Các xét nghiệm ung thư vòm họng hiện nay là gì?

Ung thư vòm họng là bệnh lý ác tính thường tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu, các triệu chứng ban đầu như nghẹt mũi, ù tai, đau đầu hoặc nổi hạch cổ rất dễ nhầm lẫn với các bệnh lý tai mũi họng thông thường. Chính vì vậy, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, làm giảm hiệu quả điều trị. Trên thực tế, không phải ai cũng cần xét nghiệm ung thư vòm họng, mà việc chỉ định sẽ dựa trên triệu chứng lâm sàng, yếu tố nguy cơ và kết quả thăm khám của bác sĩ.

Khi nào cần xét nghiệm ung thư vòm họng?

Bạn nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và cân nhắc thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ kéo dài trên 2 - 3 tuần, bao gồm:

• Nghẹt mũi hoặc chảy máu mũi tái diễn, đặc biệt chỉ xảy ra ở một bên và không đáp ứng với điều trị thông thường.
• Ù tai, giảm thính lực hoặc cảm giác đầy tai một bên mà không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng.
• Đau đầu kéo dài, đau vùng mặt hoặc đau họng dai dẳng không cải thiện.
• Nổi hạch vùng cổ không đau, kích thước tăng dần hoặc tồn tại nhiều tuần.
• Khàn tiếng, nuốt vướng, nuốt đau hoặc khó nuốt kéo dài.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi hoặc chán ăn.

Ngoài những người có triệu chứng, nhóm có nguy cơ cao cũng nên chủ động khám chuyên khoa Tai Mũi Họng để được bác sĩ đánh giá và chỉ định xét nghiệm khi cần thiết. Các yếu tố nguy cơ bao gồm có người thân mắc ung thư vòm họng, nhiễm virus Epstein–Barr (EBV), hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, thường xuyên tiếp xúc với khói bụi, hóa chất hoặc có thói quen ăn nhiều thực phẩm muối chua, lên men, thực phẩm chứa nhiều nitrosamine trong thời gian dài.

Đối với người khỏe mạnh không có triệu chứng và không thuộc nhóm nguy cơ cao, hiện chưa có khuyến cáo thực hiện xét nghiệm ung thư vòm họng đại trà. Các xét nghiệm như định lượng kháng thể hoặc DNA virus Epstein–Barr (EBV), nội soi vòm họng, chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI) hay sinh thiết chỉ được chỉ định khi bác sĩ nhận thấy có dấu hiệu nghi ngờ sau khi khai thác bệnh sử và thăm khám lâm sàng.

Nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, ung thư vòm họng có tiên lượng điều trị tốt hơn và giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của người bệnh. Vì vậy, khi xuất hiện các triệu chứng bất thường kéo dài hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, bạn nên chủ động đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Ung bướu để được thăm khám, tư vấn và chỉ định các xét nghiệm phù hợp, thay vì tự ý thực hiện các xét nghiệm tầm soát khi chưa có chỉ định.

Các loại xét nghiệm ung thư vòm họng

Để chẩn đoán ung thư vòm họng, bác sĩ không dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ mà thường kết hợp giữa khám lâm sàng, nội soi, chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm máu và sinh thiết. Mỗi phương pháp có vai trò riêng trong việc phát hiện tổn thương, xác định bản chất khối u cũng như đánh giá giai đoạn bệnh. Dưới đây là những xét nghiệm và kỹ thuật chẩn đoán thường được áp dụng.

Nội soi tai mũi họng và nội soi vòm họng

Nội soi vòm họng là bước đầu tiên và quan trọng trong quá trình chẩn đoán. Bác sĩ sử dụng ống nội soi mềm hoặc cứng có gắn camera để quan sát trực tiếp vùng vòm họng, giúp phát hiện các tổn thương bất thường như khối u, niêm mạc loét, sùi hoặc chảy máu.

Đây là kỹ thuật ít xâm lấn, thực hiện nhanh và giúp định hướng các bước chẩn đoán tiếp theo. Nếu phát hiện vùng nghi ngờ, bác sĩ sẽ chỉ định sinh thiết để xác định bản chất của tổn thương.

Sinh thiết mô bệnh học

Sinh thiết được xem là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xác định ung thư vòm họng. Trong quá trình nội soi, bác sĩ sẽ lấy một mẫu mô nhỏ tại vị trí nghi ngờ và gửi đến phòng xét nghiệm giải phẫu bệnh.

Dưới kính hiển vi, bác sĩ giải phẫu bệnh sẽ đánh giá sự hiện diện của tế bào ung thư, xác định loại mô học và mức độ biệt hóa của khối u. Chỉ khi có kết quả sinh thiết, bác sĩ mới có thể khẳng định người bệnh có mắc ung thư vòm họng hay không.

