Sữa tốt cho hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh nên chọn loại nào?

Trong những tháng đầu đời, trẻ có thể xuất hiện đầy hơi, ọc sữa, thay đổi tính chất phân hoặc quấy khóc khi bú. Những biểu hiện này không phải lúc nào cũng đồng nghĩa loại sữa hiện tại không phù hợp. Vì vậy, trước khi đổi sữa, cha mẹ cần hiểu rõ đặc điểm của từng loại sữa, các thành phần liên quan đến tiêu hóa và những dấu hiệu cho thấy trẻ thực sự cần được đánh giá thêm.

Sữa tốt cho hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh nên chọn loại nào?

Đối với phần lớn trẻ sơ sinh, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng được ưu tiên nếu mẹ có khả năng cho trẻ bú. Khi trẻ được bú mẹ hoàn toàn và tăng trưởng phù hợp, sữa mẹ có thể đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng trong 6 tháng đầu, đồng thời cung cấp nhiều thành phần sinh học hỗ trợ đường tiêu hóa và hệ miễn dịch.

Sữa mẹ còn chứa các oligosaccharide trong sữa mẹ (HMOs), protein miễn dịch và nhiều yếu tố sinh học góp phần hỗ trợ môi trường đường ruột của trẻ.

Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng có thể bú mẹ hoàn toàn. Khi trẻ cần sử dụng sữa công thức, cha mẹ nên lựa chọn sữa công thức dành cho trẻ sơ sinh, phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe của bé.

Với đa số trẻ khỏe mạnh không bú mẹ hoặc chỉ bú mẹ một phần, sữa công thức tiêu chuẩn có bổ sung sắt thường là lựa chọn phù hợp. Không cần chuyển sang các loại sữa chuyên biệt chỉ vì trẻ thỉnh thoảng đầy hơi, quấy khóc hoặc có thay đổi về tính chất phân.

Một số loại sữa công thức có bổ sung prebiotic hoặc probiotic nhằm hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng mạnh cho thấy các công thức này mang lại lợi ích vượt trội cho mọi trẻ. Vì vậy, cha mẹ không nên dựa riêng vào các cụm từ như “tốt cho tiêu hóa”, “bổ sung lợi khuẩn” hoặc “dễ hấp thu” trên bao bì để quyết định đổi sữa.

Những thành phần nào thường được quan tâm khi chọn sữa cho hệ tiêu hóa?

Khi lựa chọn sữa công thức, cha mẹ có thể chú ý đến một số thành phần liên quan đến khả năng tiêu hóa và dung nạp của trẻ.

Protein phù hợp với trẻ sơ sinh

Phần lớn sữa công thức thông thường được sản xuất từ đạm sữa bò đã được điều chỉnh để phù hợp hơn với nhu cầu dinh dưỡng của trẻ.

Một số sản phẩm sử dụng protein thủy phân một phần hoặc thủy phân rộng. Protein thủy phân được chia thành các đoạn nhỏ hơn và có thể được sử dụng trong một số tình trạng cụ thể. Tuy nhiên, không nên tự chuyển sang sữa thủy phân chỉ vì trẻ đầy hơi, quấy khóc hoặc khó chịu nhẹ.

Đặc biệt, với trẻ nghi ngờ dị ứng đạm sữa bò, việc lựa chọn loại sữa chuyên biệt cần được bác sĩ đánh giá. Sữa thủy phân rộng hoặc công thức axit amin có thể được chỉ định trong một số trường hợp, nhưng không phải lựa chọn thường quy cho tất cả trẻ.

Lactose

Lactose là carbohydrate chính tự nhiên trong sữa mẹ và cũng có mặt trong nhiều loại sữa công thức.

Một quan niệm phổ biến là khi trẻ đầy hơi hoặc đi ngoài bất thường thì nên chuyển ngay sang sữa không lactose. Tuy nhiên, tình trạng không dung nạp lactose nguyên phát ở trẻ sơ sinh rất hiếm. Vì vậy, cha mẹ không nên tự loại bỏ lactose khỏi chế độ ăn của trẻ nếu chưa có đánh giá chuyên môn.

Một số trẻ có thể tạm thời giảm khả năng tiêu hóa lactose sau đợt tiêu chảy hoặc tổn thương niêm mạc ruột. Trong trường hợp này, bác sĩ có thể cân nhắc loại sữa phù hợp trong thời gian nhất định.

Prebiotic và HMOs

Prebiotic là những thành phần có thể hỗ trợ sự phát triển của một số vi khuẩn có lợi trong đường ruột.

Một số sữa công thức hiện nay được bổ sung oligosaccharide, bao gồm một số cấu trúc HMO được sản xuất để bổ sung vào công thức. Tuy nhiên, thành phần của sữa công thức vẫn không hoàn toàn giống sữa mẹ và hiệu quả lâm sàng có thể khác nhau giữa từng sản phẩm.

