Bé uống kháng sinh bị tiêu chảy: Nguyên nhân thường gặp và hướng xử trí an toàn

Khi bé đang dùng thuốc điều trị mà xuất hiện tình trạng đi ngoài phân lỏng, nhiều ba mẹ thường nghĩ ngay đến việc thuốc không hợp. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, đây là phản ứng thường gặp do cơ chế tác động của kháng sinh lên đường ruột.

Nguyên nhân bé uống kháng sinh bị tiêu chảy

Tình trạng trẻ uống kháng sinh bị tiêu chảy có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong đó, nguyên nhân phổ biến nhất liên quan đến sự thay đổi hệ vi sinh đường ruột và đặc điểm hệ tiêu hóa còn non yếu của trẻ nhỏ.

Kháng sinh làm thay đổi hệ vi sinh trong đường ruột

Một trong những nguyên nhân thường gặp khiến trẻ uống kháng sinh bị đi ngoài nhiều lần là do thuốc làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột. Trong đường tiêu hóa của trẻ tồn tại hàng nghìn tỷ vi sinh vật, bao gồm cả vi khuẩn có lợi và vi khuẩn có hại. Các lợi khuẩn này giữ vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tiêu hóa, tăng khả năng hấp thu dưỡng chất, bảo vệ cơ thể trước tác nhân gây bệnh và góp phần điều hòa hệ miễn dịch.

Khi sử dụng kháng sinh, thuốc không chỉ tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh mà còn ảnh hưởng đến cả những lợi khuẩn đang cư trú trong ruột. Điều này khiến hệ vi sinh bị mất cân bằng, còn gọi là loạn khuẩn đường ruột. Khi đó, trẻ dễ gặp các vấn đề tiêu hóa như đau bụng, đầy hơi, phân lỏng hoặc tiêu chảy nhiều lần trong ngày.

Tác dụng phụ của thuốc kháng sinh

Bên cạnh việc làm mất cân bằng hệ vi sinh, tiêu chảy cũng là một tác dụng phụ khá phổ biến khi trẻ dùng kháng sinh, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Trong quá trình điều trị nhiễm khuẩn, kháng sinh có thể làm niêm mạc ruột nhạy cảm hơn, ảnh hưởng đến khả năng tiêu hóa và hấp thu thức ăn của cơ thể.

Chính vì vậy, sau khi dùng thuốc, trẻ có thể xuất hiện các biểu hiện như đau bụng, đi ngoài phân lỏng, đi ngoài nhiều lần hoặc khó chịu vùng bụng. Phần lớn các trường hợp này ở mức độ nhẹ và có thể tự cải thiện sau vài ngày. Tuy nhiên, ba mẹ vẫn cần theo dõi sát tình trạng của trẻ, chú ý bù nước đầy đủ và thông báo cho bác sĩ nếu bé tiêu chảy kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường.

Hệ tiêu hóa của trẻ còn non yếu nên dễ nhạy cảm

So với người lớn, hệ tiêu hóa của trẻ em chưa phát triển hoàn thiện nên thường nhạy cảm hơn với tác động của thuốc, đặc biệt là kháng sinh. Ở giai đoạn đang lớn, men tiêu hóa của trẻ chưa ổn định, khả năng hấp thu cũng chưa tối ưu, vì vậy trẻ dễ bị rối loạn tiêu hóa khi dùng thuốc trong thời gian dài hoặc dùng thuốc có dược tính mạnh.

Ngoài ra, trẻ nhỏ thường có sức đề kháng chưa hoàn thiện, chế độ ăn còn hạn chế và khả năng tự cân bằng hệ vi sinh đường ruột kém hơn người lớn. Vì thế, khi bị ảnh hưởng bởi kháng sinh, đường ruột của trẻ thường khó hồi phục ngay, khiến tình trạng tiêu chảy, chướng bụng hoặc đầy hơi có thể kéo dài hơn.

Dấu hiệu bé uống thuốc kháng sinh bị tiêu chảy

Tiêu chảy do kháng sinh ở trẻ thường xuất hiện trong khoảng từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 8 kể từ khi bắt đầu dùng thuốc và thường kéo dài từ 1 đến 7 ngày. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, trẻ có thể bị tiêu chảy ngay từ ngày đầu tiên dùng kháng sinh hoặc tình trạng này vẫn tiếp diễn trong vài tuần sau khi đã ngừng thuốc.