Xét nghiệm virus Epstein–Barr (EBV)

Virus Epstein–Barr (EBV) được xem là yếu tố liên quan chặt chẽ đến nhiều trường hợp ung thư vòm họng, đặc biệt tại các quốc gia châu Á. Vì vậy, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm như:

Định lượng EBV DNA trong máu.

Xét nghiệm kháng thể kháng EBV (như VCA-IgA, EA-IgA).

Các xét nghiệm này giúp hỗ trợ phát hiện bệnh ở người có nguy cơ cao, theo dõi hiệu quả điều trị và phát hiện tái phát sau điều trị. Tuy nhiên, xét nghiệm EBV không thể thay thế sinh thiết để chẩn đoán xác định ung thư.

Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan)

Chụp CT vùng đầu – cổ giúp đánh giá vị trí, kích thước và mức độ xâm lấn của khối u vào các cấu trúc lân cận như xoang, nền sọ hoặc hạch cổ. Ngoài ra, phương pháp này còn hỗ trợ lập kế hoạch điều trị bằng phẫu thuật hoặc xạ trị.

Trong nhiều trường hợp, người bệnh sẽ được tiêm thuốc cản quang để hình ảnh thu được rõ nét và chính xác hơn.

Chụp cộng hưởng từ (MRI)

MRI là phương pháp chẩn đoán hình ảnh có độ phân giải mô mềm cao, đặc biệt hữu ích trong việc đánh giá mức độ lan rộng của khối u đến nền sọ, dây thần kinh sọ hoặc mô mềm vùng đầu – cổ.

So với CT, MRI giúp xác định ranh giới khối u rõ hơn trong một số trường hợp, từ đó hỗ trợ bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Chụp PET/CT

PET/CT là kỹ thuật kết hợp giữa chụp cắt lớp phát xạ positron và CT, giúp đánh giá hoạt động chuyển hóa của tế bào ung thư trên toàn cơ thể.

Phương pháp này thường được chỉ định khi cần:

• Đánh giá giai đoạn bệnh.
• Phát hiện di căn xa.
• Theo dõi đáp ứng điều trị.
• Phát hiện ung thư tái phát sau điều trị.

Do chi phí tương đối cao nên PET/CT không phải là xét nghiệm thường quy cho tất cả người bệnh mà sẽ được bác sĩ chỉ định trong những trường hợp cần thiết.

Siêu âm hạch cổ

Ung thư vòm họng thường di căn hạch cổ từ giai đoạn sớm. Vì vậy, siêu âm vùng cổ giúp phát hiện các hạch bất thường về kích thước, hình dạng và cấu trúc.

Nếu nghi ngờ hạch di căn, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA) dưới hướng dẫn của siêu âm để xác định có tế bào ung thư hay không.

Các xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu không thể chẩn đoán ung thư vòm họng nhưng đóng vai trò hỗ trợ trong quá trình đánh giá sức khỏe tổng quát và theo dõi điều trị. Người bệnh có thể được chỉ định:

• Công thức máu.
• Chức năng gan, thận.
• Điện giải đồ.
• Các xét nghiệm đông máu.
• Xét nghiệm EBV nếu có chỉ định.

Những kết quả này giúp bác sĩ đánh giá tình trạng toàn thân trước khi tiến hành hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật.

Quy trình xét nghiệm ung thư vòm họng

Quy trình xét nghiệm ung thư vòm họng không chỉ bao gồm một xét nghiệm đơn lẻ mà là sự kết hợp giữa khám lâm sàng, nội soi, xét nghiệm cận lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh. Mục tiêu của quy trình này là phát hiện sớm tổn thương nghi ngờ, xác định chính xác bản chất của khối u, đồng thời đánh giá mức độ lan rộng của bệnh để xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Tùy theo triệu chứng và tình trạng của từng người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định đầy đủ hoặc lựa chọn một số bước cần thiết trong quy trình chẩn đoán.

Bước 1: Khám lâm sàng và khai thác bệnh sử

Đầu tiên, bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng sẽ hỏi về các triệu chứng như nghẹt mũi một bên, chảy máu mũi, ù tai, nổi hạch cổ, đau đầu, khàn tiếng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân. Đồng thời, bác sĩ cũng đánh giá các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, tiền sử nhiễm virus Epstein–Barr (EBV) hoặc có người thân mắc ung thư vòm họng.

Sau khi khai thác bệnh sử, bác sĩ sẽ khám vùng tai, mũi, họng và sờ hạch cổ để tìm các dấu hiệu bất thường, từ đó quyết định các xét nghiệm cần thực hiện tiếp theo.

