Bí tiểu cấp là gì? Dấu hiệu nhận biết và cách xử trí khẩn cấp

Bí tiểu cấp xảy ra khi người bệnh đột ngột không thể đi tiểu dù bàng quang chứa đầy nước tiểu, thường gây căng tức và khó chịu rõ rệt. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau và cần được nhận biết sớm để có hướng xử trí phù hợp, hạn chế những ảnh hưởng không mong muốn đến sức khỏe.

Bí tiểu cấp là gì?

Bí tiểu cấp là tình trạng người bệnh đột ngột không thể tự đi tiểu mặc dù bàng quang đang chứa nước tiểu. Đây là một rối loạn đường tiết niệu có thể xuất hiện bất ngờ, khiến nước tiểu không được đào thải ra ngoài theo cơ chế bình thường. Người bệnh thường có cảm giác rất muốn đi tiểu nhưng không thể tiểu được hoặc chỉ tiểu ra một lượng rất ít, kèm theo cảm giác căng tức, khó chịu ở vùng bụng dưới.

Về cơ chế, bí tiểu cấp có thể xảy ra khi dòng nước tiểu bị cản trở trên đường thoát ra ngoài hoặc khi hoạt động co bóp của bàng quang và sự phối hợp của cơ thắt đường tiểu bị rối loạn. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau như bệnh lý gây tắc nghẽn đường tiểu, rối loạn thần kinh, tác dụng của một số loại thuốc hoặc xuất hiện sau một số thủ thuật, phẫu thuật.

Bí tiểu cấp cần được phân biệt với tình trạng tiểu ít hoặc không tạo đủ nước tiểu. Ở người bị bí tiểu, nước tiểu vẫn được thận tạo ra nhưng bị giữ lại trong bàng quang và không thể thoát ra ngoài bình thường. Do khởi phát đột ngột và có nguy cơ gây ảnh hưởng đến hệ tiết niệu nếu kéo dài, người có biểu hiện nghi ngờ bí tiểu cấp cần được cơ sở y tế đánh giá và xử trí phù hợp.

Nguyên nhân gây bí tiểu cấp

Bí tiểu cấp có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, chủ yếu liên quan đến tình trạng cản trở dòng nước tiểu, suy giảm khả năng co bóp của bàng quang hoặc rối loạn phối hợp giữa bàng quang và cơ thắt niệu đạo. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Tắc nghẽn đường tiểu: Các tình trạng làm hẹp hoặc cản trở đường thoát của nước tiểu như phì đại tuyến tiền liệt, hẹp niệu đạo, sỏi đường tiết niệu hoặc một số khối bất thường vùng chậu có thể khiến người bệnh đột ngột không thể đi tiểu.
• Rối loạn thần kinh: Tổn thương hoặc rối loạn hệ thần kinh kiểm soát hoạt động của bàng quang có thể ảnh hưởng đến khả năng co bóp và quá trình phối hợp với cơ thắt niệu đạo, từ đó dẫn đến bí tiểu.
• Thuốc: Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến hoạt động co bóp của bàng quang hoặc làm tăng trương lực cơ thắt đường tiểu, qua đó làm tăng nguy cơ bí tiểu ở những người có yếu tố thuận lợi.
• Sau phẫu thuật hoặc thủ thuật: Bí tiểu cấp có thể xuất hiện sau phẫu thuật do ảnh hưởng của thuốc gây mê, gây tê, thuốc giảm đau, tình trạng đau sau mổ hoặc thay đổi tạm thời chức năng bàng quang.
• Viêm và phù nề: Tình trạng viêm, nhiễm trùng hoặc phù nề tại đường tiết niệu và các cấu trúc lân cận có thể làm cản trở dòng nước tiểu, khiến việc làm rỗng bàng quang trở nên khó khăn.
• Suy giảm khả năng co bóp của bàng quang: Khi cơ bàng quang không tạo được lực co bóp đủ mạnh, nước tiểu có thể bị giữ lại dù đường thoát nước tiểu không bị tắc nghẽn hoàn toàn.

