Trào ngược dạ dày gây ho về đêm: Nguyên nhân, mức độ nguy hiểm và cách cải thiện

Trào ngược dạ dày thực quản là bệnh lý tiêu hóa phổ biến. Ngoài các triệu chứng quen thuộc như ợ nóng, ợ chua hay đau rát vùng ngực, nhiều người còn gặp phải tình trạng ho kéo dài vào ban đêm. Bài viết dưới đây sẽ bật mí cho bạn đọc những thông tin cơ bản nhất xoay quanh tình trạng ho về đêm do trào ngược dạ dày.

Tổng quan về tình trạng trào ngược dạ dày gây ho về đêm

Trào ngược dạ dày gây ho ban đêm là tình trạng ho xảy ra khi dịch vị dạ dày trào ngược lên thực quản và vùng họng trong lúc người bệnh nằm ngủ. Axit dạ dày kích thích niêm mạc họng và đường hô hấp từ đó gây ra phản xạ ho.

Ho do trào ngược thường có đặc điểm:

• Ho khan kéo dài, không có đờm hoặc rất ít.
• Xuất hiện nhiều hơn khi nằm ngủ, đặc biệt nửa đêm hoặc gần sáng.
• Có thể kèm theo ợ nóng, ợ chua hoặc cảm giác đắng miệng.

Theo các nghiên cứu y khoa, bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ho mạn tính ở người trưởng thành.

Ngoài cơn ho về đêm, người bệnh có thể gặp thêm các triệu chứng khác như:

• Cảm giác nóng rát sau xương ức.
• Đau rát cổ họng, khàn tiếng vào buổi sáng.
• Khó ngủ hoặc giấc ngủ không sâu, mệt mỏi ban ngày.

Vì sao trào ngược dạ dày thường gây ho về đêm?

Các cơn ho do trào ngược dạ dày thực quản (GERD) thường có xu hướng bùng phát mạnh hơn vào ban đêm. Điều này không phải ngẫu nhiên mà là kết quả của sự kết hợp giữa tư thế nằm, thói quen sinh hoạt và những thay đổi sinh lý tự nhiên của cơ thể:

Tư thế nằm khiến axit dễ trào ngược

Khi đứng hoặc ngồi, trọng lực đóng vai trò như một rào cản tự nhiên giúp giữ dịch vị ở yên trong dạ dày. Tuy nhiên, khi nằm xuống, mặt phẳng cơ thể thay đổi khiến axit dễ dàng vượt qua tâm vị, trào ngược lên thực quản và tràn vào sát vùng hầu họng. Tại đây, axit kích thích các thụ thể thần kinh đường hô hấp, gây ra các cơn ho phản xạ liên tục.

Giảm tiết nước bọt vào ban đêm

Vào ban đêm, cơ thể giảm tiết nước bọt - chất vốn có tính kiềm giúp trung hòa axit dạ dày một cách tự nhiên. Cùng với đó, phản xạ nuốt cũng diễn ra ít hơn khi ngủ. Sự thiếu hụt này khiến axit không được trung hòa kịp thời, gây kích ứng niêm mạc thực quản và cổ họng nghiêm trọng hơn, làm trầm trọng thêm tình trạng ho.

Ăn tối quá no hoặc ăn sát giờ ngủ

Việc ăn quá no hoặc ăn sát giờ đi ngủ khiến dạ dày chưa kịp tiêu hóa hết thức ăn, làm gia tăng áp lực nội dạ dày. Khi kết hợp cùng tư thế nằm, lượng dịch vị dư thừa này sẽ bị đẩy ngược lên thực quản một cách mạnh mẽ hơn dẫn đến những cơn ho sặc sụa ngay trong đêm.

Suy yếu cơ thắt thực quản dưới

Cơ thắt thực quản dưới là van ngăn cách dạ dày và thực quản. Ở những người có cơ thắt này bị suy yếu do tuổi tác, thừa cân hoặc tác dụng phụ của thuốc, khả năng đóng kín sẽ càng kém đi vào ban đêm khi cơ thể thả lỏng. Đây chính là kẽ hở chính khiến dịch vị rò rỉ lên phía trên ngay khi bạn vừa chìm vào giấc ngủ.

Trào ngược dạ dày ho về đêm có nguy hiểm không?

Về bản chất, ho là một phản xạ bảo vệ cơ thể. Tuy nhiên, nếu ho do trào ngược xảy ra thường xuyên vào ban đêm, nó không chỉ là một sự khó chịu nhất thời mà còn là tín hiệu báo động về những tổn thương âm thầm. Mức độ nguy hiểm có thể phân loại như sau:

Suy kiệt sức khỏe tinh thần và thể chất

Đây là tác động dễ nhận thấy nhất nhưng thường bị coi nhẹ. Các cơn ho ngắt quãng khiến người bệnh khó đi vào giấc ngủ hoặc thức giấc đột ngột trong tình trạng nghẹt thở, nôn trớ. Giấc ngủ chắp vá dẫn đến tình trạng lờ đờ, giảm khả năng tập trung, mệt mỏi kéo dài và suy giảm hiệu suất làm việc nghiêm trọng.

