Thuốc dạ dày cho trẻ em gồm những loại nào? Khi nào cần dùng?

Đau vùng thượng vị, nóng rát, ợ chua hoặc nôn có thể khiến cha mẹ nghĩ ngay đến việc tìm thuốc dạ dày cho trẻ em. Tuy nhiên, các biểu hiện này không đặc hiệu cho một bệnh duy nhất. Trẻ có thể gặp trào ngược dạ dày - thực quản, khó tiêu, viêm hoặc loét đường tiêu hóa, tác dụng không mong muốn của thuốc, nhiễm trùng hoặc đau bụng chức năng. Vì vậy, xác định nguyên nhân thường quan trọng hơn việc chọn một loại thuốc để giảm triệu chứng.

Trẻ em có được uống thuốc dạ dày không?

Có. Một số thuốc điều trị bệnh lý liên quan đến dạ dày và trào ngược được sử dụng trong nhi khoa khi có chỉ định phù hợp. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa trẻ có thể tự dùng thuốc dạ dày dành cho người lớn.

Ở trẻ em, bác sĩ cần cân nhắc tuổi, cân nặng, triệu chứng, bệnh nền, các thuốc đang sử dụng và nguyên nhân gây bệnh. Một số dạng bào chế hoặc hoạt chất chỉ phù hợp với những nhóm tuổi nhất định.

Đặc biệt, đau bụng ở trẻ không phải lúc nào cũng xuất phát từ dạ dày. Nếu chỉ dựa vào triệu chứng rồi tự dùng thuốc giảm acid, bệnh thực sự có thể không được nhận biết kịp thời. Với trẻ nhỏ, triệu chứng kéo dài hoặc tái diễn, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám thay vì liên tục đổi thuốc.

Thuốc dạ dày cho trẻ em gồm những nhóm nào?

Tùy nguyên nhân và chẩn đoán, bác sĩ có thể cân nhắc một số nhóm thuốc khác nhau. Các nhóm dưới đây không thể thay thế cho việc khám và kê đơn riêng cho từng trẻ.

Thuốc ức chế bơm proton (PPI)

PPI là nhóm thuốc làm giảm quá trình tiết acid của dạ dày. Trong nhi khoa, nhóm này có thể được bác sĩ sử dụng cho một số trường hợp bệnh trào ngược dạ dày - thực quản, đặc biệt khi có tổn thương thực quản liên quan đến acid.

Một số hoạt chất thuộc nhóm PPI gồm omeprazole, esomeprazole, lansoprazole và pantoprazole. Không phải mọi hoạt chất, dạng thuốc hoặc hàm lượng đều phù hợp với mọi độ tuổi.

PPI không phải thuốc giảm đau bụng thông thường. Vì vậy, không nên cho trẻ dùng thử chỉ vì trẻ kêu đau vùng bụng trên hoặc ợ hơi.

Thuốc đối kháng thụ thể histamine H2

Thuốc đối kháng thụ thể H2 cũng có tác dụng giảm tiết acid dạ dày nhưng hoạt động theo cơ chế khác với PPI. Famotidine là một hoạt chất thuộc nhóm này.

Trong một số tình huống, bác sĩ có thể cân nhắc H2RA để điều trị bệnh liên quan đến acid hoặc trào ngược. Việc lựa chọn giữa H2RA và PPI phụ thuộc vào bệnh lý cần điều trị chứ không đơn thuần dựa trên thuốc nào "mạnh hơn".

Thuốc kháng acid

Thuốc kháng acid trung hòa lượng acid đã có trong dạ dày nên có thể giúp giảm nhanh một số triệu chứng liên quan đến acid. Tuy nhiên, các chế phẩm kháng acid có thành phần và giới hạn độ tuổi khác nhau. Một số thành phần cũng có thể ảnh hưởng đến hấp thu thuốc khác hoặc không phù hợp để sử dụng kéo dài ở trẻ. Vì vậy, cha mẹ không nên lấy thuốc kháng acid của người lớn cho trẻ uống.

Thuốc alginate hỗ trợ kiểm soát trào ngược

Alginate tạo một lớp gel nổi phía trên dịch dạ dày, qua đó có thể hạn chế sự trào ngược của dịch dạ dày lên thực quản. Một số chế phẩm alginate được phát triển cho trẻ nhỏ, trong khi những sản phẩm khác chỉ phù hợp với trẻ lớn hoặc cần hướng dẫn của nhân viên y tế. Do thành phần giữa các chế phẩm không giống nhau, không nên xem mọi sản phẩm chứa alginate là tương đương.

Thuốc điều trị nhiễm H. pylori khi có chỉ định

Helicobacter pylori (H. pylori) là vi khuẩn có thể gây viêm dạ dày và liên quan đến bệnh loét dạ dày - tá tràng. Khi trẻ được chẩn đoán nhiễm H. pylori và có chỉ định điều trị, phác đồ thường cần phối hợp thuốc giảm acid với kháng sinh thích hợp.

Điều trị H. pylori ở trẻ không nên được thực hiện bằng cách tự mua một vài loại kháng sinh uống thử. Lựa chọn phác đồ cần tính đến khả năng kháng kháng sinh và những yếu tố riêng của trẻ.

