Thuyên tắc động mạch tử cung là gì? Những trường hợp nào có thể được chỉ định?

Thuyên tắc động mạch tử cung được xem là một lựa chọn thay thế hiệu quả cho các can thiệp phẫu thuật truyền thống như bóc nhân xơ hay cắt tử cung. Bằng cách can thiệp tối thiểu, thủ thuật giúp giảm đáng kể các triệu chứng mà vẫn giữ lại được tử cung cho người bệnh.

Thuyên tắc động mạch tử cung là gì?

Thuyên tắc động mạch tử cung, hay còn gọi là nút mạch u xơ tử cung (UFE), là một thủ thuật can thiệp nội mạch ít xâm lấn. Mục tiêu của phương pháp này là làm tắc các động mạch nhỏ cung cấp máu cho khối u xơ, khiến chúng không còn được nuôi dưỡng, từ đó teo nhỏ dần và hoại tử theo thời gian.

Bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán hình ảnh can thiệp sẽ thực hiện thủ thuật này. Một ống thông (catheter) rất nhỏ được luồn vào động mạch ở đùi hoặc cổ tay, sau đó di chuyển đến động mạch tử cung dưới hướng dẫn của máy chụp mạch số hóa xóa nền (DSA). Khi đã tiếp cận đúng vị trí, các hạt vi cầu (embolic agents) sẽ được bơm vào để bít tắc các mạch máu nuôi khối u.

Ưu điểm lớn nhất của kỹ thuật này là bảo tồn được toàn bộ tử cung, giúp phụ nữ tránh được một cuộc phẫu thuật lớn. Thời gian hồi phục sau can thiệp cũng ngắn hơn đáng kể so với phẫu thuật cắt tử cung hay bóc nhân xơ.

Các bằng chứng cho thấy thuyên tắc động mạch tử cung có hiệu quả giảm triệu chứng ngắn và trung hạn một cách đáng kể:

• Giảm 43% khối lượng u xơ sau 2 tháng và 59% sau 6 tháng;
• Giảm triệu chứng 80% trong số 1387 bệnh nhân trong khoảng thời gian 24 tháng;
• Cải thiện đáng kể cuộc sống trong vòng 3 năm theo dõi.

Nút động mạch tử cung có hiệu quả trong điều trị hội chứng chèn ép và cường kinh tuy nhiên thiếu hiệu quả trong điều trị u xơ cổ tử cung dưới niêm mạc và xuất huyết tử cung bất thường.

Những trường hợp nào có thể được chỉ định?

Việc lựa chọn bệnh nhân phù hợp là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của thủ thuật. Phương pháp này thường được chỉ định cho những phụ nữ có u xơ tử cung gây ra các triệu chứng lâm sàng rõ rệt, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

Các tiêu chí chính để xem xét chỉ định bao gồm:

• Phụ nữ có triệu chứng nặng: Các triệu chứng điển hình là rong kinh, cường kinh kéo dài gây thiếu máu, đau bụng kinh dữ dội, hoặc cảm giác tức nặng, chèn ép ở vùng bụng dưới do khối u lớn.
• Mong muốn bảo tồn tử cung: Đây là lựa chọn lý tưởng cho những bệnh nhân không muốn phẫu thuật cắt bỏ tử cung vì lý do cá nhân hoặc tâm lý, ngay cả khi họ không còn kế hoạch sinh con.
• Không đáp ứng với điều trị nội khoa: Khi các phương pháp điều trị bằng thuốc không mang lại hiệu quả hoặc gây tác dụng phụ không mong muốn.
• Tình trạng sức khỏe không cho phép phẫu thuật lớn: Đối với những người có bệnh lý nền khiến việc gây mê toàn thân trở nên nguy hiểm, một can thiệp ít xâm lấn như thuyên tắc mạch u xơ tử cung là giải pháp an toàn hơn. Kích thước u dưới 10cm, tốt nhất 3 - 5cm, u dưới niêm mạc < 5cm, u dưới thanh mạc không có cuống.

Ngoài ra, phương pháp này cũng có thể được áp dụng trong điều trị lạc nội mạc trong cơ tử cung (adenomyosis) hoặc để kiểm soát tình trạng chảy máu sau sinh nặng.

Những trường hợp nào không phù hợp với phương pháp này?

Mặc dù là một kỹ thuật hiệu quả, không phải tất cả bệnh nhân u xơ tử cung đều phù hợp với phương pháp này. Việc sàng lọc kỹ lưỡng các chống chỉ định là bắt buộc để đảm bảo an toàn và hiệu quả điều trị. Bác sĩ sẽ không thực hiện thủ thuật nếu bệnh nhân thuộc một trong các nhóm sau:

• Đang mang thai: Đây là chống chỉ định tuyệt đối vì thủ thuật có thể gây hại cho thai nhi, người phụ nữ vẫn có nhu cầu sinh con.
• Nghi ngờ hoặc đã xác định ung thư: Nếu có bất kỳ nghi ngờ nào về khối u ác tính ở tử cung hoặc cổ tử cung, phương pháp này sẽ không được thực hiện.
• Viêm nhiễm vùng chậu cấp tính: Tình trạng nhiễm trùng đang hoạt động ở vùng chậu cần được điều trị dứt điểm trước khi can thiệp để tránh nguy cơ lan rộng.
• Suy thận nặng: Bệnh nhân cần sử dụng thuốc cản quang trong quá trình chụp mạch, do đó những người bị suy thận nặng không phải là ứng cử viên phù hợp.
• Dị ứng nghiêm trọng với thuốc cản quang: Phản ứng dị ứng nặng với thuốc cản quang là một chống chỉ định quan trọng.
• Rối loạn đông máu không kiểm soát được: Nguy cơ chảy máu tại vị trí chọc mạch hoặc các biến chứng khác sẽ tăng cao.
• Nhân xơ cơ tử cung có cuống, nhân xơ cơ tử cung dưới niêm mạc: Đặc biệt là các khối u xơ dưới thanh mạc có cuống nhỏ, vì sau khi hoại tử, khối u có thể bị đứt và rơi vào ổ bụng gây biến chứng.

