Tìm hiểu về virus zona và cách phòng ngừa hiệu quả

Virus zona là tác nhân gây nên những cơn đau nhức dai dẳng và nhiều biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe con người. Việc hiểu rõ bản chất, cơ chế hoạt động cũng như cách phòng ngừa chủng virus này giúp bạn chủ động nhận biết, phòng ngừa và đi khám kịp thời. Hiện nay, nguy cơ mắc zona tăng theo tuổi và cao hơn ở người suy giảm miễn dịch do bệnh lý hoặc quá trình điều trị.. Hãy cùng tìm hiểu ngay bài viết dưới đây để trang bị cho mình những kiến thức hữu ích để bảo vệ sức khỏe.

Virus zona là gì?

Virus zona (varicella zoster virus) là chủng thuộc họ virus herpes, tác nhân gây ra hai thể bệnh: Thể thứ nhất là thủy đậu và thể thứ hai là zona thần kinh.

Khi tiếp xúc lần đầu, virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi khỏi, chúng không biến mất mà vẫn tồn tại ở trạng thái tiềm ẩn trong các hạch thần kinh cảm giác. Khi hệ miễn dịch suy giảm, virus sẽ thức tỉnh, tái hoạt động và di chuyển dọc theo dây thần kinh đến da, gây đau và phát ban mụn nước tại vùng chi phối của dây thần kinh đó. Đây chính là giai đoạn bệnh zona thần kinh hình thành với các dải mụn nước mọc thành chùm kèm cảm giác đau đớn dữ dội.

Cơ chế lây lan, phương pháp chẩn đoán và những biến chứng nguy hiểm

Để giúp bạn chủ động nhận biết và phòng ngừa, dưới đây là các thông tin chi tiết về cách thức lây lan, quy trình chẩn đoán cũng như mức độ nguy hiểm của bệnh.

Virus zona lây lan như thế nào?

Bệnh zona thần kinh không lây trực tiếp từ người sang người để gây ra bệnh zona. Virus chỉ có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch từ các mụn nước của người bệnh. Ở những người chưa từng mắc thủy đậu hoặc chưa có miễn dịch với virus varicella-zoster, sự tiếp xúc này có thể gây bệnh thủy đậu chứ không gây zona ngay.

Ngược lại, ở người đã từng mắc thủy đậu, tiếp xúc với người bị zona không làm họ nhiễm thêm virus, vì virus đã tồn tại ở trạng thái tiềm ẩn trong cơ thể. Khả năng lây truyền chỉ chấm dứt khi tất cả các tổn thương đã khô, đóng vảy hoàn toàn.

Phương pháp chẩn đoán

Việc chẩn đoán bệnh zona đa phần dựa vào các triệu chứng lâm sàng đặc trưng mà không cần đến các xét nghiệm chuyên sâu phức tạp: Bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành thăm khám dựa trên các yếu tố cốt lõi sau:

• Vị trí tổn thương: Các mụn nước chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể và hiếm khi vượt qua đường giữa.
• Hình thái tổn thương: Các nốt mụn nước mọc thành chùm, phân bố dọc theo sơ đồ phân bố của một hoặc hai rễ thần kinh cảm giác.
• Triệu chứng cơ năng: Người bệnh cảm thấy đau nhức, bỏng rát, châm chích như kim châm hoặc có cảm giác như bị dao đâm tại vùng da tổn thương trước khi mụn nước xuất hiện vài ngày.

Những biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị kịp thời

Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời bằng các thuốc kháng virus trong vòng 72 giờ đầu, virus zona có thể gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe: Những hậu quả này có thể kéo dài dai dẳng như sau:

• Đau dây thần kinh sau zona: Đây là biến chứng phổ biến và nỗi ám ảnh lớn nhất của bệnh nhân. Ngay cả khi các tổn thương trên da đã lành lặn, các sợi thần kinh bị tàn phá do virus vẫn tiếp tục phát ra các tín hiệu đau đớn sai lệch lên não bộ: Cơn đau có thể kéo dài vài tháng, vài năm hoặc suốt đời, làm suy nhược cơ thể nghiêm trọng.
• Biến chứng tại mắt: Khi virus zona tấn công vào nhánh mắt của dây thần kinh tam thoa, chúng gây ra bệnh zona thần kinh ở mắt: Người bệnh có thể bị viêm kết mạc, viêm loét giác mạc, hoại tử võng mạc, tăng nhãn áp, trường hợp nặng có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn.
• Nhiễm trùng da thứ phát: Các mụn nước khi bị vỡ nếu không được giữ vệ sinh sạch sẽ rất dễ bị vi khuẩn xâm nhập: Tình trạng này gây ra nhiễm trùng, mưng mủ, hoại tử da và để lại những vết sẹo rỗ sâu rất mất thẩm mỹ.