Bước 2: Nội soi vòm họng

Nếu nghi ngờ có tổn thương, người bệnh sẽ được nội soi tai mũi họng bằng ống nội soi mềm hoặc cứng có gắn camera. Phương pháp này giúp quan sát trực tiếp niêm mạc vòm họng, phát hiện các bất thường như khối u, vết loét, vùng chảy máu hoặc tổn thương sùi mà mắt thường khó nhận biết.

Nội soi là kỹ thuật đơn giản, ít xâm lấn, thời gian thực hiện chỉ khoảng vài phút và thường không cần gây mê. Đây là bước quan trọng giúp định hướng chẩn đoán và xác định vị trí cần sinh thiết nếu phát hiện tổn thương nghi ngờ.

Bước 3: Sinh thiết và xét nghiệm mô bệnh học

Khi phát hiện tổn thương bất thường qua nội soi, bác sĩ sẽ lấy một mảnh mô nhỏ để làm xét nghiệm giải phẫu bệnh. Đây là tiêu chuẩn vàng giúp xác định người bệnh có mắc ung thư vòm họng hay không.

Mẫu mô sẽ được quan sát dưới kính hiển vi để đánh giá sự hiện diện của tế bào ung thư, xác định loại mô bệnh học và mức độ biệt hóa của khối u. Kết quả sinh thiết là cơ sở quan trọng để bác sĩ đưa ra chẩn đoán xác định và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Bước 4: Thực hiện các xét nghiệm hỗ trợ

Bên cạnh sinh thiết, bác sĩ có thể chỉ định thêm một số xét nghiệm như định lượng EBV DNA, kháng thể kháng virus Epstein–Barr (EBV IgA), công thức máu, chức năng gan, thận và các xét nghiệm sinh hóa khác. Những xét nghiệm này không thể chẩn đoán xác định ung thư vòm họng nhưng giúp đánh giá nguy cơ mắc bệnh, tình trạng sức khỏe tổng quát và theo dõi hiệu quả điều trị sau này.

Bước 5: Chẩn đoán hình ảnh để đánh giá giai đoạn bệnh

Sau khi xác định có ung thư, người bệnh thường được chỉ định chụp CT, MRI hoặc PET/CT nhằm đánh giá kích thước khối u, mức độ xâm lấn vào các mô xung quanh, tình trạng hạch cổ và khả năng di căn đến các cơ quan khác.

Kết quả chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ xác định giai đoạn bệnh theo hệ thống TNM, từ đó xây dựng kế hoạch điều trị tối ưu như xạ trị, hóa trị, phẫu thuật hoặc phối hợp nhiều phương pháp.

Nhận kết quả và tư vấn điều trị

Sau khi có đầy đủ kết quả khám và xét nghiệm, bác sĩ sẽ tổng hợp các thông tin để đưa ra chẩn đoán cuối cùng. Nếu không phát hiện ung thư, người bệnh có thể được điều trị các bệnh lý tai mũi họng khác hoặc hẹn tái khám khi cần thiết. Trường hợp xác định mắc ung thư vòm họng, bác sĩ sẽ tư vấn giai đoạn bệnh, tiên lượng và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp với từng người bệnh.

Để quá trình xét nghiệm diễn ra thuận lợi, người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn của cơ sở y tế, chẳng hạn như nhịn ăn nếu được chỉ định làm một số xét nghiệm máu hoặc chẩn đoán hình ảnh có sử dụng thuốc cản quang. Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm thông qua quy trình thăm khám và xét nghiệm đầy đủ sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện tiên lượng lâu dài.

Ai nên làm xét nghiệm ung thư vòm họng?

Ung thư vòm họng thường diễn tiến âm thầm và các triệu chứng ở giai đoạn đầu rất dễ nhầm lẫn với những bệnh lý tai mũi họng thông thường. Vì vậy, nhiều người chỉ được chẩn đoán khi bệnh đã tiến triển, gây khó khăn cho việc điều trị. Tuy nhiên, không phải ai cũng cần xét nghiệm hoặc tầm soát ung thư vòm họng định kỳ. Việc chỉ định xét nghiệm sẽ dựa trên triệu chứng lâm sàng, yếu tố nguy cơ và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Ung bướu.

