Chất thải rắn y tế nguy hại là gì? Nguyên tắc phân loại chất thải

Chất thải y tế phát sinh hằng ngày tại bệnh viện, phòng khám, cơ sở xét nghiệm, trung tâm y tế và nhiều đơn vị chăm sóc sức khỏe khác. Tùy theo đặc tính, mức độ nguy hiểm và nguồn phát sinh mà chất thải y tế được chia thành nhiều nhóm khác nhau. Việc phân loại, thu gom và xử lý đúng quy định đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe con người cũng như giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Chất thải rắn y tế nguy hại là gì?

Đây là các loại chất thải ở dạng rắn phát sinh trong quá trình khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe, xét nghiệm, tiêm chủng và nghiên cứu y sinh, có chứa hoặc có khả năng chứa các yếu tố nguy hại cho sức khỏe con người và môi trường. Đây là những chất thải có thể gây lây nhiễm, độc tính, hoặc gây tổn thương do vật sắc nhọn. Ví dụ như kim tiêm đã sử dụng, bông gạc dính máu, mẫu bệnh phẩm, mô cơ thể, thuốc hoặc hóa chất hết hạn sử dụng. Nếu không được thu gom và xử lý đúng cách, loại chất thải này có thể gây lây lan dịch bệnh, tai nạn nghề nghiệp và ô nhiễm môi trường, vì vậy cần được quản lý và xử lý theo quy trình nghiêm ngặt.

Phân loại chất thải y tế nguy hại

Chất thải y tế nguy hại được phân loại nhằm thuận tiện cho việc quản lý, thu gom và xử lý an toàn, giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm và ô nhiễm môi trường. Thông thường, nhóm chất thải này được chia thành hai loại chính:

Chất thải y tế nguy hại lây nhiễm

Là chất thải có chứa hoặc nghi ngờ chứa vi sinh vật gây bệnh, có nguy cơ lây truyền bệnh cho người.

• Chất thải lây nhiễm sắc nhọn;
• Chất thải lây nhiễm không sắc nhọn;
• Chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao;
• Chất thải giải phẫu.

Chất thải y tế nguy hại không lây nhiễm

Là chất thải không chứa tác nhân gây bệnh nhưng có đặc tính độc hại, ăn mòn, dễ cháy nổ hoặc gây nguy hiểm cho môi trường.

• Hóa chất thải bỏ có tính chất nguy hại hoặc cảnh báo nguy hại;
• Dược phẩm thải bỏ thuộc nhóm gây độc tế bào hoặc có cảnh báo nguy hại;
• Vỏ chai, lọ, dụng cụ dính thuốc/hóa chất gây độc tế bào hoặc có cảnh báo nguy hại;
• Thiết bị y tế thải bỏ chứa thủy ngân, cadimi; pin, ắc quy; vật liệu tráng chì;
• Dung dịch rửa phim X-Quang, nước thải thiết bị xét nghiệm/phân tích và dung dịch thải nguy hại;
• Chất thải y tế khác có tính chất nguy hại hoặc cảnh báo nguy hại.

Nguyên tắc phân loại chất thải y tế

Chất thải y tế cần được phân loại ngay từ nơi và thời điểm phát sinh để đảm bảo quản lý an toàn, hạn chế nguy cơ lây nhiễm và ô nhiễm môi trường. Việc phân loại phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sau:

• Chất thải phải được phân loại ngay tại nơi phát sinh và ngay khi phát sinh.
• Mỗi loại chất thải cần được thu gom riêng biệt vào đúng thùng chứa theo quy định.
• Trong trường hợp chất thải lây nhiễm bị lẫn với các loại chất thải khác, toàn bộ hỗn hợp phải được xử lý như chất thải lây nhiễm để đảm bảo an toàn.

Nguồn phát sinh chất thải y tế

Chất thải y tế nguy hại phát sinh từ nhiều khu vực khác nhau trong cơ sở khám chữa bệnh, tùy theo hoạt động chuyên môn tại từng khoa, phòng.