Biện pháp phòng ngừa virus zona chủ động và hiệu quả

Chủ động phòng bệnh luôn là giải pháp tối ưu nhất để bảo vệ sức khỏe trước sự tấn công của loại virus này.

Tiêm chủng vắc xin phòng bệnh

Đây được xem là lá chắn an toàn và hiệu quả nhất hiện nay để ngăn ngừa sự tái hoạt động của virus zona: Vắc xin thế hệ mới giúp kích thích hệ miễn dịch sản sinh ra lượng kháng thể mạnh mẽ, giúp ức chế virus không cho chúng có cơ hội thức tỉnh. Biện pháp này đặc biệt được khuyến cáo mạnh mẽ cho người từ 50 tuổi trở lên hoặc những người trưởng thành có hệ miễn dịch suy yếu do bệnh lý nền. Việc tiêm phòng không chỉ giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc bệnh zona mà còn giúp giảm đến hơn 90% tỷ lệ gặp phải biến chứng đau dây thần kinh sau zona nếu chẳng may mắc bệnh.

Nâng cao sức đề kháng của cơ thể

Một hệ miễn dịch khỏe mạnh giúp giảm nguy cơ virus varicella-zoster tái hoạt động và gây bệnh zona. Để duy trì sức đề kháng, bạn nên xây dựng lối sống lành mạnh với những thói quen sau:

• Duy trì chế độ ăn uống cân bằng: Bổ sung đầy đủ các loại vitamin, khoáng chất từ rau xanh, trái cây tươi, đặc biệt là các thực phẩm giàu vitamin C, kẽm để củng cố hàng rào phòng ngự của cơ thể.
• Tập luyện thể dục đều đặn: Dành ít nhất 30 phút mỗi ngày cho các hoạt động vận động vừa sức như đi bộ, chạy bộ, yoga để giúp khí huyết lưu thông, nâng cao sức bền thể chất.
• Kiểm soát căng thẳng tinh thần: Áp lực tâm lý kéo dài là nguyên nhân hàng đầu làm suy yếu hệ miễn dịch một cách nhanh chóng, tạo điều kiện cho virus trỗi dậy: Bạn hãy học cách thư giãn, ngủ đủ giấc từ 7 đến 8 tiếng mỗi ngày để cơ thể được phục hồi năng lượng tối ưu.

Thực hiện các biện pháp an toàn trong sinh hoạt

Khi trong gia đình có người đang mắc bệnh zona cấp tính, cần thực hiện nghiêm túc các việc sau để tránh lây nhiễm virus cho những thành viên chưa có miễn dịch.

• Cách ly đồ dùng: Không dùng chung các vật dụng cá nhân như khăn mặt, khăn tắm, quần áo, chăn màn với người bệnh.
• Bảo vệ vết thương: Người bệnh cần che phủ vùng da có mụn nước bằng gạc sạch để tránh dịch tiết dính ra môi trường xung quanh.
• Vệ sinh tay: Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng sát khuẩn sau khi chăm sóc hoặc tiếp xúc gần với khu vực người bệnh sinh hoạt.

Virus zona không chỉ gây ra những tổn thương đau đớn trên da mà còn tiềm ẩn nhiều biến chứng lâu dài đối với hệ thần kinh và sức khỏe tổng thể. Việc chủ động tiêm phòng vắc xin, duy trì lối sống lành mạnh và nâng cao sức đề kháng chính là những giải pháp cốt lõi để ngăn chặn sự thức tỉnh của chủng virus này. Hy vọng những thông tin toàn diện trong bài viết đã giúp bạn có thêm kiến thức để bảo vệ bản thân và những người thân yêu một cách hiệu quả.