Dịch bệnh dại bùng phát: Người dân cần lưu ý gì để bảo vệ bản thân và gia đình?

Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus dại gây ra, ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương. Virus thường lây sang người qua nước bọt của động vật nhiễm bệnh, chủ yếu thông qua vết cắn, cào hoặc khi nước bọt tiếp xúc với vùng da tổn thương, niêm mạc. Vậy trước tình hình dịch bệnh dại bùng phát, người dân cần lưu ý gì để bảo vệ bản thân và gia đình?

Diễn biến dịch bệnh dại bùng phát ở nhiều nơi

Bệnh dại vẫn là vấn đề y tế công cộng đáng lưu ý tại Việt Nam. Các trường hợp tử vong tiếp tục được ghi nhận ở nhiều địa phương, trong khi virus dại vẫn lưu hành trên đàn chó, mèo.

Điều đáng lo ngại của bệnh dại là khi các triệu chứng lâm sàng đã xuất hiện, bệnh gần như tuyệt đối tử vong. Trong khi đó, thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ một, vài tuần đến vài tháng, thậm chí là hàng năm, tùy thuộc vào vị trí vết thương, mức độ phơi nhiễm và nhiều yếu tố khác. Vì vậy, một người bị chó hoặc mèo cắn vẫn có thể cảm thấy hoàn toàn bình thường trong thời gian đầu.

Các triệu chứng khởi phát bệnh ban đầu có thể gồm sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau hoặc cảm giác bất thường tại vị trí vết cắn. Khi bệnh chuyển sang giai đoạn toàn phát, người bệnh có thể xuất hiện kích động, khó nuốt, sợ nước, rối loạn thần kinh, liệt và các biến chứng nghiêm trọng. Chính vì mức độ nguy hiểm này, người bị động vật có nguy cơ truyền bệnh dại cắn hoặc cà tuyệt đối không nên chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám.

Vì sao dịch bệnh dại đang có xu hướng bùng phát trở lại?

Nguy cơ bệnh dại trong cộng đồng liên quan chặt chẽ đến khả năng kiểm soát bệnh trên đàn chó, mèo. Khi vật nuôi chưa được quản lý và tiêm phòng đầy đủ, virus có điều kiện tiếp tục lưu hành và lây sang người.

Chó thả rông làm tăng nguy cơ tiếp xúc

Chó không được quản lý có thể đi lại tự do, tiếp xúc với động vật khác và khó theo dõi tình trạng sức khỏe. Khi chó cắn người, việc xác định lịch sử tiêm phòng hoặc theo dõi con vật cũng có thể gặp khó khăn. Tại những nơi có nhiều chó thả rông, nguy cơ người dân bị cắn hoặc cào cũng tăng lên, đặc biệt với trẻ em.

Tỷ lệ tiêm phòng trên đàn chó, mèo chưa đồng đều

Tiêm vắc xin phòng dại cho chó là biện pháp quan trọng để kiểm soát nguồn lây. Nếu tỷ lệ tiêm phòng thấp hoặc vật nuôi không được tiêm nhắc lại đúng lịch, bệnh dại có thể tiếp tục lưu hành trong quần thể động vật.

Chủ quan sau khi bị chó, mèo cắn

Một số người cho rằng vết cắn nhỏ, con vật nuôi trong nhà hoặc vết thương không chảy nhiều máu thì không có nguy cơ. Điều này có thể dẫn đến trì hoãn điều trị dự phòng sau phơi nhiễm. Ngoài ra, việc áp dụng các phương pháp dân gian hoặc chờ theo dõi con vật mà không đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ cũng có thể làm mất thời gian phòng bệnh quan trọng.

Người dân cần làm gì khi bị chó, mèo cắn hoặc cào?

Sau khi bị chó, mèo hoặc động vật có nguy cơ mắc dại cắn, cào, cần xử trí sơ cứu vết thương ngay đồng thời, đến các cơ sở y tế để được thăm khám, đánh giá. Điều trị dự phòng sau phơi nhiễm bao gồm xử trí sơ cứu, chăm sóc vết thương, tiêm vắc xin phòng dại và sử dụng huyết thanh kháng dại khi có chỉ định.

Xử lý vết thương ngay

Rửa vết thương đúng cách giúp giảm lượng virus và các tác nhân gây bệnh tại vị trí tiếp xúc. Ngay sau khi bị cắn hoặc cào, cần:

• Rửa kỹ vết thương: Xối rửa dưới vòi nước chảy cùng xà phòng trong ít nhất 15 phút.
• Sát khuẩn: Sau khi rửa, có thể sử dụng dung dịch sát khuẩn phù hợp như cồn y tế 70% hoặc dung dịch chứa i-ốt.
• Không làm tổn thương thêm: Tránh nặn máu, chà xát mạnh hoặc làm dập nát vết thương.
• Không tự băng kín: Vết thương cần được nhân viên y tế đánh giá trước khi xử trí thêm.
• Không tự ý khâu kín: Việc khâu vết thương do động vật cắn cần được bác sĩ cân nhắc tùy trường hợp.
• Đánh giá thêm nguy cơ: Bác sĩ có thể chỉ định tiêm phòng uốn ván hoặc dùng kháng sinh nếu cần.

