5 thói quen hàng ngày tiếp tay cho ung thư đại trực tràng

Ung thư đại trực tràng là một trong những loại ung thư phổ biến trên thế giới và có xu hướng gia tăng ở cả người trẻ. Bên cạnh yếu tố tuổi tác và di truyền, nhiều nghiên cứu cho thấy lối sống hằng ngày đóng vai trò quan trọng trong việc làm tăng hoặc giảm nguy cơ mắc bệnh. Dưới đây là 5 thói quen phổ biến có thể góp phần làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng nếu duy trì trong thời gian dài.

Ăn quá nhiều thịt đỏ và thịt chế biến sẵn

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ thường xuyên thịt đỏ như thịt bò, thịt heo, thịt cừu và đặc biệt là thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, jambon, lạp xưởng có liên quan đến nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.

Nguyên nhân là trong quá trình chế biến, bảo quản hoặc nấu ở nhiệt độ cao (nướng, chiên,quay), thịt có thể tạo ra các hợp chất có khả năng gây tổn thương DNA của tế bào. Bên cạnh đó, các chất bảo quản như nitrit và nitrat thường được sử dụng trong thịt chế biến sẵn cũng có thể chuyển hóa thành các hợp chất gây hại trong đường tiêu hóa, làm tăng nguy cơ ung thư nếu sử dụng trong thời gian dài.

Để giảm nguy cơ, bạn nên:

• Hạn chế ăn các loại thịt chế biến sẵn.
• Chỉ nên tiêu thụ thịt đỏ với lượng vừa phải theo khuyến nghị dinh dưỡng.
• Ưu tiên các nguồn protein lành mạnh như cá, thịt gia cầm, trứng, các loại đậu và hạt.
• Kết hợp ăn nhiều rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt để tăng lượng chất xơ, góp phần bảo vệ sức khỏe đường ruột.

Ăn ít chất xơ, rau xanh và trái cây

Chế độ ăn thiếu chất xơ là một trong những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng. Chất xơ giúp tăng khối lượng phân, kích thích nhu động ruột, hỗ trợ quá trình đào thải chất cặn bã và rút ngắn thời gian các chất có hại tiếp xúc với niêm mạc đại tràng. Đồng thời, chất xơ còn góp phần nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh và tạo ra các axit béo chuỗi ngắn có lợi cho niêm mạc ruột.

Ngược lại, nếu khẩu phần ăn nghèo rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt trong thời gian dài, chức năng tiêu hóa có thể bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ táo bón và nhiều bệnh lý đường ruột, bao gồm cả ung thư đại trực tràng.

Để duy trì sức khỏe hệ tiêu hóa, bạn nên:

• Ăn đa dạng các loại rau xanh trong bữa ăn hằng ngày.
• Bổ sung trái cây tươi để tăng lượng chất xơ, vitamin và chất chống oxy hóa.
• Ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt thay cho các loại tinh bột tinh chế.
• Uống đủ nước mỗi ngày để hỗ trợ hoạt động của chất xơ và giúp hệ tiêu hóa vận hành hiệu quả hơn.

Ít vận động, ngồi quá lâu

Lối sống ít vận động được xem là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính như béo phì, đái tháo đường, bệnh tim mạch và ung thư đại trực tràng. Khi ngồi quá lâu, nhu động ruột có thể hoạt động kém hiệu quả, quá trình chuyển hóa bị chậm lại và nguy cơ tích tụ mỡ thừa cũng tăng lên. Những yếu tố này đều có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe đường tiêu hóa về lâu dài.

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc duy trì hoạt động thể chất thường xuyên không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn góp phần giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng nhờ cải thiện chức năng tiêu hóa, giảm viêm và hỗ trợ cân bằng chuyển hóa.

