U nang buồng trứng xoắn: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách xử trí

Hiểu rõ về u nang buồng trứng xoắn giúp chị em nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, chủ động thăm khám và can thiệp y tế kịp thời, từ đó hạn chế nguy cơ biến chứng. Những thông tin dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tình trạng này.

U nang buồng trứng xoắn là gì?

U nang buồng trứng xoắn (trong y khoa còn gọi là xoắn phần phụ) là một tình trạng cấp cứu y khoa xảy ra khi buồng trứng, và đôi khi cả vòi trứng, tự xoay quanh các dây chằng giữ nó vào khung chậu. Ban đầu, tĩnh mạch bị chèn ép khiến máu không thể hồi lưu, làm buồng trứng ứ huyết và sưng phù nhanh chóng. Khi vòng xoắn thắt chặt hơn, động mạch bị tắc hoàn toàn cắt đứt nguồn cung cấp máu đến buồng trứng, gây ra cơn đau dữ dội và có thể dẫn đến hoại tử (chết mô) nếu không được can thiệp kịp thời.

Tình trạng này thường xảy ra ở một bên buồng trứng ưu thế ở bên phải nhiều hơn bên trái do dây chằng buồng trứng bên phải dài hơn và bên trái có đại tràng sigma nâng đỡ. Đây được xem là một trong những cấp cứu phụ khoa phổ biến nhất, đòi hỏi phải chẩn đoán và phẫu thuật nhanh chóng để bảo tồn chức năng của buồng trứng.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Bất kỳ phụ nữ nào cũng có thể gặp phải tình trạng xoắn buồng trứng, nhưng một số yếu tố nhất định có thể làm tăng nguy cơ. Nguyên nhân chính thường liên quan đến sự thay đổi về kích thước và trọng lượng của buồng trứng.

• U nang hoặc khối u buồng trứng: Đây là nguyên nhân phổ biến, chiếm hơn 85% các trường hợp. Sự hiện diện của một khối u, đặc biệt là u nang lành tính có kích thước trên 5cm, làm cho buồng trứng trở nên nặng hơn, mất cân bằng và dễ bị xoay lật.
• Tiền sử đã từng bị xoắn buồng trứng: Người từng bị xoắn buồng trứng có nguy cơ tái phát cao hơn bình thường (có thể tái phát trên buồng trứng đã tháo xoắn hoặc xảy ra ở buồng trứng bên đối diện).
• Mang thai: Nguy cơ tăng lên trong ba tháng đầu của thai kỳ do sự hình thành hoàng thể thai kỳ (một loại nang chức năng) và sự lớn lên của tử cung làm thay đổi vị trí các cơ quan trong khung chậu.
• Điều trị hiếm muộn: Các phương pháp kích thích buồng trứng trong điều trị vô sinh có thể gây ra hội chứng quá kích buồng trứng, làm buồng trứng to ra và tăng nguy cơ bị xoắn lên 8 - 12%.
• Đặc điểm giải phẫu và độ tuổi: Phổ biến nhất ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Tuy nhiên, trẻ em gái chưa dậy thì có buồng trứng hoàn toàn bình thường vẫn có thể bị xoắn do dây chằng treo buồng trứng dài bẩm sinh khiến cơ quan này di động quá mức.
• Yếu tố khởi phát cơ học: Cơn đau xoắn thường bùng phát đột ngột sau các hoạt động thể lực mạnh, vận động gắng sức bất ngờ hoặc quan hệ tình dục.

Dấu hiệu nhận biết u nang buồng trứng xoắn

Các triệu chứng của xoắn buồng trứng thường xuất hiện đột ngột và dữ dội, khiến người bệnh phải tìm đến sự chăm sóc y tế ngay lập tức. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu là vô cùng quan trọng.

• Đau bụng dưới dữ dội, đột ngột (gặp ở hơn 90% trường hợp): Đây là triệu chứng đặc trưng nhất. Cơn đau thường khu trú ở một bên vùng chậu, có thể lan ra sau lưng hoặc xuống đùi. Trước cơn đau nặng này có thể đã có những cơn đau trước đó Hiện tượng này xảy ra do buồng trứng tự xoắn rồi tự tháo xoắn ngắt quãng. Nhưng khi xoắn không tự tháo được thì cơn đau có xu hướng tăng dần và không thuyên giảm khi nghỉ ngơi.
• Buồn nôn và nôn: Triệu chứng này rất phổ biến, gặp ở khoảng 70% các trường hợp, do cơn đau dữ dội gây ra phản xạ của cơ thể.
• Sốt nhẹ: Có thể xuất hiện khi buồng trứng bắt đầu có dấu hiệu viêm hoặc hoại tử.
• Chướng bụng: Cảm giác đầy hơi hoặc căng tức ở vùng bụng dưới.
• Rối loạn tiểu tiện: Một số trường hợp có thể cảm thấy tiểu gấp hoặc tiểu khó do khối u chèn ép bàng quang.