Dấu hiệu nhận biết bí tiểu cấp

Bí tiểu cấp thường khởi phát đột ngột với biểu hiện nổi bật là người bệnh có nhu cầu đi tiểu nhưng không thể làm rỗng bàng quang. Các dấu hiệu có thể gặp bao gồm:

• Không thể đi tiểu: Người bệnh rất muốn đi tiểu nhưng không thể tiểu được dù đã cố gắng, đây là biểu hiện đặc trưng của bí tiểu cấp.
• Căng tức vùng bụng dưới: Nước tiểu tích tụ khiến bàng quang căng lên, gây cảm giác đầy, tức hoặc khó chịu ở vùng trên xương mu.
• Đau vùng hạ vị: Khi bàng quang ngày càng căng, người bệnh có thể xuất hiện đau bụng dưới với mức độ tăng dần và cảm giác bứt rứt rõ rệt.
• Tiểu rất ít: Một số trường hợp vẫn có thể tiểu được từng lượng nhỏ nhưng không thể làm rỗng bàng quang, sau đó vẫn còn cảm giác căng tức và buồn tiểu.
• Bàng quang căng: Khi thăm khám, nhân viên y tế có thể phát hiện vùng bàng quang căng ở bụng dưới, đặc biệt khi lượng nước tiểu tồn đọng nhiều.

Khi xuất hiện tình trạng đột ngột không thể đi tiểu kèm căng tức hoặc đau bụng dưới, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời. Không nên cố chịu đựng hoặc tự áp dụng các biện pháp điều trị tại nhà khi chưa xác định được nguyên nhân.

Phương pháp xử trí khi mắc phải bí tiểu cấp

Bí tiểu cấp cần được đánh giá và xử trí y tế kịp thời nhằm giải phóng lượng nước tiểu đang ứ đọng trong bàng quang, giảm khó chịu và hạn chế các biến chứng liên quan. Tùy nguyên nhân và tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể áp dụng các phương pháp sau:

• Dẫn lưu bàng quang bằng ống thông: Đặt ống thông tiểu qua niệu đạo thường được thực hiện để đưa nước tiểu ra ngoài, giúp giải áp bàng quang và cải thiện tình trạng căng tức.
• Dẫn lưu trên xương mu: Trong một số trường hợp không thể đặt ống thông qua niệu đạo hoặc có chống chỉ định, bác sĩ có thể cân nhắc dẫn lưu bàng quang qua đường trên xương mu bằng kỹ thuật phù hợp.
• Điều trị nguyên nhân gây bí tiểu: Sau khi giải quyết tình trạng ứ đọng nước tiểu, người bệnh cần được xác định nguyên nhân để có hướng điều trị thích hợp, chẳng hạn xử trí tình trạng tắc nghẽn đường tiểu, viêm, sỏi hoặc các rối loạn liên quan đến thần kinh.
• Điều chỉnh thuốc đang sử dụng: Nếu bí tiểu có liên quan đến thuốc, bác sĩ có thể xem xét thay đổi liều, ngừng hoặc thay thế thuốc tùy từng trường hợp. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
• Theo dõi sau xử trí: Người bệnh có thể cần được theo dõi khả năng đi tiểu trở lại, lượng nước tiểu và các biểu hiện bất thường nhằm phát hiện tình trạng bí tiểu tái diễn hoặc những vấn đề liên quan.

Bí tiểu cấp không nên tự xử trí tại nhà. Khi đột ngột không thể đi tiểu, đặc biệt kèm đau hoặc căng tức bụng dưới, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí phù hợp.

Bí tiểu cấp là tình trạng cần được nhận biết và xử trí kịp thời để giải phóng nước tiểu ứ đọng và hạn chế những ảnh hưởng không mong muốn đến hệ tiết niệu. Việc hiểu rõ nguyên nhân, nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường và chủ động đến cơ sở y tế khi không thể đi tiểu sẽ giúp người bệnh được đánh giá đúng tình trạng, xác định nguyên nhân và có hướng can thiệp phù hợp.