Phần lớn các trường hợp tiêu chảy do kháng sinh ở trẻ có biểu hiện tương đối nhẹ. Ba mẹ có thể nhận biết qua một số dấu hiệu thường gặp như:

• Trẻ không sốt, trong khi các triệu chứng của bệnh đang điều trị bằng kháng sinh có xu hướng thuyên giảm.
• Trẻ bị đau bụng và đi ngoài nhiều lần, thường trên 3 lần mỗi ngày.
• Mỗi lần đi tiêu, trẻ có thể phải rặn nhiều.
• Phân của trẻ có thể xuất hiện dịch nhầy, phân sống hoặc đôi khi lẫn máu.
• Phân có thể có bọt, màu xanh hoặc vàng.
• Vùng hậu môn của trẻ dễ bị hăm đỏ, kích ứng do phân có tính axit.

Mặc dù đa số trường hợp không quá nghiêm trọng, vẫn có những trẻ bị tiêu chảy nặng hơn sau khi dùng kháng sinh. Khi đó, trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu như mất nước, đau bụng nhiều, viêm ruột, tiêu chảy ra máu hoặc cơ thể mệt lả. Nếu nhận thấy những biểu hiện này, ba mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Bé uống kháng sinh nhưng bị tiêu chảy phải làm sao?

Khi gặp tình huống này, điều quan trọng nhất là ba mẹ cần bình tĩnh, theo dõi sát và xử trí đúng. Việc tự ý dừng thuốc hoặc cho bé dùng thêm thuốc cầm tiêu chảy có thể khiến tình trạng phức tạp hơn.

Không tự ý ngưng kháng sinh

Nếu trẻ chỉ tiêu chảy nhẹ, chưa có dấu hiệu mất nước, bố mẹ nên tiếp tục cho trẻ dùng thuốc đúng theo chỉ định và thông báo sớm cho bác sĩ. Việc tự ý ngưng kháng sinh có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và làm tăng nguy cơ kháng thuốc. Nếu trẻ tiêu chảy nặng, cần đưa trẻ đi khám ngay để được bác sĩ hướng dẫn xử trí phù hợp.

Bù nước và điện giải đầy đủ

Tiêu chảy khiến trẻ mất nước nhanh, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Vì vậy, cần cho trẻ uống nhiều nước hơn bình thường và có thể dùng dung dịch bù nước, điện giải theo hướng dẫn của bác sĩ. Với trẻ còn bú mẹ, nên tăng số lần bú. Tránh cho trẻ uống nước ngọt, nước có ga hoặc nước trái cây quá ngọt vì có thể làm tiêu chảy nặng hơn.

Điều chỉnh chế độ ăn uống hợp lý

Nên cho trẻ ăn thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu như cháo, súp, cơm nát. Có thể bổ sung chuối, cà rốt, khoai tây nghiền để hỗ trợ tiêu hóa. Hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ, cay nóng, thực phẩm chế biến sẵn và nên chia nhỏ bữa ăn để giảm áp lực lên đường ruột.

Có thể bổ sung men vi sinh

Men vi sinh có thể giúp hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột và cải thiện tình trạng tiêu chảy. Tuy nhiên, bố mẹ không nên tự ý dùng mà nên tham khảo ý kiến bác sĩ để chọn loại phù hợp với độ tuổi và tình trạng của trẻ.

Giữ vệ sinh vùng hậu môn

Trẻ đi ngoài nhiều lần rất dễ bị hăm đỏ và kích ứng vùng hậu môn. Sau mỗi lần đi tiêu, bố mẹ nên vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước ấm, lau khô và thay tã thường xuyên nếu trẻ còn mặc tã để giữ da luôn sạch và khô thoáng.

Bé uống kháng sinh bị tiêu chảy là tác dụng phụ khá thường gặp, chủ yếu do kháng sinh làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Đa số trường hợp ở mức độ nhẹ và có thể cải thiện khi được chăm sóc đúng cách, đặc biệt là bù nước đầy đủ và theo dõi sát tình trạng của trẻ. Tuy nhiên, nếu bé đi ngoài nhiều lần, có dấu hiệu mất nước, sốt, đau bụng nhiều hoặc phân lẫn máu, ba mẹ cần đưa trẻ đi khám sớm.