Bóng trực tràng rỗng là gì? Nguyên nhân và ý nghĩa khi thăm khám

Khám bụng và thăm trực tràng giúp bác sĩ nhận định tình trạng đường tiêu hóa, phát hiện phân, máu hoặc khối bất thường. Khi bóng trực tràng không chứa phân, bác sĩ có thể xem xét thêm tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng và chỉ định thăm dò phù hợp để xác định nguyên nhân.

Bóng trực tràng rỗng là gì?

Bóng trực tràng là đoạn giãn của trực tràng, có thể tạm thời chứa phân trước khi được thải ra ngoài. Khi thực hiện thăm khám trực tràng bằng ngón tay, bác sĩ có thể đánh giá sự hiện diện của phân, khối bất thường, máu, trương lực cơ vòng và một số đặc điểm khác.

“Bóng trực tràng rỗng” thường được dùng để mô tả tình trạng không sờ thấy phân trong bóng trực tràng tại thời điểm thăm khám. Trong tài liệu y khoa tiếng Anh, các cụm như “empty rectal vault” hoặc “empty rectum” thường được sử dụng cho biểu hiện này. Đây là một dấu hiệu lâm sàng, không phải chẩn đoán bệnh.

Kết quả này chỉ phản ánh tình trạng tại đoạn trực tràng có thể tiếp cận khi khám. Vì vậy, bóng trực tràng rỗng không đồng nghĩa với toàn bộ đại tràng không có phân và không đủ để khẳng định hoặc loại trừ táo bón.

Nguyên nhân bóng trực tràng rỗng

Bóng trực tràng có thể không chứa phân do trạng thái sinh lý tại thời điểm khám hoặc liên quan đến một số tình trạng tiêu hóa. Ý nghĩa của dấu hiệu này phụ thuộc vào triệu chứng đi kèm, thời gian thay đổi thói quen đại tiện và các kết quả thăm khám khác.

Trực tràng không chứa phân tại thời điểm khám

Bóng trực tràng rỗng có thể là biểu hiện bình thường nếu người bệnh vừa đại tiện hoặc phân chưa di chuyển xuống trực tràng. Trong trường hợp người bệnh vẫn đại tiện và trung tiện bình thường, không đau bụng, không chướng bụng hoặc có triệu chứng bất thường khác, dấu hiệu này thường không cho thấy một bệnh lý cụ thể.

Táo bón hoặc phân ứ ở vị trí cao hơn

Ở người bị táo bón, phân có thể tích tụ tại trực tràng cao hoặc một đoạn khác của đại tràng nên không sờ thấy khi thăm khám bằng ngón tay. Vì vậy, một lần khám không phát hiện phân không đủ để loại trừ tình trạng ứ phân.

Nếu người bệnh nhiều ngày không đại tiện, đại tiện khó, đau bụng hoặc chướng bụng, bác sĩ cần đánh giá thêm để xác định có phân ứ ở vị trí cao hơn hay không. Không nên tự dùng thuốc xổ hoặc thụt tháo khi chưa loại trừ tắc nghẽn đường tiêu hóa.

Tắc nghẽn đại tràng

Trong một số trường hợp tắc ruột, trực tràng có thể không chứa phân vì dịch và chất chứa trong ruột không di chuyển được xuống phía dưới vị trí tắc nghẽn. Tuy nhiên, bóng trực tràng rỗng không phải dấu hiệu đặc hiệu và không thể được sử dụng riêng để chẩn đoán tắc ruột.

Người bệnh cần được đánh giá y tế khẩn cấp nếu không đại tiện và không trung tiện kèm đau bụng liên tục hoặc tăng dần, bụng chướng, buồn nôn, nôn hoặc sốt. Đây có thể là những biểu hiện của tắc nghẽn hoặc biến chứng đường tiêu hóa.

Rối loạn chức năng đại tiện

Táo bón có thể liên quan đến nhiều cơ chế như phân khô cứng, nhu động đại tràng chậm hoặc rối loạn phối hợp các cơ tham gia quá trình đại tiện. Tuy nhiên, bóng trực tràng rỗng không phải dấu hiệu đặc hiệu của rối loạn tống phân.

Nếu tình trạng khó đại tiện kéo dài hoặc tái diễn nhưng thăm trực tràng không phát hiện phân, bác sĩ có thể cân nhắc đánh giá thêm. Các phương pháp chuyên sâu có thể bao gồm đo thời gian vận chuyển đại tràng, đo áp lực hậu môn - trực tràng hoặc chụp quá trình tống phân, tùy vào biểu hiện và nghi ngờ lâm sàng.

Chẩn đoán tình trạng bóng trực tràng rỗng

Bác sĩ thường bắt đầu bằng việc khai thác số lần đại tiện, tính chất phân, thời gian xuất hiện triệu chứng, chế độ ăn uống, tiền sử bệnh và các thuốc đang sử dụng. Sau đó, người bệnh có thể được khám bụng và thăm trực tràng để đánh giá phân, máu, khối bất thường và trương lực cơ vòng hậu môn.

Không phải mọi trường hợp bóng trực tràng rỗng đều cần thực hiện xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh. Việc kiểm tra thêm được cân nhắc dựa trên triệu chứng, tuổi, tiền sử bệnh và các dấu hiệu báo động.

Nếu nghi ngờ phân ứ, tắc nghẽn hoặc tổn thương ở vị trí cao hơn, bác sĩ có thể chỉ định:

• Xét nghiệm máu: Đánh giá thiếu máu, tình trạng viêm, rối loạn điện giải hoặc một số nguyên nhân chuyển hóa gây táo bón.
• Chẩn đoán hình ảnh: X-quang bụng hoặc CT có thể được cân nhắc khi nghi tắc ruột, phân ứ ở vị trí cao hoặc có biến chứng. CT thường cung cấp thông tin chi tiết hơn trong những trường hợp chưa rõ chẩn đoán.
• Nội soi đại tràng: Không phải xét nghiệm thường quy cho mọi trường hợp táo bón. Phương pháp này có thể được chỉ định khi xuất hiện dấu hiệu báo động hoặc người bệnh thuộc nhóm cần tầm soát ung thư đại trực tràng.
• Thăm dò chức năng đại tiện: Đo thời gian vận chuyển đại tràng, đo áp lực hậu môn - trực tràng và chụp tống phân có thể được sử dụng ở người táo bón kéo dài hoặc nghi ngờ rối loạn chức năng đại tiện.

Tóm lại, bóng trực tràng rỗng là dấu hiệu được ghi nhận khi không sờ thấy phân trong trực tràng lúc thăm khám. Ý nghĩa của dấu hiệu phụ thuộc vào triệu chứng đi kèm và không thể được dùng riêng để xác định nguyên nhân. Người bệnh nên đi khám nếu táo bón kéo dài hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường về tiêu hóa.