Vì sao trẻ đã tiêm vắc xin tay chân miệng vẫn mắc bệnh?

Cha mẹ thường hụt hẫng, lo lắng khi con đã tiêm vắc xin tay chân miệng mà vẫn sốt, nổi mụn nước ở lòng bàn tay, bàn chân hay loét miệng.

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Hậu, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, nhiều phụ huynh lầm tưởng vắc xin sẽ ngăn chặn hoàn toàn bệnh tay chân miệng. Thực tế, vắc xin hiện nay được thiết kế để phòng bệnh do virus Enterovirus 71 (EV71), một trong những tác nhân có thể gây bệnh tay chân miệng nặng và dẫn đến tử vong, chứ không bảo vệ trẻ trước tất cả các tác nhân khác gây ra bệnh lý này.

Vậy vai trò của vắc xin là gì và cần lưu ý điều gì khi trẻ đã tiêm mà vẫn mắc bệnh?

Vì sao đã tiêm vắc xin vẫn có thể mắc tay chân miệng?

Để hiểu vì sao trẻ đã tiêm vắc xin tay chân miệng vẫn mắc bệnh, trước hết cần làm rõ một điểm quan trọng: "Tay chân miệng" không phải do loại virus đơn nhất, mà là tên gọi của một hội chứng lâm sàng gây ra bởi nhiều loại virus khác nhau thuộc nhóm Enterovirus.

Đa dạng các chủng virus gây bệnh

Hiện nay, bệnh tay chân miệng có thể do nhiều chủng virus gây ra. Trong đó, Enterovirus A71 (EV-A71) và Coxsackievirus A16 là hai chủng phổ biến nhất. Tuy nhiên, danh sách các tác nhân gây bệnh không dừng lại ở đó. Các nghiên cứu ghi nhận sự hiện diện của nhiều chủng khác như Coxsackievirus A6, A10 cũng như các loại echoviruses khác.

Đặc biệt, tại Việt Nam, theo một số nghiên cứu, Coxsackievirus A6 đã được ghi nhận là một tác nhân gây bệnh mới nổi. Vì vắc xin hiện có chỉ tập trung phòng ngừa chủng EV71, nên khi trẻ tiếp xúc với Coxsackievirus A16, A6 hoặc các chủng Enterovirus khác, cơ thể vẫn có thể khởi phát bệnh tay chân miệng bình thường.

Vai trò của vắc xin trong việc giảm biến chứng nặng

Nếu vắc xin không ngăn chặn được mọi trường hợp mắc bệnh, vậy ý nghĩa của việc tiêm chủng nằm ở đâu? Câu trả lời nằm ở mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Trong số các chủng virus gây bệnh, EV71 là tác nhân có khả năng gây biến chứng thần kinh nghiêm trọng và liên quan đến nhiều trường hợp bệnh nặng, tử vong. Các biến chứng nguy hiểm do EV71 bao gồm tổn thương thân não, phù phổi do nguyên nhân thần kinh và suy tim do tổn thương cơ tim.

Việc tiêm vắc xin EV71 giúp trẻ xây dựng hàng rào bảo vệ trước chủng virus nguy hiểm này. Dữ liệu cho thấy vắc xin EV71 có hiệu quả cao trong việc phòng bệnh tay chân miệng do EV71 và giảm nguy cơ nhập viện liên quan đến chủng virus này. Nói cách khác, trẻ đã tiêm vắc xin vẫn có thể mắc tay chân miệng do các chủng virus khác, nhưng nguy cơ tiến triển thành bệnh nặng do EV71 được giảm xuống đáng kể.

Trẻ đã tiêm tay chân miệng mà vẫn mắc bệnh, cần theo dõi thế nào?

Khi trẻ xuất hiện các triệu chứng của tay chân miệng dù đã tiêm phòng, điều quan trọng nhất không phải là thắc mắc vì sao vắc xin "không hiệu quả", mà là theo dõi sát sao để can thiệp kịp thời. Đa số các trường hợp mắc bệnh tay chân miệng thường diễn tiến lành tính và tự khỏi sau 7 đến 10 ngày.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều nhẹ. Theo bác sĩ Nguyễn Đức Hậu, phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác với những tín hiệu báo động từ cơ thể trẻ để quyết định đưa con đến cơ sở y tế ngay lập tức thay vì tự theo dõi tại nhà.

Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám ngay nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Sốt trên 39°C hoặc sốt kéo dài trên 48 giờ.
• Thở nhanh, khó thở.
• Có biểu hiện bứt rứt, giật mình chới với bất thường, đặc biệt khi trẻ bắt đầu ngủ hoặc khi nằm ngửa.
• Run giật cơ, co giật hoặc hôn mê.
• Yếu liệt chi.
• Nôn nhiều.

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu này là yếu tố quan trọng giúp điều trị kịp thời, qua đó hạn chế nguy cơ tổn thương lâu dài cho hệ thần kinh và tim mạch của trẻ.

Ngoài vắc xin, cần làm gì để giảm nguy cơ mắc bệnh?

Vì không có loại vắc xin nào phòng được tất cả các chủng virus gây tay chân miệng, việc kết hợp tiêm chủng với các biện pháp vệ sinh là cách tiếp cận toàn diện nhất để bảo vệ trẻ.

Virus gây bệnh tay chân miệng lây lan chủ yếu qua đường tiêu hóa, tiếp xúc với dịch tiết từ mụn nước, hoặc thông qua các bề mặt bị nhiễm virus. Do đó, việc cắt đứt chuỗi lây truyền là ưu tiên hàng đầu.

Các khuyến cáo từ Bộ Y tế và các tổ chức y tế nhấn mạnh những hành động cụ thể sau:

• Vệ sinh tay: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy cho cả người lớn và trẻ em, đặc biệt là trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn hoặc cho trẻ ăn, và sau khi bế ẵm, thay tã cho trẻ.
• Khử khuẩn môi trường: Thường xuyên lau rửa đồ chơi, dụng cụ học tập, sàn nhà và các bề mặt mà trẻ hay tiếp xúc bằng dung dịch khử khuẩn.
• Cách ly khi có bệnh: Nếu trẻ có biểu hiện bệnh, tuyệt đối không cho trẻ đến lớp hoặc chơi cùng các trẻ khác để tránh lây lan trong cộng đồng. Thời gian cách ly thường kéo dài ít nhất 10 ngày kể từ khi khởi bệnh.
• Chăm sóc tại nhà: Tiếp tục cho trẻ bú mẹ (đối với trẻ nhỏ) để tăng cường sức đề kháng.

Vì sao trẻ đã tiêm vắc xin tay chân miệng vẫn mắc bệnh? Nguyên nhân là do bệnh tay chân miệng có thể do nhiều chủng virus khác nhau gây ra, trong khi vắc xin hiện nay chỉ phòng bệnh do EV71. Dù không bảo vệ trẻ trước tất cả các tác nhân gây bệnh, tiêm vắc xin vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng do EV71. Bên cạnh tiêm chủng, cha mẹ cần duy trì vệ sinh cá nhân, khử khuẩn môi trường sống và theo dõi sức khỏe của trẻ để hạn chế nguy cơ lây nhiễm.

Để chủ động bảo vệ trẻ trước nguy cơ mắc tay chân miệng do EV71, phụ huynh có thể đưa trẻ đến Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn về vắc xin, độ tuổi tiêm và lịch tiêm phù hợp. Liên hệ hotline 1800 6928 để được hỗ trợ thông tin và đặt lịch tiêm chủng.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.