Gây tổn thương thực quản

Việc niêm mạc thực quản liên tục tiếp xúc với axit dạ dày vào ban đêm (thời điểm axit lưu lại lâu hơn do thiếu nước bọt trung hòa) sẽ dẫn đến:

• Viêm loét thực quản: Gây đau tức ngực, nuốt nghẹn.
• Sẹo hóa và hẹp thực quản: Quá trình viêm đi viêm lại tạo thành mô sẹo, làm lòng thực quản thu hẹp, gây khó khăn khi ăn uống.
• Barrett thực quản: Đây là biến chứng đáng lo ngại nhất khi tế bào thực quản biến đổi hình dạng để thích nghi với axit, làm tăng nguy cơ tiến triển thành ung thư thực quản.

Ảnh hưởng đến hệ hô hấp

Axit dạ dày khi trào lên vùng họng và thanh quản có thể gây:

• Viêm họng mạn tính, khàn tiếng kéo dài.
• Viêm thanh quản.
• Hen suyễn liên quan đến trào ngược (hoặc làm nặng thêm hen sẵn có).

Trong một số trường hợp, người bệnh có thể nhầm lẫn với các bệnh lý hô hấp khác như viêm phế quản mạn tính hoặc dị ứng.

Cách cải thiện tình trạng ho về đêm do trào ngược dạ dày

Việc điều chỉnh lối sống và chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc giảm triệu chứng. Theo đó, để cải thiện tình trạng ho về đêm do trào ngược dạ dày, bạn nên:

Điều chỉnh chế độ ăn uống

Người bệnh nên:

• Tránh ăn quá no vào buổi tối, chia nhỏ bữa ăn.
• Hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, chiên rán.
• Giảm đồ cay nóng, cà phê, socola, bạc hà, đồ uống có cồn và có gas.
• Không ăn trái cây chua hoặc nước cam, chanh sát giờ ngủ.

Không nằm ngay sau khi ăn

Không nằm ngay sau khi ăn là quy tắc quan trọng nhất để cắt đứt cơ chế gây ho đêm. Việc để dạ dày trống một phần trước khi nằm giúp loại bỏ nguồn cơn gây trào ngược, từ đó ngăn chặn sự kích thích lên đường hô hấp và đảm bảo một giấc ngủ êm ái, không bị ngắt quãng bởi các cơn ho sặc sụa.

Theo khuyến cáo, bạn nên đợi ít nhất 2 - 3 giờ sau bữa ăn cuối cùng trước khi chính thức đi ngủ bởi đây là khoảng thời gian cần thiết để dạ dày thực hiện quá trình nhào trộn và đẩy phần lớn thức ăn xuống ruột non. Khi dạ dày đã vơi bớt, áp lực lên cơ thắt thực quản dưới sẽ giảm xuống mức tối thiểu.

Nâng cao đầu khi ngủ

Bạn nên nâng cao phần thân trên khoảng 15 - 20 cm. Lưu ý, đây là độ cao tính từ thắt lưng lên đến đầu, tạo thành một độ dốc thoải, chứ không chỉ đơn thuần là kê thêm gối dưới đầu. Ở tư thế dốc nhẹ này, trọng lực sẽ giúp giữ dịch vị nằm yên ở vùng thấp của dạ dày. Ngay cả khi cơ thắt thực quản có lỏng lẻo, axit cũng khó có thể trào ngược lên thực quản để gây kích ứng cổ họng và phát động cơn ho.

Duy trì cân nặng hợp lý

Thừa cân hoặc béo phì làm tăng áp lực ổ bụng, đẩy axit lên thực quản. Chỉ cần giảm một lượng cân nặng nhỏ (khoảng 5 - 10% trọng lượng cơ thể nếu bạn đang thừa cân), áp lực nội ổ bụng sẽ giảm đi đáng kể. Điều này giúp cơ thắt thực quản hoạt động hiệu quả hơn, từ đó làm dịu các kích ứng đường hô hấp và cắt giảm tần suất các cơn ho.

Trào ngược dạ dày gây ho về đêm là triệu chứng thường gặp của bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Mặc dù không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng nếu kéo dài có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, gây tổn thương thực quản và hệ hô hấp. Việc điều chỉnh chế độ ăn uống, thay đổi thói quen sinh hoạt sẽ giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả hơn. Nếu ho về đêm kéo dài kèm ợ nóng thường xuyên hoặc khó thở, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ tiêu hóa để được chẩn đoán và điều trị phù hợp nhé!