Lưu ý khi dùng thuốc chữa đau dạ dày cho trẻ em

Để hạn chế sử dụng thuốc không phù hợp, cha mẹ nên chú ý:

• Không dùng thuốc của người lớn theo kinh nghiệm: Cùng một hoạt chất nhưng hàm lượng, dạng bào chế và hướng dẫn sử dụng có thể không phù hợp với trẻ.
• Không tự suy ra liều bằng cách chia nhỏ liều người lớn: Việc lựa chọn thuốc cho trẻ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, không đơn giản là giảm một nửa hoặc một phần tư liều.
• Không tự dùng kháng sinh để "diệt H. pylori": H. pylori ở trẻ cần được chẩn đoán và điều trị theo chỉ định chuyên môn.
• Không kéo dài thuốc giảm acid tùy ý: Nếu trẻ vẫn còn triệu chứng, cần đánh giá lại hiệu quả điều trị và nguyên nhân.
• Thông báo đầy đủ các thuốc trẻ đang dùng: Một số thuốc dạ dày có thể ảnh hưởng đến thuốc khác hoặc ngược lại.
• Theo dõi triệu chứng bất thường: Nôn ra máu, phân có máu hoặc đen bất thường, khó nuốt, đau khi nuốt, nôn nhiều, mất nước, sụt cân hoặc tăng trưởng kém là những biểu hiện cần được đánh giá y tế.
• Đưa trẻ đi khám nếu đau kéo dài hoặc tái diễn: Đau bụng thường xuyên không nên được xử trí bằng cách liên tục thay đổi thuốc tại nhà.

Câu hỏi thường gặp về thuốc dạ dày cho trẻ em

Thuốc đau dạ dày cho trẻ em có dùng được thuốc của người lớn không?

Không nên tự cho trẻ dùng thuốc của người lớn. Một hoạt chất có thể được sử dụng cho cả người lớn và trẻ em nhưng chỉ định, dạng bào chế và cách sử dụng có thể khác nhau.

Đặc biệt, nhãn của một số thuốc không kê đơn dành cho người lớn yêu cầu trẻ dưới một độ tuổi nhất định phải hỏi bác sĩ trước khi sử dụng. Vì vậy, việc thuốc có sẵn trong tủ thuốc gia đình không đồng nghĩa với việc trẻ có thể uống.

Trẻ đau dạ dày có cần xét nghiệm H. pylori không?

Không phải trẻ nào đau bụng cũng cần xét nghiệm H. pylori. Hướng dẫn nhi khoa hiện nay không ủng hộ cách tiếp cận đơn giản là "đau bụng thì xét nghiệm H. pylori rồi điều trị nếu dương tính".

Bác sĩ sẽ dựa vào bệnh sử, triệu chứng và các dấu hiệu liên quan để quyết định có cần đánh giá H. pylori hay không. Trong một số trường hợp như bệnh loét dạ dày - tá tràng, việc tìm H. pylori có ý nghĩa rõ ràng hơn.

Trẻ đau dạ dày có nên uống thuốc kháng acid không?

Không nên mặc định cho trẻ uống thuốc kháng acid mỗi khi đau bụng. Thuốc kháng acid chủ yếu tác động lên acid dạ dày, trong khi đau bụng ở trẻ có rất nhiều nguyên nhân. Nếu triệu chứng xảy ra thường xuyên, kéo dài hoặc không rõ nguyên nhân, nên đưa trẻ đi khám.

Trẻ đau dạ dày uống thuốc bao lâu?

Không có một thời gian điều trị chung cho tất cả các loại thuốc và tất cả trẻ. Thời gian phụ thuộc vào chẩn đoán và nhóm thuốc. Với bệnh trào ngược dạ dày - thực quản có triệu chứng điển hình, hướng dẫn chuyên môn có thể sử dụng liệu trình thuốc giảm acid trong một khoảng thời gian xác định rồi đánh giá lại đáp ứng. Những trường hợp không cải thiện cần được xem xét nguyên nhân khác thay vì tự động tiếp tục thuốc lâu dài.

Trẻ đau dạ dày có nên uống sữa không?

Sữa không phải thuốc điều trị đau dạ dày và cũng không cần kiêng ở tất cả trẻ bị đau bụng. Nếu trẻ dung nạp sữa bình thường, việc có tiếp tục sử dụng hay không còn phụ thuộc chế độ ăn và nguyên nhân gây triệu chứng. Ngược lại, nếu trẻ thường đau bụng, đầy hơi hoặc tiêu chảy sau khi uống sữa, cha mẹ nên trao đổi với nhân viên y tế để tìm nguyên nhân thay vì tự loại bỏ toàn bộ sữa và sản phẩm từ sữa trong thời gian dài.

Trẻ đau dạ dày khi nào cần đi khám?

Nên đưa trẻ đi khám khi đau bụng kéo dài, thường xuyên tái phát, ảnh hưởng đến ăn uống, sinh hoạt hoặc tăng trưởng. Cần được đánh giá y tế sớm hơn nếu trẻ có nôn nhiều, khó hoặc đau khi nuốt, từ chối ăn kéo dài, giảm cân hoặc tăng trưởng kém, dấu hiệu mất nước, nôn ra máu hay đi ngoài có máu. Nôn dịch xanh hoặc tình trạng toàn thân xấu cũng không nên được xử trí đơn thuần bằng thuốc dạ dày tại nhà.

Nhìn chung, thuốc dạ dày cho trẻ em chỉ nên được lựa chọn sau khi xác định vấn đề cần điều trị. Thuốc giảm acid, thuốc kháng acid, alginate hay phác đồ điều trị H. pylori có vai trò khác nhau và không thể dùng thay thế cho nhau tùy ý.

Khi trẻ đau bụng kéo dài hoặc tái diễn, điều quan trọng không phải là tìm loại thuốc dạ dày cho trẻ em "mạnh nhất", mà là xác định nguyên nhân và lựa chọn phương án phù hợp với tuổi, tình trạng sức khỏe của trẻ. Cha mẹ không nên tự dùng thuốc kê đơn, kháng sinh hoặc thay đổi liệu trình đã được bác sĩ chỉ định.