Trái tim nằm bên phải là gì? Những điều cần biết về tình trạng này

Tim nằm bên phải (dextrocardia) là một dị tật xuất hiện ngay từ khi còn trong bụng mẹ. Mặc dù nghe có vẻ đáng lo ngại, nhưng trên thực tế, nhiều người vẫn sống khỏe mạnh nếu không kèm theo bất thường tim mạch nghiêm trọng khác. Vậy nguyên nhân do đâu, dấu hiệu nhận biết là gì và tình trạng này có nguy hiểm không?

Trái tim nằm bên phải là gì?

Đây là một dị tật tim bẩm sinh hiếm gặp, trong đó tim nằm ở bên phải lồng ngực và hướng sang phải, thay vì nằm ở bên trái như bình thường.

Tỷ lệ gặp dextrocardia khá thấp, ước tính khoảng 1/12.000 người. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ vì người bệnh không hề có triệu chứng bất thường nào.

Điều quan trọng cần hiểu là tim nằm ở bên phải không phải do tư thế ngủ, thói quen sinh hoạt hay do bệnh lý mắc phải sau này. Đây là tình trạng hình thành ngay từ khi còn trong bụng mẹ.

Nguyên nhân tim nằm ở bên phải

Nguyên nhân chính xác của dextrocardia vẫn chưa được xác định. Tuy nhiên, tình trạng này được cho là thứ phát do sự định vị bất thường của các cơ quan trong quá trình phát triển phôi thai. Tình trạng này thường liên quan đến hai vấn đề di truyền chính:

• Hội chứng Kartagener là một rối loạn vận động lông chuyển có tính chất di truyền, gây ra bởi đột biến lặn trên nhiễm sắc thể thường. Hội chứng này liên quan đến viêm xoang mạn tính, giãn phế quản và tim nằm ở bên phải.
• Heterotaxy là một tình trạng di truyền khác dẫn đến sự sắp xếp bất thường của các cơ quan nội tạng và mạch máu, do khiếm khuyết trong quá trình phân hóa trái - phải ở giai đoạn phôi thai. Những người mắc heterotaxy có thể kèm theo các dị tật bẩm sinh khác như bất thường cơ quan tại ổ bụng, ruột xoay bất toàn,...

Triệu chứng khi tim nằm bên phải

Tim nằm ở bên phải không kèm theo bất thường cấu trúc tim hay cơ quan khác, thường không gây ra triệu chứng. Nhiều người hoàn toàn không biết tim mình nằm bên phải lồng ngực cho đến khi tình cờ phát hiện qua các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như X-quang hoặc siêu âm khi kiểm tra vì một lý do khác.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, tim nằm ở bên phải có thể đi kèm với dị tật tim bẩm sinh hoặc các rối loạn di truyền. Khi đó, chính những bệnh lý kèm theo này mới là nguyên nhân gây ra các biểu hiện lâm sàng và thường xuất hiện sớm. Các dấu hiệu và triệu chứng có thể bao gồm:

• Mệt mỏi nghiêm trọng, kéo dài;
• Nhiễm trùng phổi hoặc viêm xoang tái diễn nhiều lần;
• Dễ hụt hơi, kiệt sức khi vận động thể chất;
• Nhịp tim không đều;
• Da xanh tím (đặc biệt ở môi và đầu ngón tay);
• Da nhợt nhạt;
• Vàng da, vàng mắt;
• Thở nhanh hoặc khó thở;
• Chậm tăng cân, chậm phát triển ở trẻ nhỏ.

Khi trẻ xuất hiện những biểu hiện này, cần đến bác sĩ để được tiến hành thăm khám và làm các xét nghiệm cần thiết để xác định nguyên nhân cụ thể.

Chẩn đoán và hướng điều trị

Chẩn đoán tình trạng tim nằm ở bên phải cần dựa trên biểu hiện lâm sàng cùng với các phương pháp cận lâm sàng để có hướng điều trị phù hợp

Chẩn đoán

Tim nằm ở bên phải đôi khi được phát hiện ngay từ giai đoạn bào thai thông qua siêu âm trước sinh. Nếu nghi ngờ bất thường, bác sĩ có thể thực hiện siêu âm tim thai để đánh giá chi tiết cấu trúc tim.

Trong trường hợp không được phát hiện khi mang thai, chẩn đoán có thể được đưa ra sau sinh. Một số trẻ có dấu hiệu bệnh tim bẩm sinh nên được kiểm tra sớm. Việc chẩn đoán dựa vào khám lâm sàng và các chỉ định cận lâm sàng như:

• X-quang ngực;
• Siêu âm tim;
• Điện tâm đồ (ECG);
• CT;
• MRI tim hoặc xét nghiệm di truyền;

Điều trị

Tim nằm ở bên phải nếu không kèm triệu chứng thường không cần điều trị vì chức năng tim vẫn bình thường. Tuy nhiên, người bệnh nên chủ động thông báo tình trạng này cho bác sĩ khi khám chữa bệnh hoặc thực hiện thủ thuật, bởi sự khác biệt về vị trí giải phẫu có thể ảnh hưởng đến việc đọc điện tâm đồ, chẩn đoán hình ảnh và các can thiệp y khoa.

Mức độ nguy hiểm của tim lệch phải phụ thuộc chủ yếu vào việc có đi kèm dị tật tim bẩm sinh hay không. Trường hợp dextrocardia đơn thuần thường có tiên lượng tốt, tuổi thọ không bị ảnh hưởng. Ngược lại, nếu tồn tại bất thường cấu trúc tim phức tạp, nguy cơ biến chứng tim mạch sẽ cao hơn và cần được theo dõi chuyên khoa.

Khi tim nằm bên phải kèm theo dị tật bẩm sinh hoặc rối loạn di truyền, hướng điều trị sẽ tập trung vào các bệnh lý liên quan, có thể bao gồm dùng thuốc, can thiệp tim mạch hoặc phẫu thuật. Với trẻ mắc dị tật tim phức tạp, việc điều trị thường được tiến hành sớm và kéo dài, nhưng nếu được quản lý và chăm sóc đúng cách, khả năng kiểm soát bệnh và cải thiện chất lượng sống vẫn đạt được kết quả tích cực.

Trái tim nằm bên phải là một dị tật bẩm sinh hiếm gặp, chủ yếu do rối loạn phát triển phôi thai và có thể liên quan đến yếu tố di truyền. Trong nhiều trường hợp, tình trạng này không gây triệu chứng và không ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Tuy nhiên, nếu đi kèm các dị tật tim hoặc rối loạn vị trí nội tạng, người bệnh cần được theo dõi và điều trị chuyên khoa. Việc phát hiện sớm, đánh giá đầy đủ và tư vấn đúng cách sẽ giúp người mắc chứng tim nằm bên phải có cuộc sống khỏe mạnh và an toàn lâu dài.