Người có triệu chứng nghi ngờ ung thư vòm họng

Những người xuất hiện các triệu chứng kéo dài trên 2–3 tuần nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và cân nhắc thực hiện các xét nghiệm cần thiết. Các dấu hiệu cần lưu ý gồm:

• Nghẹt mũi hoặc chảy máu mũi tái diễn, đặc biệt chỉ xảy ra ở một bên.
• Ù tai, giảm thính lực hoặc cảm giác đầy tai kéo dài.
• Nổi hạch vùng cổ không đau, kích thước tăng dần.
• Đau đầu dai dẳng, đau họng hoặc nuốt vướng không rõ nguyên nhân.
• Khàn tiếng, khó nuốt hoặc sụt cân bất thường.

Đây là những triệu chứng không đặc hiệu nhưng có thể liên quan đến ung thư vòm họng nếu kéo dài hoặc không đáp ứng với điều trị thông thường.

Người có tiền sử gia đình mắc ung thư vòm họng

Người có cha mẹ, anh chị em ruột hoặc người thân từng mắc ung thư vòm họng được xem là nhóm có nguy cơ cao hơn dân số chung. Trong trường hợp này, bác sĩ có thể khuyến cáo khám chuyên khoa định kỳ và chỉ định nội soi hoặc các xét nghiệm liên quan nếu phát hiện dấu hiệu bất thường.

Người nhiễm virus Epstein–Barr (EBV)

Nhiều nghiên cứu cho thấy nhiễm virus Epstein–Barr (EBV) có liên quan chặt chẽ đến ung thư vòm họng, đặc biệt tại các quốc gia Đông Nam Á. Đối với người đã được xác định nhiễm EBV hoặc có kết quả xét nghiệm EBV bất thường kèm theo các yếu tố nguy cơ khác, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện thêm nội soi vòm họng, xét nghiệm EBV DNA hoặc các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu để đánh giá nguy cơ mắc bệnh. Tuy nhiên, xét nghiệm EBV đơn thuần không đủ để chẩn đoán ung thư vòm họng.

Người có nhiều yếu tố nguy cơ

Một số thói quen và yếu tố môi trường có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư vòm họng, bao gồm:

• Hút thuốc lá hoặc thường xuyên hít phải khói thuốc.
• Uống nhiều rượu bia trong thời gian dài.
• Thường xuyên ăn thực phẩm lên men, muối chua, cá muối hoặc thịt hun khói chứa nhiều nitrosamine.
• Làm việc trong môi trường nhiều khói bụi, hóa chất, bụi gỗ hoặc formaldehyde.
• Mắc các bệnh tai mũi họng mạn tính kéo dài.

Đối với những người thuộc nhóm này, việc khám chuyên khoa định kỳ sẽ giúp phát hiện sớm các bất thường và được chỉ định xét nghiệm khi cần thiết.

Người đã từng điều trị ung thư vòm họng

Sau khi hoàn thành điều trị, người bệnh cần tái khám đúng lịch hẹn để theo dõi nguy cơ tái phát hoặc di căn. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định nội soi vòm họng, xét nghiệm EBV DNA, chẩn đoán hình ảnh hoặc các xét nghiệm khác nhằm đánh giá đáp ứng điều trị và phát hiện sớm tổn thương tái phát.

Điều cần lưu ý là hiện nay chưa có khuyến cáo thực hiện xét nghiệm ung thư vòm họng đại trà cho người khỏe mạnh, không có triệu chứng và không thuộc nhóm nguy cơ cao. Thay vào đó, mỗi người nên chủ động khám chuyên khoa khi có các dấu hiệu bất thường kéo dài hoặc khi thuộc nhóm có nguy cơ cao. Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm giúp nâng cao hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ biến chứng và cải thiện tiên lượng lâu dài.

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về bệnh ung thư vòm họng cũng như nắm được các xét nghiệm ung thư vòm họng nhằm tầm soát bệnh lý này. Nếu bạn hay người thân có dấu hiệu nghi ngờ của bệnh, hãy tới các cơ sở y tế sớm nhất để tầm soát và phát hiện bệnh sớm, điều trị bệnh từ giai đoạn sớm để đạt hiệu quả cao. Chúc bạn đọc thật nhiều sức khỏe và cũng như đừng quên tiếp tục theo dõi các bài viết hữu ích mà Nhà Thuốc Long Châu sẽ mang đến nhé!

Tiêm vắc xin là biện pháp hiệu quả giúp phòng ngừa ung thư vòm họng, giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và bảo vệ sức khỏe lâu dài. Trung tâm Tiêm chủng Long Châu là địa chỉ uy tín với đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm, cơ sở vật chất hiện đại và quy trình tiêm chủng an toàn, đạt chuẩn quốc tế. Tại đây, khách hàng được tư vấn kỹ lưỡng và chăm sóc chu đáo trước, trong và sau khi tiêm. Hãy liên hệ ngay qua hotline miễn phí 1800 6928 để đặt lịch hẹn!