Để xây dựng lối sống lành mạnh, bạn nên:

• Duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội.
• Đứng dậy vận động sau 30 - 60 phút ngồi làm việc hoặc học tập liên tục.
• Tăng cường đi bộ, leo cầu thang, đạp xe hoặc tham gia các hoạt động thể chất trong sinh hoạt hằng ngày.
• Hạn chế ngồi hoặc nằm quá lâu, đặc biệt nếu công việc phải làm việc với máy tính trong thời gian dài.

Thường xuyên uống rượu bia và hút thuốc lá

Uống nhiều rượu bia và hút thuốc lá là những thói quen có thể làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý mạn tính, trong đó có ung thư đại trực tràng. Nhiều nghiên cứu đã ghi nhận nguy cơ mắc bệnh cao hơn ở những người sử dụng rượu bia thường xuyên hoặc hút thuốc lá trong thời gian dài.

Khi được chuyển hóa trong cơ thể, rượu tạo ra acetaldehyde - một chất có khả năng gây tổn thương DNA và ảnh hưởng đến quá trình sửa chữa tế bào. Trong khi đó, khói thuốc lá chứa hàng nghìn hóa chất độc hại, bao gồm nhiều chất đã được xác định là tác nhân gây ung thư. Những chất này không chỉ ảnh hưởng đến phổi mà còn có thể tác động đến đường tiêu hóa, làm tăng nguy cơ hình thành polyp và ung thư đại trực tràng.

Để giảm nguy cơ mắc bệnh, bạn nên:

• Hạn chế hoặc tránh sử dụng rượu bia, đặc biệt là uống thường xuyên hoặc với lượng lớn.
• Không hút thuốc lá và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động.
• Chủ động xây dựng lối sống lành mạnh kết hợp chế độ ăn uống khoa học và tập luyện đều đặn.
• Nếu đang có kế hoạch cai thuốc lá, hãy tìm đến bác sĩ hoặc các chương trình hỗ trợ cai thuốc để tăng khả năng thành công.

Chủ quan với các triệu chứng bất thường và không tầm soát định kỳ

Một trong những nguyên nhân khiến ung thư đại trực tràng có tỷ lệ tử vong cao là nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn muộn. Trên thực tế, bệnh thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài và các dấu hiệu ban đầu dễ bị nhầm lẫn với những rối loạn tiêu hóa thông thường. Vì vậy, không ít người chủ quan, tự điều trị hoặc trì hoãn việc thăm khám.

Những biểu hiện như thay đổi thói quen đại tiện, táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài, có máu trong phân, đau bụng âm ỉ hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân đều cần được kiểm tra sớm. Ngoài ra, nhiều trường hợp ung thư đại trực tràng bắt nguồn từ polyp đại trực tràng. Nếu được phát hiện và cắt bỏ kịp thời thông qua nội soi, nguy cơ tiến triển thành ung thư có thể giảm đáng kể.

Để bảo vệ sức khỏe, bạn nên:

Đi khám ngay khi xuất hiện các triệu chứng bất thường kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.

• Thực hiện tầm soát ung thư đại trực tràng theo khuyến cáo, đặc biệt từ 45 tuổi trở lên hoặc sớm hơn nếu có tiền sử gia đình mắc bệnh, polyp đại trực tràng hoặc các yếu tố nguy cơ khác.
• Tuân thủ lịch tái khám và nội soi định kỳ nếu đã từng phát hiện polyp hoặc có bệnh lý đại trực tràng.

Nhiều yếu tố nguy cơ của ung thư đại trực tràng có thể được kiểm soát thông qua lối sống lành mạnh. Duy trì chế độ ăn cân đối, bổ sung chất xơ, hạn chế thịt chế biến sẵn, không hút thuốc, hạn chế rượu bia và tầm soát định kỳ theo khuyến cáo là những bước quan trọng. Những thay đổi này không chỉ giúp hạn chế 5 thói quen hàng ngày tiếp tay cho ung thư đại trực tràng mà còn nâng cao khả năng phát hiện sớm, cải thiện hiệu quả điều trị và tiên lượng lâu dài.