Thuốc tiêu sợi huyết: Cơ hội hồi phục trong vài giờ, nhưng không phải ai cũng dùng được

Cơ hội lớn nhất nằm ở việc đến viện sớm

Nhiều người nghe đến đột quỵ là nghĩ chắc chắn sẽ liệt hoặc sống phụ thuộc. Thực tế, với một số trường hợp đột quỵ do tắc mạch máu não, thuốc tiêu sợi huyết có thể giúp làm tan cục máu đông, khôi phục dòng máu nuôi não và cải thiện khả năng hồi phục.

Điều kiện quan trọng nhất là thời gian. Thuốc thường chỉ được cân nhắc trong “cửa sổ vàng” - tức là trong vòng 3 đến 4,5 giờ đầu sau khi khởi phát triệu chứng, tùy hướng dẫn chuyên môn và đánh giá của bác sĩ. Đến viện càng sớm, vùng não còn cứu được càng nhiều.

Đáng tiếc là nhiều gia đình vẫn trì hoãn vì nghĩ người bệnh chỉ mệt, tụt đường huyết, trúng gió hoặc sẽ tự đỡ sau khi nghỉ ngơi. Có người chờ con cháu về đủ mặt rồi mới đưa đi viện. Khi đó, cơ hội dùng thuốc có thể đã trôi qua.

Thuốc hoạt động thế nào và ai có thể được dùng?

Thuốc tiêu sợi huyết không dùng cho mọi loại đột quỵ. Thuốc chỉ áp dụng cho một số trường hợp đột quỵ thiếu máu não cấp, tức mạch máu bị tắc. Nếu là xuất huyết não, dùng thuốc có thể làm tình trạng nặng lên.

Vì vậy trước khi quyết định, bác sĩ phải chụp CT hoặc MRI não, đo huyết áp, xét nghiệm máu, đánh giá thời điểm khởi phát, mức độ nặng và tiền sử bệnh. Quy trình này diễn ra rất nhanh nhưng cực kỳ cẩn trọng.

Người bệnh hoặc người nhà đôi khi sốt ruột vì thấy “sao chưa tiêm thuốc ngay”. Nhưng vài phút để xác định đúng chỉ định có giá trị hơn việc vội vàng và sai hướng điều trị.

Rủi ro lớn nhất là chảy máu, nhất là chảy máu não

Khi nghe bác sĩ giải thích nguy cơ biến chứng, nhiều gia đình hoang mang. Đây là cảm xúc dễ hiểu. Thuốc tiêu sợi huyết có thể gây chảy máu ở nhiều vị trí, trong đó đáng ngại nhất là xuất huyết não có triệu chứng.

Ngoài ra còn có thể gặp tụt huyết áp, phản ứng dị ứng, phù mạch hoặc chảy máu ở nơi vừa chấn thương hay mới phẫu thuật. Vì thế sau khi dùng thuốc, người bệnh cần được theo dõi sát tại đơn vị đột quỵ hoặc hồi sức.

Điều cần nhớ là bác sĩ luôn cân nhắc giữa lợi ích và nguy cơ. Nếu khả năng phục hồi cao hơn rủi ro, thuốc mới được chỉ định. Không có quyết định nào dựa trên may rủi.

Nhiều gia đình thắc mắc: “Mới bị 2 tiếng, sao bác sĩ nói không tiêm được?” Thời gian chỉ là một phần của câu chuyện. Người bệnh có thể không phù hợp nếu huyết áp quá cao chưa kiểm soát, đang dùng thuốc chống đông, có nguy cơ chảy máu lớn, vừa mổ gần đây hoặc hình ảnh não không phù hợp. Đặc biệt với các đối tượng nhạy cảm như phụ nữ mang thai (nguy cơ chảy máu tử cung) hoặc người cao tuổi (trên 80 tuổi có nhiều bệnh nền), bác sĩ sẽ phải hội chẩn và cân nhắc lợi ích - rủi ro vô cùng khắt khe trước khi ra y lệnh.

Điều này khiến không ít người hụt hẫng, cảm giác như đã mất cơ hội. Nhưng loại trừ thuốc tiêu sợi huyết không có nghĩa là hết cách điều trị. Một số trường hợp vẫn có thể can thiệp lấy huyết khối bằng dụng cụ chuyên sâu hoặc được điều trị nội khoa tích cực.

Điều gia đình nên làm để không bỏ lỡ cơ hội

Khi thấy dấu hiệu FAST như méo miệng, yếu tay chân, nói khó, đừng cho uống thuốc tại nhà, chích máu hay cạo gió. Hãy gọi cấp cứu hoặc đưa ngay đến bệnh viện có khả năng cấp cứu đột quỵ.

Trên đường đi, hãy nhớ chính xác thời điểm người bệnh còn bình thường lần cuối, mang theo toa thuốc đang dùng và bệnh sử nếu có. Đây là những thông tin giúp bác sĩ quyết định nhanh hơn.

Thuốc tiêu sợi huyết không bảo đảm hồi phục hoàn toàn, nhưng với người phù hợp, đó có thể là khác biệt giữa tự đi lại và sống phụ thuộc lâu dài. Trong đột quỵ, vài giờ đầu là khoảng thời gian quý nhất.