Cha mẹ không nên chỉ dựa vào cụm từ “bổ sung HMO”, “prebiotic” hoặc “tốt cho tiêu hóa” để kết luận đây là sản phẩm phù hợp nhất với trẻ.

Probiotic

Probiotic là các vi sinh vật sống có thể mang lại lợi ích sức khỏe khi được sử dụng với lượng phù hợp. Một số sản phẩm sữa công thức có bổ sung probiotic. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào chủng vi khuẩn, liều lượng và tình trạng của từng trẻ. Không phải mọi probiotic đều có cùng tác dụng, và hiện chưa có cơ sở để khẳng định mọi trẻ sơ sinh đều cần sử dụng sữa bổ sung probiotic.

Làm sao biết loại sữa đang dùng có phù hợp với trẻ?

Không nên đánh giá sự phù hợp của sữa chỉ dựa vào số lần trẻ đi ngoài hoặc độ mềm của phân. Cha mẹ cần theo dõi tổng thể khả năng bú, tăng trưởng và các biểu hiện của trẻ.

Một số dấu hiệu cho thấy trẻ đang dung nạp sữa tương đối tốt gồm:

• Trẻ bú tốt và có vẻ thoải mái sau cữ bú;
• Trẻ tăng cân và phát triển phù hợp theo biểu đồ tăng trưởng;
• Số lần tiểu phù hợp với độ tuổi;
• Không nôn ói nhiều hoặc nôn vọt thường xuyên;
• Không có máu trong phân;
• Không xuất hiện phát ban, khò khè hoặc các biểu hiện nghi ngờ dị ứng;
• Không có tình trạng tiêu chảy kéo dài hoặc táo bón rõ rệt.

Màu sắc và tính chất phân của trẻ có thể thay đổi tùy nguồn sữa. Trẻ bú mẹ thường có phân mềm hơn, trong khi trẻ dùng sữa công thức có thể đi ngoài ít lần hơn và phân đặc hơn. Sự khác biệt này không đồng nghĩa với việc hệ tiêu hóa của trẻ đang có vấn đề.

Cha mẹ cũng không nên đổi sữa liên tục trong thời gian ngắn. Việc thay đổi nhiều loại sữa khiến khó xác định trẻ thực sự không dung nạp thành phần nào và có thể làm các biểu hiện tiêu hóa trở nên khó theo dõi hơn.

Khi nào trẻ cần dùng loại sữa chuyên biệt?

Một số trẻ có bệnh lý hoặc tình trạng dinh dưỡng đặc biệt có thể cần sử dụng công thức chuyên biệt dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.

Các trường hợp cần được đánh giá thêm gồm:

• Nghi ngờ dị ứng protein sữa bò;
• Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân;
• Trẻ có bệnh lý chuyển hóa;
• Tiêu chảy kéo dài hoặc kém hấp thu;
• Nôn ói nhiều hoặc tăng cân kém;
• Có máu trong phân;
• Trẻ bú kém kéo dài;
• Có biểu hiện mất nước hoặc suy dinh dưỡng.

Không nên tự sử dụng sữa thủy phân rộng, sữa axit amin, sữa không lactose hoặc sữa chống trào ngược chỉ dựa trên những biểu hiện như quấy khóc hay đầy hơi. Mỗi loại sữa có thành phần và chỉ định khác nhau.

Bên cạnh việc chọn sữa, cách pha và cho trẻ bú cũng ảnh hưởng đến khả năng dung nạp. Cha mẹ cần pha sữa đúng tỷ lệ theo hướng dẫn của nhà sản xuất, không pha đặc hoặc loãng hơn quy định, vệ sinh dụng cụ đúng cách và tránh ép trẻ bú hết bình khi trẻ đã có dấu hiệu no.

Nếu trẻ thường xuyên ọc sữa, cha mẹ nên kiểm tra lượng bú mỗi cữ, tư thế bú và cách cho trẻ ợ hơi. Trường hợp trẻ nôn vọt, nôn dịch xanh, có máu trong chất nôn hoặc phân, bú kém, ít tiểu hoặc tăng cân chậm, cần đưa trẻ đi khám để được đánh giá nguyên nhân.

Sữa tốt cho hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh không phải là một loại sản phẩm cố định phù hợp với mọi bé. Nếu có thể, sữa mẹ vẫn là nguồn dinh dưỡng ưu tiên trong 6 tháng đầu. Khi cần dùng sữa công thức, cha mẹ nên lựa chọn sản phẩm phù hợp với độ tuổi, theo dõi khả năng dung nạp và trao đổi với bác sĩ nếu trẻ có biểu hiện tiêu hóa bất thường hoặc cần sử dụng công thức chuyên biệt.