Chuyên gia cảnh báo 6 sai lầm khi dùng thuốc trị tay chân miệng

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do các virus đường ruột gây ra, thường gặp ở trẻ nhỏ. Phần lớn trường hợp diễn biến nhẹ và tự hồi phục, trong khi điều trị chủ yếu tập trung vào giảm triệu chứng, bảo đảm đủ nước và theo dõi dấu hiệu chuyển nặng. Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu được sử dụng thường quy để loại bỏ virus gây bệnh. Vì vậy, tự dùng nhiều loại thuốc không những không giúp bệnh khỏi nhanh hơn mà còn có thể gây tác dụng không mong muốn.

Chuyên gia cảnh báo 6 sai lầm khi dùng thuốc trị tay chân miệng

Trẻ mắc tay chân miệng có thể sốt, đau miệng, loét miệng, biếng ăn hoặc quấy khóc. Những biểu hiện này dễ khiến phụ huynh tìm nhiều loại thuốc để giảm triệu chứng. Tuy nhiên, việc điều trị tại nhà cần tập trung vào chăm sóc hỗ trợ và sử dụng thuốc đúng chỉ định.

Tự ý dùng kháng sinh

Tay chân miệng do virus gây ra nên thuốc kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt tác nhân gây bệnh. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ trẻ có bội nhiễm vi khuẩn kèm theo.

Tự mua kháng sinh cho trẻ có thể gây tiêu chảy, dị ứng hoặc các tác dụng không mong muốn khác, đồng thời góp phần làm gia tăng nguy cơ đề kháng kháng sinh. Vì vậy, trẻ sốt hoặc có tổn thương trong miệng không đồng nghĩa với việc cần dùng kháng sinh.

Lạm dụng hoặc dùng sai liều thuốc hạ sốt

Sốt là triệu chứng thường gặp của tay chân miệng. Thuốc hạ sốt có thể được sử dụng để giúp trẻ dễ chịu hơn, nhưng liều dùng phải phù hợp với cân nặng, loại thuốc và khoảng cách giữa các lần dùng.

Sai lầm thường gặp là cho trẻ uống thuốc quá gần nhau, dùng đồng thời nhiều sản phẩm có cùng hoạt chất hoặc tự tăng liều khi trẻ chưa hạ sốt. Điều này có thể dẫn đến quá liều và gây tổn thương cơ quan, đặc biệt với một số thuốc hạ sốt thông dụng.

Phụ huynh cũng không nên tự sử dụng aspirin cho trẻ mắc bệnh do virus vì thuốc này có liên quan đến một biến chứng rất hiếm nhưng nghiêm trọng ở trẻ em - hội chứng tổn thương cấp não - gan (hội chứng Reye). Nếu trẻ sốt cao kéo dài hoặc khó hạ, việc đánh giá tình trạng bệnh quan trọng hơn việc liên tục tăng lượng thuốc.

Tự ý dùng thuốc giảm đau, chống viêm

Các vết loét trong miệng có thể làm trẻ đau, khó ăn và quấy khóc. Vì muốn trẻ dễ chịu nhanh, một số phụ huynh có thể tự kết hợp nhiều thuốc giảm đau hoặc chống viêm.

Mỗi thuốc có giới hạn về độ tuổi, liều lượng và chống chỉ định riêng. Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến dạ dày, thận hoặc gây phản ứng không mong muốn, nhất là khi trẻ đang mất nước. Do đó, không nên tự phối hợp nhiều thuốc giảm đau hoặc dùng thuốc chống viêm khi chưa có hướng dẫn phù hợp.

Sử dụng dung dịch sát khuẩn miệng không đúng cách

Loét miệng là biểu hiện thường gặp khiến trẻ đau khi ăn uống. Tuy nhiên, việc sử dụng dung dịch sát khuẩn, thuốc bôi hoặc sản phẩm gây tê tại chỗ không đúng cách có thể làm kích ứng niêm mạc hoặc gây nguy cơ khi trẻ nuốt phải.

Trẻ nhỏ chưa biết súc và nhổ không phù hợp với nhiều loại dung dịch súc miệng. Một số sản phẩm gây tê tại chỗ cũng không được khuyến khích tự sử dụng cho trẻ nhỏ do có thể gây tác dụng không mong muốn nghiêm trọng. Chăm sóc miệng nên nhẹ nhàng, đồng thời lựa chọn thức ăn mềm, mát và dễ nuốt để trẻ dễ chịu hơn.

Tự ý dùng thuốc chống nôn, cầm tiêu chảy

Một số trẻ mắc tay chân miệng có thể kèm nôn hoặc rối loạn tiêu hóa. Phụ huynh không nên tự cho trẻ sử dụng thuốc chống nôn hoặc thuốc cầm tiêu chảy chỉ với mục tiêu điều trị triệu chứng.

Những thuốc này không điều trị virus gây tay chân miệng và không phải loại nào cũng phù hợp với trẻ nhỏ. Nôn nhiều còn có thể là biểu hiện cần được đánh giá kỹ, đặc biệt khi đi kèm sốt cao, giật mình bất thường, lừ đừ hoặc các dấu hiệu thần kinh khác.

