Thuốc chống nôn cho người lớn: Cần dùng khi nào? Cách dùng ra sao?

Nôn và buồn nôn kéo dài không chỉ gây khó chịu mà còn làm cơ thể mất nước, rối loạn điện giải và ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể. Hiện nay có nhiều loại thuốc chống nôn cho người lớn. Hiểu rõ các loại thuốc, thời điểm cần dùng thuốc và cách sử dụng đúng sẽ hạn chế nguy cơ gặp tác dụng phụ.

Các loại thuốc chống nôn cho người lớn

Dưới đây là những nhóm thuốc chống nôn cho người lớn được dùng phổ biến hiện nay:

Thuốc chống nôn nhóm ức chế thụ cảm thể serotonin

Nhóm thuốc này hoạt động bằng cách ngăn chặn thụ thể serotonin (5-HT3) tại đường tiêu hóa và trung tâm nôn ở não, từ đó giúp giảm cảm giác buồn nôn và nôn hiệu quả. Thuốc thường được sử dụng cho người bị buồn nôn, nôn do hóa trị ung thư, xạ trị hoặc sau phẫu thuật. Một số thuốc phổ biến trong nhóm này gồm Ondansetron, Granisetron, Palonosetron.

Thuốc chống nôn nhóm ức chế dopamin

Các thuốc trong nhóm này thường được sử dụng gồm Metoclopramide, Domperidone, Prochlorperazine. Các thuốc như Metoclopramide vừa đối kháng thụ thể dopamin tại vùng kích hoạt nôn trong não vừa giúp tăng nhu động đường tiêu hóa, từ đó làm giảm cảm giác buồn nôn và nôn

Nhờ đó, thuốc có thể làm giảm cảm giác buồn nôn và hạn chế các cơn nôn ở người lớn. Nhóm thuốc này thường được chỉ định trong các trường hợp buồn nôn do rối loạn tiêu hóa, đau nửa đầu hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc.

Thuốc chống nôn nhóm kháng histamin

Nhóm thuốc kháng histamin có tác dụng ức chế hoạt động của histamin tại hệ thần kinh trung ương, giúp giảm cảm giác buồn nôn, chóng mặt và say tàu xe. Đây là một trong những nhóm thuốc chống nôn được sử dụng khá phổ biến. Một số thuốc chống nôn cho người lớn trong nhóm này gồm Dimenhydrinate, Meclizine, Promethazine. Thuốc thường được chỉ định cho người bị say tàu xe, rối loạn tiền đình hoặc buồn nôn do chuyển động.

Thuốc chống nôn nhóm dẫn xuất cannabinoid

Nhóm thuốc cannabinoid chứa các hoạt chất có cấu trúc tương tự các hợp chất tự nhiên trong cây cần sa, giúp tác động lên hệ thần kinh trung ương để kiểm soát cảm giác buồn nôn và kích thích cảm giác thèm ăn. Các thuốc cannabinoid như Dronabinol và Nabilone được sử dụng tại một số quốc gia trong điều trị buồn nôn do hóa trị ung thư khi các thuốc chống nôn thông thường không hiệu quả.

Thuốc đối kháng thụ thể neurokinin-1 (NK1)

Đây là một nhóm thuốc chống nôn quan trọng hiện nay, đặc biệt trong dự phòng và điều trị buồn nôn, nôn do hóa trị ung thư. Nhóm thuốc này hoạt động bằng cách ức chế tác động của chất dẫn truyền thần kinh Substance P lên thụ thể NK1 tại hệ thần kinh trung ương, từ đó làm giảm phản xạ nôn.

Các thuốc tiêu biểu gồm Aprepitant, Fosaprepitant và Netupitant. Theo nhiều hướng dẫn điều trị quốc tế, thuốc đối kháng NK1 thường được phối hợp với thuốc đối kháng thụ thể serotonin 5-HT3 và dexamethasone để tăng hiệu quả kiểm soát buồn nôn và nôn, đặc biệt ở những phác đồ hóa trị có nguy cơ gây nôn cao.

Khi nào cần dùng thuốc chống nôn cho người lớn?

