ mi hoặc tuyến mi;
• Viêm giác mạc do vi khuẩn;
• Loét giác mạc do vi khuẩn;
• Một số trường hợp viêm túi lệ hoặc nhiễm khuẩn đường lệ;
• Dự phòng nhiễm khuẩn trong một số thủ thuật hoặc phẫu thuật mắt.

Khi điều trị viêm kết mạc, việc lựa chọn thuốc cần dựa vào nguyên nhân thay vì chỉ dựa trên biểu hiện mắt đỏ hoặc có ghèn.

Lưu ý khi sử dụng thuốc nhỏ mắt kháng sinh

Để sử dụng kháng sinh tại mắt an toàn và hạn chế nguy cơ tác dụng không mong muốn, người dùng nên lưu ý:

• Tuân thủ liều và thời gian sử dụng: Không tự tăng số lần nhỏ hoặc kéo dài liệu trình.
• Không dùng lại thuốc từ đợt bệnh trước: Thuốc còn dư hoặc đơn cũ có thể không phù hợp với nguyên nhân hiện tại.
• Không sử dụng thuốc của người khác: Các triệu chứng tương tự có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.
• Không tự phối hợp corticosteroid: Thuốc chứa corticosteroid cần được bác sĩ chuyên khoa cân nhắc.
• Tránh làm nhiễm bẩn đầu lọ: Không để đầu nhỏ tiếp xúc trực tiếp với mắt, tay hoặc các bề mặt khác.
• Kiểm tra dung dịch trước khi dùng: Không sử dụng nếu thuốc đổi màu, có cặn bất thường, quá hạn hoặc bao bì bị hư hỏng.
• Chú ý thời gian sử dụng sau khi mở nắp: Mỗi sản phẩm có hướng dẫn riêng, không nên áp dụng một mốc chung.
• Tạm ngừng kính áp tròng khi mắt đang viêm hoặc nhiễm khuẩn: Chỉ sử dụng lại khi tình trạng đã được kiểm soát hoặc theo hướng dẫn chuyên môn.
• Theo dõi phản ứng sau khi nhỏ: Nếu đau, sưng, đỏ hoặc kích ứng tăng rõ, nên trao đổi với nhân viên y tế.

Một số chế phẩm dùng tại mắt có thể gây nhìn mờ tạm thời sau khi sử dụng. Người dùng nên chờ đến khi thị lực trở lại bình thường trước khi lái xe hoặc vận hành máy móc.

Cần đi khám sớm nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Đau mắt nhiều;
• Sợ ánh sáng;
• Giảm thị lực hoặc nhìn mờ rõ;
• Sưng đỏ quanh mắt;
• Có chấn thương mắt;
• Triệu chứng ngày càng nặng hoặc không cải thiện.

Đặc biệt, viêm giác mạc và loét giác mạc cần được đánh giá sớm vì một số trường hợp có thể ảnh hưởng đáng kể đến thị lực.

Như vậy, thuốc nhỏ mắt kháng sinh chủ yếu được sử dụng trong một số nhiễm khuẩn mắt do vi khuẩn. Việc lựa chọn hoạt chất, liều dùng và thời gian điều trị cần phù hợp với vị trí nhiễm khuẩn và mức độ bệnh. Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn sử dụng và đi khám khi triệu chứng không cải thiện hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường ở mắt.