Bỏ qua việc bù nước và điện giải

Một sai lầm đáng chú ý là tập trung vào thuốc nhưng bỏ qua nguy cơ mất nước. Loét miệng gây đau có thể khiến trẻ uống ít, trong khi sốt, nôn hoặc tiêu chảy làm lượng nước mất đi tăng lên.

Trẻ có thể được cho uống nước thường xuyên với lượng phù hợp. Khi có nguy cơ mất nước do nôn hoặc tiêu chảy, dung dịch bù nước và điện giải đường uống cần được pha đúng hướng dẫn và sử dụng phù hợp. Không tự pha dung dịch quá đặc hoặc quá loãng vì có thể làm thay đổi nồng độ điện giải.

Trẻ uống rất ít, nôn liên tục, khô miệng, tiểu ít, mắt trũng hoặc lừ đừ cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá thay vì tiếp tục tự điều trị tại nhà.

Tay chân miệng có thể gây ra biến chứng gì?

Phần lớn trẻ mắc tay chân miệng hồi phục sau khoảng 7 - 10 ngày. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể diễn tiến nặng và xuất hiện biến chứng như:

• Biến chứng thần kinh: Viêm màng não, viêm não hoặc viêm thân não, có thể biểu hiện giật mình nhiều, run chi, lừ đừ hoặc rối loạn ý thức.
• Biến chứng hô hấp, tuần hoàn: Trường hợp nặng có thể gây rối loạn hô hấp, tuần hoàn và cần được cấp cứu.
• Mất nước: Loét miệng, sốt, nôn hoặc tiêu chảy có thể khiến trẻ uống ít và mất nước.

Trẻ sốt cao khó hạ, giật mình nhiều, lừ đừ, nôn nhiều, thở bất thường hoặc tình trạng xấu đi cần được đưa đi khám sớm.

Làm thế nào để phòng ngừa bệnh tay chân miệng?

Virus gây tay chân miệng có thể lây qua dịch tiết đường hô hấp, dịch từ bóng nước và đặc biệt qua đường phân – miệng. Trẻ có thể tiếp tục thải virus qua phân trong một thời gian sau khi triệu chứng đã giảm. Vì vậy, vệ sinh cá nhân và môi trường vẫn là nền tảng quan trọng để hạn chế lây truyền. Một số biện pháp phòng bệnh gồm:

• Rửa tay thường xuyên: Người chăm sóc và trẻ cần rửa tay với xà phòng và nước sạch, đặc biệt sau khi thay tã, đi vệ sinh và trước khi chuẩn bị hoặc ăn thức ăn.
• Vệ sinh đồ dùng và bề mặt: Đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế và những bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc nên được làm sạch phù hợp, nhất là khi trong gia đình hoặc lớp học có người mắc bệnh.
• Không dùng chung vật dụng cá nhân: Hạn chế dùng chung cốc, thìa, khăn và các vật dụng có thể tiếp xúc với nước bọt hoặc dịch tiết của người bệnh.
• Hạn chế tiếp xúc khi đang mắc bệnh: Trẻ đang có triệu chứng cần được chăm sóc và hạn chế tiếp xúc gần với trẻ khác theo hướng dẫn của cơ sở y tế hoặc trường học.
• Bảo đảm vệ sinh khi chăm sóc trẻ: Phân, tã và chất thải của trẻ mắc bệnh cần được xử lý vệ sinh; người chăm sóc rửa tay kỹ sau khi tiếp xúc.

Bên cạnh các biện pháp vệ sinh, hiện đã có vắc xin Envacgen phòng tay chân miệng do EV-A71 dành cho trẻ trong độ tuổi được Bộ Y tế phê duyệt cho lưu hành, sử dụng tại Việt Nam. Vắc xin giúp tạo miễn dịch chủ động, đặc hiệu với tuýp EV-A71 nhưng không phòng được toàn bộ trường hợp tay chân miệng vì bệnh còn có thể do các enterovirus khác gây ra. Vì vậy, tiêm chủng không thay thế các biện pháp vệ sinh và kiểm soát lây nhiễm phổ thông.

Phụ huynh có thể đưa trẻ đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn và tiêm vắc xin tay chân miệng theo độ tuổi phù hợp. Chủ động tiêm chủng giúp tăng khả năng bảo vệ trẻ trước bệnh tay chân miệng do EV-A71, đồng thời góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh do tác nhân này.

Chuyên gia cảnh báo 6 sai lầm khi dùng thuốc trị tay chân miệng cho thấy việc tự ý dùng kháng sinh, hạ sốt sai liều, lạm dụng thuốc giảm đau, sử dụng sản phẩm sát khuẩn miệng không phù hợp, tự dùng thuốc chống nôn hoặc cầm tiêu chảy và bỏ qua bù nước đều có thể gây bất lợi cho trẻ. Chăm sóc đúng cách, theo dõi dấu hiệu chuyển nặng và chủ động phòng bệnh giúp giảm nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe khi trẻ mắc tay chân miệng.