Khi nào trẻ không được tiêm phòng? Những lưu ý cha mẹ cần biết

Tiêm chủng đúng lịch giúp trẻ phòng ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, trẻ có thể cần trì hoãn hoặc không được tiêm một số loại vắc xin nhất định. Cha mẹ cần nắm rõ các trường hợp này để chủ động trao đổi với bác sĩ và lựa chọn thời điểm tiêm phù hợp, đảm bảo an toàn cho trẻ.

Khi nào trẻ không được tiêm phòng?

Xác định đúng trường hợp trẻ không được tiêm chủng giúp hạn chế nguy cơ phản ứng nghiêm trọng sau tiêm, đặc biệt khi có chống chỉ định. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, WHO và CDC Hoa Kỳ, trẻ có thể không được tiêm một số vắc xin khi tình trạng sức khỏe làm tăng nguy cơ phản ứng bất lợi nghiêm trọng hoặc khiến nguy cơ tiêm vượt quá lợi ích phòng bệnh.

Dưới đây là những trường hợp trẻ không được tiêm tất cả hoặc một số loại vắc xin nhất định.

Từng bị phản vệ sau liều tiêm trước hoặc với thành phần vắc xin

Trẻ từng bị phản vệ độ III trở lên sau một liều vắc xin hoặc với bất kỳ thành phần nào của vắc xin sẽ chống chỉ định tiêm lại loại vắc xin có cùng thành phần. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa trẻ không được tiêm tất cả các vắc xin khác.

Thành phần của mỗi sản phẩm không giống nhau, vì vậy bác sĩ cần căn cứ vào hồ sơ tiêm chủng, biểu hiện phản ứng trước đó và thông tin của loại vắc xin dự định sử dụng. Các tiền sử dị ứng thông thường, kể cả dị ứng trứng, không phải lúc nào cũng là lý do ngừng tiêm; trẻ cần được đánh giá cụ thể trước khi đưa ra quyết định.

Suy giảm miễn dịch hoặc đang sử dụng một số thuốc ức chế miễn dịch

Trẻ bị suy giảm miễn dịch nặng do bệnh bẩm sinh, ung thư hệ tạo máu, hóa trị, xạ trị hoặc điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch có thể bị chống chỉ định với một số vắc xin sống giảm độc lực. Nhóm này có thể bao gồm:

• Vắc xin sởi - quai bị - rubella;
• Vắc xin thủy đậu;
• Vắc xin rotavirus;
• Vắc xin bại liệt uống;
• Vắc xin BCG phòng lao.

Nhiều vắc xin không sống vẫn có thể được sử dụng, mặc dù khả năng tạo miễn dịch đôi khi thấp hơn. Cha mẹ không nên tự ý ngừng thuốc hoặc quyết định thời điểm tiêm lại. Khoảng cách giữa quá trình điều trị ức chế miễn dịch và tiêm chủng cần được bác sĩ xác định dựa trên loại thuốc, liều dùng, thời gian điều trị và tình trạng miễn dịch của trẻ.

Một số chống chỉ định riêng của từng loại vắc xin

Tiền sử lồng ruột là chống chỉ định đối với vắc xin uống ngừa rotavirus. Trẻ mắc suy giảm miễn dịch kết hợp nặng, còn gọi là SCID, cũng không được sử dụng loại vắc xin này.

Hai tình trạng trên chỉ chống chỉ định với vắc xin rotavirus, không đồng nghĩa trẻ không được tiêm những vắc xin khác. Bác sĩ sẽ dựa trên tình trạng sức khỏe và chống chỉ định riêng của từng sản phẩm để xây dựng lịch tiêm phù hợp.

Do đó, quyết định trẻ có được tiêm phòng hay không cần dựa trên loại vắc xin cụ thể và kết quả khám sàng lọc. Phụ huynh nên thông báo cho bác sĩ về tiền sử dị ứng, bệnh lý, thuốc đang sử dụng và các phản ứng từng xảy ra sau những lần tiêm trước để được chỉ định phù hợp.

Các trường hợp thường bị nhầm là chống chỉ định hoặc hoãn tiêm

Một số tình trạng sức khỏe nhẹ không phải là chống chỉ định hoặc lý do trì hoãn tiêm chủng. Cha mẹ không nên tự ý dời lịch vì có thể khiến trẻ chậm tiêm và chưa được bảo vệ đầy đủ. Các trường hợp thường gặp gồm:

Trẻ mắc bệnh nhẹ hoặc sốt nhẹ

Các bệnh nhẹ thường không phải là chống chỉ định tiêm chủng. Tùy tình trạng cụ thể, trẻ vẫn có thể được tiêm vắc xin theo lịch sau khi bác sĩ khám sàng lọc và xác định đủ điều kiện.

Nếu trẻ đang sốt, phụ huynh cần thông báo cho bác sĩ về mức độ sốt, thời gian xuất hiện và các triệu chứng đi kèm. Bác sĩ sẽ đánh giá nguyên nhân và tình trạng sức khỏe để quyết định trẻ có thể tiêm hay cần tạm hoãn.