• Khoa khám bệnh: Trong quá trình khám ngoại trú, các vật tư dùng một lần như khẩu trang, bông gạc, kim tiêm, que lấy mẫu… thường được thải bỏ sau khi sử dụng, trở thành nguồn phát sinh chất thải nguy hại.
• Khoa điều trị nội trú: Đây là khu vực phát sinh khối lượng lớn chất thải do hoạt động chăm sóc, điều trị người bệnh diễn ra liên tục, bao gồm vật tư y tế đã qua sử dụng và chất thải có nguy cơ lây nhiễm.
• Phòng xét nghiệm: Các mẫu bệnh phẩm, hóa chất xét nghiệm và dụng cụ tiếp xúc với vi sinh vật đều có thể trở thành chất thải nguy hại nếu không được xử lý đúng quy trình.
• Phòng phẫu thuật: Khu vực này phát sinh nhiều vật sắc nhọn, mô bệnh phẩm và chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao, đòi hỏi kiểm soát nghiêm ngặt.
• Khoa cấp cứu và hồi sức: Đây là nơi tiếp nhận và xử lý nhiều ca bệnh nặng, thường xuyên sử dụng vật tư y tế dùng một lần, thuốc cấp cứu và thiết bị hỗ trợ, từ đó phát sinh lượng lớn chất thải nguy hại.
• Khu cách ly và điều trị bệnh truyền nhiễm: Khu vực này có nguy cơ lây nhiễm cao, phát sinh chất thải từ bệnh nhân mắc các bệnh truyền nhiễm, bao gồm vật tư y tế, đồ dùng cá nhân và chất thải sinh hoạt có nguy cơ lây lan mầm bệnh.
• Nhà thuốc và khu tiêm chủng: Các loại thuốc hết hạn, vỏ thuốc, kim tiêm và vật tư tiêm chủng sau sử dụng cũng là nguồn phát sinh chất thải nguy hại cần được quản lý riêng biệt.

Tác hại của chất thải y tế nguy hại

Chất thải y tế nguy hại nếu không được thu gom và xử lý đúng quy trình có thể gây ra nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người và môi trường.

Gây lây lan bệnh truyền nhiễm

Nhiều loại chất thải có thể chứa vi khuẩn, virus hoặc các tác nhân gây bệnh khác. Khi tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp, nguy cơ lây nhiễm cho nhân viên y tế, người thu gom và cộng đồng có thể gia tăng. Các bệnh có thể lây truyền gồm:

• Viêm gan B;
• Viêm gan C;
• HIV/AIDS;
• Lao;
• Các bệnh nhiễm khuẩn khác.

Gây tổn thương cho nhân viên y tế

Kim tiêm, dao mổ và các vật sắc nhọn nếu không được xử lý đúng cách có thể gây tai nạn nghề nghiệp và làm tăng nguy cơ phơi nhiễm.

Gây ô nhiễm môi trường

Các hóa chất độc hại hoặc chất thải lây nhiễm khi phát tán ra môi trường có thể làm ô nhiễm đất, ô nhiễm nước.

Ảnh hưởng đến chất lượng không khí

Việc xử lý không đúng quy trình, đặc biệt là đốt rác không đạt tiêu chuẩn, có thể phát sinh khí độc và bụi mịn gây hại cho môi trường và sức khỏe con người.

Chất thải rắn y tế nguy hại là nhóm chất thải đặc biệt cần được quản lý nghiêm ngặt từ khâu phân loại, thu gom, vận chuyển đến xử lý cuối cùng. Thực hiện đúng các quy định về quản lý và xử lý chất thải giúp hạn chế nguy cơ lây nhiễm, bảo vệ môi trường và bảo đảm an toàn cho cộng đồng. Nâng cao nhận thức về chất thải y tế nguy hại là yếu tố quan trọng để xây dựng hệ thống y tế an toàn, hiện đại và bền vững.