Quy trình cấp cứu đột quỵ tại bệnh viện: Vì sao từng phút đều quan trọng?

Vừa tới bệnh viện, điều đầu tiên bác sĩ làm không phải là chờ đủ thủ tục

Nhiều người nghĩ vào bệnh viện phải đăng ký, đóng viện phí, chờ gọi tên rồi mới được khám. Đối với bệnh nhân nghi ngờ bị đột quỵ, quy trình hoàn toàn khác. Khi người bệnh có dấu hiệu như méo miệng, yếu liệt một bên, nói khó, nhìn mờ đột ngột hoặc đau đầu dữ dội bất thường, nhân viên y tế sẽ ưu tiên tiếp nhận khẩn cấp ngay từ cửa vào.

Nhân viên y tế sẽ đánh giá khẩn cấp theo quy trình đột quỵ, bao gồm đường thở, nhịp thở, mạch, huyết áp, đường huyết và thời điểm khởi phát triệu chứng hoặc thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường, cũng như mức độ của các triệu chứng. Đây là những thông tin then chốt vì nhiều phương pháp điều trị chỉ có hiệu quả khi được thực hiện trong khung thời gian phù hợp. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, trong đột quỵ thiếu máu não cấp không được điều trị, não có thể mất khoảng 1,9 triệu tế bào thần kinh mỗi phút.

Điều đáng tiếc là không ít gia đình mất thời gian hỏi người quen, tự cho uống thuốc hạ huyết áp hoặc chờ “xem có đỡ không”. Chính sự chần chừ này khiến cơ hội phục hồi giảm đi rõ rệt.

Chụp CT-scan não khẩn cấp để biết là tắc mạch hay xuất huyết

Đột quỵ không chỉ có một dạng. Có trường hợp do tắc mạch máu não (đột quỵ thiếu máu não), cũng có trường hợp do vỡ mạch gây xuất huyết não. Hai tình huống này có thể biểu hiện tương tự nhau nhưng hướng điều trị hoàn toàn khác biệt. Vì vậy, bước then chốt tiếp theo là chụp CT não không cản quang càng sớm càng tốt; MRI não có thể được chỉ định trong một số trường hợp phù hợp.

Nhiều nhà có tâm lý sợ chụp chiếu tốn kém hoặc lo người bệnh yếu không chịu nổi. Thực tế, đây là xét nghiệm giúp bác sĩ ra quyết định sống còn. Nếu chưa xác định loại đột quỵ mà dùng sai thuốc, nguy cơ nặng thêm là có thật.

Song song với chụp CT-scan não, người bệnh thường được lấy máu xét nghiệm, đo điện tim, kiểm tra đông máu, chức năng thận và các chỉ số cần thiết khác. Mục tiêu là xử trí nhanh nhưng vẫn an toàn.

Nếu là tắc mạch, bác sĩ chạy đua với thời gian để tái thông mạch máu

Khi xác định đột quỵ thiếu máu não cấp, người bệnh có thể được xem xét dùng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch nếu đến bệnh viện trong "thời gian vàng" phù hợp và không có chống chỉ định. Ở bệnh nhân đủ điều kiện, thuốc tiêu sợi huyết có thể giúp tái thông mạch máu.

Một số trường hợp tắc mạch lớn còn có thể can thiệp lấy huyết khối bằng dụng cụ chuyên biệt qua đường mạch máu. Đây là kỹ thuật hiện đại, giúp cứu vùng não còn có khả năng hồi phục.

Gia đình thường hoang mang khi bác sĩ yêu cầu quyết định rất nhanh. Nhưng trong đột quỵ, trì hoãn không giúp có thêm lựa chọn, mà thường chỉ làm mất cơ hội điều trị tốt nhất.

Nếu là xuất huyết não, mục tiêu là kiểm soát chảy máu và biến chứng

Với đột quỵ xuất huyết, bác sĩ sẽ tập trung kiểm soát huyết áp, giảm áp lực nội sọ, hỗ trợ hô hấp và theo dõi sát tại khu hồi sức. Một số trường hợp cần phẫu thuật để lấy máu tụ hoặc xử lý túi phình mạch máu.

Người nhà thường thấy bệnh nhân vẫn còn tỉnh nên nghĩ chưa nguy hiểm. Nhưng xuất huyết não có thể diễn tiến nhanh trong vài giờ đầu. Vì vậy, theo dõi liên tục tại bệnh viện là bước không thể bỏ qua.

Qua cơn nguy kịch chưa phải là kết thúc

Sau giai đoạn cấp cứu, người bệnh sẽ được đánh giá khả năng nuốt, vận động, ngôn ngữ, trí nhớ và nguy cơ tái phát. Nhiều người thoát cơn nguy hiểm nhưng bỏ qua tập phục hồi chức năng vì nghĩ “nghỉ ngơi là sẽ tự khỏe”. Đây là hiểu lầm rất thường gặp.

Phục hồi sớm đúng cách giúp não học lại chức năng đã mất. Bên cạnh đó, bác sĩ sẽ kiểm soát các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, mỡ máu cao, hút thuốc lá, thừa cân và ít vận động.

Điều mỗi gia đình nên nhớ là: nhận biết sớm dấu hiệu FAST (Face - méo mặt, Arm - yếu tay chân một bên, Speech - nói khó, Time - gọi cấp cứu ngay), đưa người bệnh đến bệnh viện có khả năng cấp cứu đột quỵ càng sớm càng tốt và mang theo thông tin thời gian khởi phát triệu chứng. Đó là hành động nhỏ nhưng có thể thay đổi cả quãng đời phía trước.