Trẻ có tiền sử dị ứng nhưng không phản vệ

Tiền sử dị ứng không đồng nghĩa với việc trẻ không thể tiêm vắc xin. Những biểu hiện dị ứng như nổi mề đay, phát ban, ngứa, hắt hơi hoặc một số triệu chứng tiêu hóa nhẹ cần được phân biệt với phản vệ phản ứng dị ứng nghiêm trọng có thể gây khó thở, phù đường thở, tụt huyết áp và cần được cấp cứu ngay.

Nếu trẻ từng bị dị ứng nhưng không phải phản vệ với vắc xin hoặc thành phần liên quan, bác sĩ sẽ dựa trên tiền sử và kết quả khám sàng lọc để quyết định việc tiêm chủng.

Trẻ dị ứng với chất không có trong thành phần vắc xin

Dị ứng với thực phẩm, thuốc hoặc các tác nhân môi trường không có trong thành phần của vắc xin thường không phải là lý do để chống chỉ định vắc xin đó. Tuy nhiên, phụ huynh vẫn nên cung cấp đầy đủ tiền sử dị ứng của trẻ để bác sĩ đánh giá trước khi tiêm.

Trẻ đang sử dụng kháng sinh

Việc đang uống kháng sinh không đồng nghĩa với việc trẻ phải hoãn tiêm. Nếu trẻ dùng kháng sinh để điều trị một bệnh nhẹ và sức khỏe ổn định, trẻ có thể vẫn đủ điều kiện tiêm một số vắc xin.

Ngược lại, nếu trẻ đang mắc bệnh cấp tính mức độ vừa hoặc nặng, bác sĩ có thể chỉ định tạm hoãn cho đến khi tình trạng sức khỏe cải thiện. Vì vậy, quyết định tiêm chủng chủ yếu dựa vào tình trạng bệnh của trẻ chứ không chỉ dựa vào việc trẻ có đang sử dụng kháng sinh hay không.

Trẻ sinh non

Sinh non không phải là chống chỉ định tiêm chủng. Trẻ sinh non thậm chí có nguy cơ cao hơn trước một số bệnh truyền nhiễm nên việc tiêm phòng đầy đủ có vai trò quan trọng.

Phần lớn vắc xin được lên lịch dựa theo tuổi thực của trẻ tính từ ngày sinh, không phải tuổi hiệu chỉnh, nhưng một số trường hợp như vắc xin viêm gan B ở trẻ có cân nặng sơ sinh thấp cần áp dụng khuyến cáo riêng. Bác sĩ sẽ căn cứ vào tuổi, cân nặng, tình trạng sức khỏe và loại vắc xin để xây dựng lịch phù hợp.

Những lưu ý cha mẹ cần biết khi đưa trẻ đi tiêm

Để bảo đảm an toàn và đúng lịch tiêm chủng, cha mẹ cần lưu ý:

• Mang theo hồ sơ tiêm chủng: Giúp nhân viên y tế kiểm tra các mũi đã tiêm và xác định lịch tiêm tiếp theo.
• Cung cấp đầy đủ thông tin sức khỏe: Thông báo nếu trẻ đang sốt, mắc bệnh cấp tính hoặc bệnh nền, có tiền sử dị ứng, phản ứng nặng sau tiêm, suy giảm miễn dịch, lồng ruột, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc mới nhận chế phẩm máu.
• Không tự ý hoãn tiêm: Trẻ ho, sổ mũi hoặc tiêu chảy nhẹ thường vẫn có thể tiêm nếu sức khỏe ổn định. Trẻ cần được khám sàng lọc để có quyết định phù hợp.
• Cho trẻ ăn uống bình thường: Tránh để trẻ quá đói hoặc quá no. Không tự cho trẻ dùng thuốc hạ sốt, giảm đau hoặc kháng histamine trước tiêm.
• Giữ trẻ đúng tư thế: Mặc quần áo rộng và ôm giữ trẻ chắc chắn theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Theo dõi tại cơ sở tiêm chủng: Cho trẻ ở lại ít nhất 30 phút sau tiêm để kịp thời phát hiện và xử trí phản ứng nghiêm trọng.
• Tiếp tục theo dõi tại nhà: Quan sát nhiệt độ, nhịp thở, tình trạng ăn bú, mức độ tỉnh táo và vị trí tiêm. Không xoa bóp, đắp lá hoặc tự bôi thuốc lên chỗ tiêm.
• Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm: Đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu khó thở, tím tái, sưng môi hoặc mặt, nổi mề đay toàn thân, co giật, lơ mơ, sốt cao, nôn liên tục hoặc bỏ bú.
• Lưu giữ thông tin tiêm chủng: Ghi lại tên vắc xin, ngày tiêm, phản ứng sau tiêm và lịch hẹn mũi tiếp theo.

Hiểu rõ khi nào trẻ không được tiêm phòng giúp cha mẹ tránh những trường hợp tiêm chủng không phù hợp và chủ động bảo vệ sức khỏe cho trẻ. Tuy nhiên, không phải mọi tình trạng như sốt nhẹ hay bệnh thông thường đều là lý do chống chỉ định tiêm. Cha mẹ nên thông báo đầy đủ tình trạng sức khỏe, tiền sử dị ứng và các phản ứng sau tiêm trước đó để nhân viên y tế đánh giá và tư vấn lịch tiêm an toàn, phù hợp.