Thuốc chống nôn thường được sử dụng khi tình trạng buồn nôn hoặc nôn ảnh hưởng đến sinh hoạt, ăn uống, gây mất nước hoặc là triệu chứng của một bệnh lý cần được kiểm soát. Cụ thể là:

• Thuốc chống nôn để giúp người bệnh giảm khó chịu và duy trì khả năng ăn uống khi mắc các bệnh lý như viêm dạ dày, ngộ độc thực phẩm, trào ngược dạ dày thực quản hoặc rối loạn tiêu hóa.
• Thuốc chống nôn có thể được sử dụng dự phòng trước phẫu thuật hoặc điều trị sau phẫu thuật nhằm giảm nguy cơ buồn nôn và nôn sau gây mê.
• Thuốc chống nôn thường được sử dụng trước, trong hoặc sau hóa trị và xạ trị. Thuốc chống nôn sau điều trị hóa chất hỗ trợ cải thiện chất lượng cuộc sống và giúp người bệnh duy trì quá trình điều trị.
• Trong trường hợp say tàu xe hoặc rối loạn tiền đình, các thuốc kháng histamin như Dimenhydrinate hoặc Meclizine thường được ưu tiên lựa chọn.
• Nhiều người bị đau nửa đầu migraine thường xuất hiện buồn nôn hoặc nôn trong cơn đau. Thuốc chống nôn có thể được sử dụng kết hợp với các thuốc điều trị migraine để giúp người bệnh dễ chịu hơn.
• Nếu nôn nhiều lần khiến người bệnh không thể ăn uống, xuất hiện các dấu hiệu mất nước như khô miệng, khát nước nhiều, tiểu ít, mệt lả hoặc chóng mặt, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống nôn kết hợp bù nước và điều trị nguyên nhân gây bệnh.

Thuốc chống nôn cho người lớn có tác dụng phụ nào?

Uống thuốc chống nôn có hại không? Mặc dù giúp kiểm soát hiệu quả tình trạng buồn nôn và nôn, thuốc chống nôn cho người lớn vẫn có thể gây ra một số tác dụng phụ như:

• Buồn ngủ và mệt mỏi là tác dụng phụ thường gặp, đặc biệt ở các thuốc chống nôn thuộc nhóm kháng histamin như Dimenhydrinate hoặc Promethazine.
• Một số thuốc chống nôn có thể gây cảm giác chóng mặt, choáng váng hoặc đau đầu nhẹ trong thời gian ngắn và có xu hướng giảm dần khi cơ thể thích nghi với thuốc.
• Khô miệng thường gặp ở các thuốc kháng histamin thế hệ 1 và những thuốc có tác dụng kháng cholinergic như Promethazine.
• Một số thuốc chống nôn, nhất là nhóm ức chế thụ cảm thể serotonin như Ondansetron, có thể ảnh hưởng đến hoạt động của đường tiêu hóa, gây táo bón hoặc tiêu chảy.
• Các thuốc thuộc nhóm ức chế dopamin như Metoclopramide có thể gây co cứng cơ, run tay chân, cử động bất thường hoặc cảm giác bồn chồn, khó ngồi yên.
• Một số thuốc chống nôn như Ondansetron hoặc Domperidone có thể làm kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ và làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim ở người có bệnh tim mạch hoặc các yếu tố nguy cơ liên quan.
• Một số thuốc chống nôn nhóm cannabinoid có thể gây buồn ngủ, cảm giác lâng lâng, thay đổi tâm trạng, lo âu hoặc giảm khả năng tập trung.

Lưu ý khi dùng thuốc chống nôn ở người lớn

Khi dùng thuốc chống nôn, người bệnh nên lưu ý một số vấn đề dưới đây để giảm nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn:

• Buồn nôn và nôn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau và mỗi nguyên nhân có thể phù hợp với những nhóm thuốc chống nôn khác nhau. Vì vậy, bạn không nên tự ý lựa chọn thuốc khi chưa xác định được nguyên nhân.
• Người bệnh cần dùng thuốc theo đúng liều lượng và thời gian được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn. Việc tự ý tăng liều hoặc kéo dài thời gian sử dụng có thể làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ và ảnh hưởng đến sức khỏe.
• Một số thuốc chống nôn có thể tương tác với thuốc điều trị tim mạch, thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần hoặc các loại thuốc khác. Người bệnh nên cung cấp đầy đủ thông tin về các thuốc, thực phẩm chức năng và thảo dược đang sử dụng để được tư vấn phù hợp.
• Thuốc chống nôn chỉ giúp kiểm soát triệu chứng, không điều trị nguyên nhân gây bệnh. Nếu tình trạng buồn nôn kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp thay vì phụ thuộc vào thuốc.

Thuốc chống nôn cho người lớn có thể giúp kiểm soát hiệu quả tình trạng buồn nôn, nôn ói do nhiều nguyên nhân khác nhau. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần dựa trên nguyên nhân gây bệnh, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của nhân viên y tế. Nếu triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường, người bệnh nên thăm khám sớm để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.