Mất ngôn ngữ sau đột quỵ: Người bệnh vẫn hiểu bạn nói gì, đừng im lặng với họ

Mất ngôn ngữ không đồng nghĩa với mất nhận thức

Sau cơn đột quỵ, không ít người vẫn tỉnh táo, nhận ra người thân, hiểu cảm xúc xung quanh nhưng lại không thể nói thành câu. Có người chỉ ú ớ vài từ, có người nói lẫn lộn, cũng có người hoàn toàn không phát âm được dù rất muốn giao tiếp.

Điều khiến nhiều gia đình hoang mang là người bệnh nhìn có vẻ “không hiểu gì”. Khi hỏi, họ không trả lời đúng hoặc phản ứng chậm. Từ đó, người thân dần ít trò chuyện hơn, chỉ chăm sóc ăn uống và vệ sinh. Người bệnh nằm im lặng hàng ngày, trong khi bên trong họ vẫn cố gắng nghe và kết nối.

Mất ngôn ngữ sau đột quỵ xảy ra khi vùng não kiểm soát ngôn ngữ bị tổn thương. Tình trạng này gọi là aphasia. Người bệnh có thể gặp khó khăn ở một hoặc nhiều khả năng như nghe hiểu, nói, đọc hoặc viết. Mức độ nặng nhẹ tùy vị trí và phạm vi tổn thương não.

Vì sao nhiều người bỏ lỡ “cơ hội vàng” phục hồi giao tiếp?

Nhiều gia đình cho rằng người bệnh cần nghỉ ngơi tuyệt đối nên hạn chế nói chuyện. Một số khác lại sốt ruột vì phải đoán ý liên tục, lâu dần chuyển sang trả lời thay hoặc né giao tiếp. Đây là phản ứng rất thường gặp.

Người bệnh cũng dễ rơi vào cảm giác bất lực. Họ biết mình muốn nói gì nhưng không thể tìm đúng từ. Có người bật khóc hoặc cáu gắt khi bị hiểu sai. Sự xấu hổ khiến họ ngại giao tiếp, càng ít luyện tập thì khả năng phục hồi càng chậm.

Theo các chuyên gia phục hồi chức năng, não bộ vẫn có khả năng tái tổ chức sau đột quỵ nếu được kích thích đúng cách. Giao tiếp hàng ngày chính là một phần quan trọng của quá trình phục hồi, không chỉ là chuyện trò cho vui.

Cách giao tiếp giúp người mất ngôn ngữ cảm thấy được tôn trọng

Điều đầu tiên là hãy nói chuyện với người bệnh như một người trưởng thành bình thường. Đừng dùng giọng trẻ con hoặc bỏ qua họ khi có khách đến nhà. Việc vẫn gọi tên, hỏi ý kiến và chờ họ phản hồi giúp người bệnh cảm thấy mình còn kết nối với cuộc sống.

Khi trò chuyện, nên dùng câu ngắn, nói chậm và chỉ hỏi một ý mỗi lần. Thay vì hỏi dài dòng như “Hôm nay ba muốn ăn cơm hay ăn cháo rồi lát có muốn đi tập không?”, hãy tách thành từng câu đơn giản.

Người nhà cũng có thể tận dụng hình ảnh, cử chỉ hoặc viết từ khóa ra giấy. Nhiều người bệnh không nói được nhưng vẫn có thể gật đầu, chỉ tay hoặc viết vài chữ ngắn. Những cách này giúp họ bớt áp lực khi cố phát âm.

Đừng vội sửa mọi lỗi sai

Một số người thân liên tục chỉnh từng từ người bệnh phát âm sai vì muốn họ nói đúng nhanh hơn. Thực tế, điều này dễ làm họ mất tự tin.

Nếu vẫn hiểu ý chính, hãy ưu tiên duy trì cuộc trò chuyện thay vì bắt lỗi. Sự kiên nhẫn quan trọng hơn việc nói chuẩn từng chữ trong giai đoạn đầu phục hồi.

Khi nào cần đưa người bệnh đi đánh giá chuyên sâu?

Nếu sau đột quỵ người bệnh có dấu hiệu nói khó, nói lộn từ, không hiểu lời đơn giản hoặc đột ngột không giao tiếp được, cần đưa đi đánh giá ngôn ngữ trị liệu càng sớm càng tốt. Nhiều người chỉ tập vận động tay chân mà bỏ quên phục hồi ngôn ngữ.

Chuyên viên âm ngữ trị liệu sẽ giúp xác định dạng mất ngôn ngữ và xây dựng bài tập phù hợp. Việc can thiệp sớm trong những tháng đầu có thể cải thiện đáng kể khả năng giao tiếp.

Gia đình cũng nên chú ý các dấu hiệu trầm cảm sau đột quỵ. Người bệnh mất ngôn ngữ thường dễ cô đơn vì không thể diễn đạt cảm xúc. Nếu họ buồn bã kéo dài, né tránh tiếp xúc hoặc mất hứng thú với mọi thứ xung quanh, cần trao đổi với bác sĩ.

Giao tiếp mỗi ngày cũng là một dạng phục hồi chức năng

Không phải ai sau đột quỵ cũng lấy lại khả năng nói như trước. Nhưng rất nhiều người vẫn có thể cải thiện đáng kể nếu được trò chuyện, luyện tập và đồng hành đúng cách.

Một cuộc nói chuyện ngắn khi ăn cơm, vài phút cùng xem ảnh cũ hay chỉ đơn giản là chờ người bệnh hoàn thành câu nói của mình đều có giá trị. Điều họ cần nhất thường không phải người đoán đúng mọi ý nghĩ, mà là cảm giác mình vẫn được lắng nghe.