Điều trị dự phòng càng sớm càng tốt

Sau sơ cứu, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ và chỉ định điều trị phù hợp. Không nên tự quyết định rằng vết thương nhẹ nên không cần tiêm.

Bác sĩ chuyên khoa sẽ xem xét vị trí và mức độ vết thương, hình thức tiếp xúc, tình trạng của động vật, khả năng theo dõi con vật và tình hình bệnh dại tại địa phương. Từ đó, người bị phơi nhiễm có thể được chỉ định tiêm vắc xin phòng dại, thậm chí là huyết thanh kháng dại nếu cần.

Điều trị dự phòng cần được thực hiện càng sớm càng tốt, trước khi virus xâm nhập và tấn công hệ thần kinh trung ương. Khi đã xuất hiện triệu chứng bệnh dại, khả năng cứu sống người bệnh rất thấp.

Những sai lầm cần tránh khi phòng và xử trí bệnh dại

Nhiều trường hợp nguy hiểm có thể bắt nguồn từ sự chủ quan hoặc xử trí không đúng sau khi bị động vật cắn. Người dân cần tránh:

• Chờ có triệu chứng mới đi tiêm: Khi bệnh dại đã phát bệnh, việc tiêm vắc xin không còn tác dụng dự phòng như trước khi xuất hiện triệu chứng.
• Cho rằng vết cắn nhỏ không nguy hiểm: Nguy cơ cần được đánh giá dựa trên hình thức tiếp xúc và tình trạng con vật, không chỉ dựa vào kích thước vết thương.
• Tự chữa bằng mẹo dân gian: Không đắp lá, thuốc nam, hóa chất hoặc các chất không rõ nguồn gốc lên vết thương.
• Tự ý bỏ hoặc trì hoãn lịch tiêm: Cần tuân thủ phác đồ được nhân viên y tế chỉ định.
• Chỉ theo dõi chó, mèo tại nhà mà không đi khám: Việc theo dõi con vật không thay thế cho đánh giá nguy cơ tại cơ sở y tế.
• Nghĩ chó nhà không thể mắc dại: Vật nuôi vẫn có nguy cơ nếu chưa được tiêm phòng đầy đủ và có tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh.

Tiêm phòng dại cho chó, mèo - biện pháp phòng bệnh từ gốc

Kiểm soát bệnh dại ở động vật là giải pháp quan trọng để giảm nguy cơ lây sang người. Gia đình nuôi chó, mèo cần quản lý vật nuôi và thực hiện tiêm phòng theo quy định.

Chó cần được tiêm vắc xin phòng dại và tiêm nhắc lại đúng lịch. Không nên thả rông chó; khi đưa chó ra nơi công cộng cần thực hiện các biện pháp quản lý phù hợp để hạn chế nguy cơ cắn người. Trẻ nhỏ cũng cần được hướng dẫn không trêu chọc, đánh hoặc tiếp cận chó, mèo lạ.

Với những người thuộc nhóm nguy cơ cao, vắc xin phòng dại có thể được sử dụng dự phòng trước phơi nhiễm, tiêm nhắc theo khuyến cáo. Tuy nhiên, người đã tiêm phòng trước phơi nhiễm vẫn cần đến cơ sở y tế bất cứ khi nàobị động vật nghi mắc dại cắn hoặc cào hoặc phơi nhiễm nguồn chưa loại trừ được Dại để được hướng dẫn xử trí phù hợp.

Đối với người chưa tiêm phòng trước đó, điều quan trọng nhất sau phơi nhiễm là sơ cứu đúng cách vết thương và nhanh chóng tiếp cận điều trị dự phòng. Vắc xin dại hiện đại được sử dụng theo phác đồ, hướng dẫn của Bộ Y tế. Tuyệt đối không nên trì hoãn vì những lo ngại không có cơ sở khoa học.

Trước tình hình dịch bệnh dại bùng phát tại một số khu vực, mỗi gia đình cần chủ động quản lý và tiêm phòng cho chó, mèo, đồng thời biết cách xử trí sơ cứu đúng cách mỗi khi bị động vật cắn hoặc cào. Đến các cơ sở y tế thực hiện dự phòng bằng vắc xin, kháng huyết thanh chống bệnh dại khi có chỉ định, càng sớm càng tốt. Đó là những bước quan trọng giúp phòng ngừa căn bệnh rất nguy hiểm này.