Tác dụng phụ và biến chứng có thể gặp phải

Như bất kỳ can thiệp y khoa nào, thuyên tắc mạch u xơ tử cung cũng tiềm ẩn một số tác dụng phụ và nguy cơ biến chứng, dù tỷ lệ này thường thấp. Việc hiểu rõ những rủi ro này giúp bệnh nhân chuẩn bị tâm lý và phối hợp tốt hơn với đội ngũ y tế.

Tác dụng phụ phổ biến nhất là hội chứng sau thuyên tắc, thường xảy ra trong vòng 24 giờ sau thủ thuật. Các triệu chứng bao gồm đau quặn bụng, sốt nhẹ, buồn nôn và mệt mỏi. Đây là phản ứng bình thường của cơ thể khi khối u bắt đầu hoại tử và thường được kiểm soát tốt bằng thuốc.

Các biến chứng nghiêm trọng hơn nhưng hiếm gặp có thể bao gồm:

• Nhiễm trùng: Vi khuẩn có thể xâm nhập vào khối u hoại tử gây viêm nội mạc tử cung hoặc áp xe, đòi hỏi phải điều trị bằng kháng sinh mạnh, thậm chí có thể phải phẫu thuật.
• Thuyên tắc ngoài mục tiêu: Nhồi máu tử cung, tổn thương bàng quang và âm hộ, tổn thương buồng trứng, hội chứng sau tắc mạch (Post-embolization syndrome), đau. Tuy nhiên, nguy cơ này rất thấp với kỹ thuật hiện đại và kinh nghiệm của bác sĩ.
• Suy buồng trứng sớm: Đặc biệt ở phụ nữ trên 45 tuổi, việc thuyên tắc có thể vô tình ảnh hưởng đến nguồn cung cấp máu cho buồng trứng, dẫn đến mãn kinh sớm. Tỷ lệ này ở phụ nữ trẻ tuổi thấp hơn đáng kể.
• Thuyên tắc phổi: Một biến chứng cực kỳ hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm, khi cục máu đông hình thành và di chuyển lên phổi.
• Biến chứng liên quan đến vị trí chọc mạch: Tụ máu, chảy máu hoặc giả phình động mạch tại vị trí luồn ống thông ở đùi hoặc tay.

Phương pháp nút động mạch tử cung không phải là lựa chọn đầu tay cho phụ nữ đang mong con. Sau 5 năm điều trị, tỷ lệ tái phát là 10 - 20%, cao hơn ở u xơ cơ tử cung dưới niêm mạc, và có thể cần điều trị lại hoặc phẫu thuật. Tuy nút động mạch tử cung có chi phí thực hiện thấp hơn phẫu thuật, người bệnh cần được theo dõi sát, thực hiện nhiều khảo sát hình ảnh và có thời gian theo dõi sau thủ thuật dài hơn.

Chăm sóc và hồi phục sau can thiệp

Quá trình chăm sóc và hồi phục sau khi thực hiện thuyên tắc mạch u xơ tử cung thường nhẹ nhàng và nhanh chóng hơn so với phẫu thuật mở. Bệnh nhân thường cần ở lại bệnh viện theo dõi trong 1 - 2 ngày để kiểm soát cơn đau và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Trong thời gian nằm viện, việc kiểm soát cơn đau là ưu tiên hàng đầu. Bác sĩ sẽ chỉ định các loại thuốc giảm đau phù hợp, từ thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) đến các loại thuốc giảm đau mạnh hơn nếu cần. Buồn nôn cũng có thể xảy ra và sẽ được xử lý bằng thuốc chống nôn.

Sau khi xuất viện, hầu hết phụ nữ có thể quay trở lại các hoạt động nhẹ nhàng trong vòng vài ngày và trở lại làm việc bình thường sau khoảng 1 đến 2 tuần. Bệnh nhân cần lưu ý:

• Nghỉ ngơi đầy đủ và tránh các hoạt động gắng sức, mang vác nặng trong vài tuần đầu.
• Có thể xuất hiện dịch tiết âm đạo hoặc chảy máu nhẹ trong vài tuần, đây là hiện tượng bình thường khi khối u thoái triển.
• Uống đủ nước và tuân thủ đúng liều lượng thuốc giảm đau, kháng sinh (nếu có) theo chỉ định của bác sĩ.
• Liên hệ ngay với cơ sở y tế nếu có các dấu hiệu bất thường như sốt cao, đau bụng dữ dội không giảm, hoặc tiết dịch âm đạo có mùi hôi.

Bác sĩ sẽ hẹn lịch tái khám sau 1 đến 3 tháng để đánh giá mức độ đáp ứng điều trị thông qua siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI), đảm bảo các khối u đã teo nhỏ như mong đợi.

Tóm lại, thuyên tắc động mạch tử cung là một phương pháp điều trị hiện đại, an toàn và hiệu quả cho những phụ nữ bị u xơ tử cung có triệu chứng. Bằng cách tiếp cận ít xâm lấn, phương pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn bảo tồn được tử cung. Tuy nhiên, đây không phải là lựa chọn cho tất cả mọi người, vì vậy việc thăm khám và nhận tư vấn chi tiết từ đội ngũ y bác sĩ đa chuyên khoa là vô cùng quan trọng để đưa ra quyết định điều trị phù hợp nhất.