Nếu bạn gặp phải cơn đau bụng dưới đột ngột và dữ dội kèm theo buồn nôn, hãy đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám ngay lập tức.

U nang buồng trứng xoắn có nguy hiểm không?

Câu trả lời là có. U nang buồng trứng xoắn là một tình trạng cực kỳ nguy hiểm và được coi là một cấp cứu ngoại khoa. Sự nguy hiểm không chỉ đến từ cơn đau dữ dội mà còn từ những biến chứng nghiêm trọng nếu việc điều trị bị trì hoãn.

Nguy cơ mất chức năng buồng trứng

Khi bị xoắn, dòng máu nuôi dưỡng bị tắc nghẽn. Nếu tình trạng thiếu oxy kéo dài, các mô buồng trứng và vòi trứng sẽ bị tổn thương không thể hồi phục. Mặc dù y học hiện đại luôn ưu tiên tối đa việc tháo xoắn để cứu mô buồng trứng nhưng nếu can thiệp quá trễ khi mô đã nhũn nát, bác sĩ buộc phải cắt bỏ phần phụ để tránh biến chứng. Mất đi một bên buồng trứng sẽ làm suy giảm một phần dự trữ trứng. Đặc biệt, người có tiền sử xoắn buồng trứng vẫn có nguy cơ gặp lại tình trạng này ở bên buồng trứng đối diện trong tương lai, đe dọa trực tiếp đến thiên chức làm mẹ nếu không được theo dõi và phòng ngừa đúng cách.

Tạo dải dính vùng chậu

Tình trạng thiếu máu và viêm ứ cục bộ kéo dài có thể để lại các dải dính xơ hóa trong khung chậu, gây đau vùng chậu mạn tính hoặc cản trở quá trình thụ thai sau này.

Nhiễm trùng và viêm phúc mạc

Dù hiếm gặp, nhưng khối u hoại tử hoàn toàn nếu bị vỡ có thể giải phóng dịch viêm vào ổ bụng, gây viêm phúc mạc và đe dọa tính mạng người bệnh.

Vì vậy, việc chẩn đoán và can thiệp sớm là yếu tố quyết định để bảo vệ sức khỏe và khả năng sinh sản của người phụ nữ.

Chẩn đoán và điều trị

Việc chẩn đoán và điều trị nhanh chóng là chìa khóa để cứu sống buồng trứng. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp giữa khám lâm sàng và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh.

Chẩn đoán

Khi nghi ngờ một trường hợp u nang buồng trứng xoắn, bác sĩ sẽ thực hiện các bước sau:

• Thăm khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ hỏi về các triệu chứng, tiền sử bệnh và thực hiện khám vùng chậu để xác định vị trí đau và sự hiện diện của khối u.
• Siêu âm vùng chậu: Là phương tiện chẩn đoán hình ảnh đầu tay. Hình ảnh điển hình bao gồm: Buồng trứng phù nề sưng to (thường > 5 cm), hình ảnh các nang noãn bị đẩy dạt ra viền ngoài ("chuỗi hạt ngọc"), và dấu hiệu xoáy nước (whirlpool sign) do cuống mạch bị vặn xoắn. Lưu ý Siêu âm Doppler màu có thể thấy giảm hoặc mất dòng máu nuôi. Tuy nhiên, nếu Doppler vẫn ghi nhận dòng máu bình thường KHÔNG loại trừ được xoắn buồng trứng nếu lâm sàng còn nghi ngờ cao.
• Xét nghiệm máu và chẩn đoán phân biệt: Xét nghiệm định lượng beta-hCG máu để loại trừ thai ngoài tử cung. Tổng phân tích tế bào máu (CBC) có thể thấy bạch cầu tăng nhẹ - dấu hiệu gợi ý mô buồng trứng bắt đầu có phản ứng viêm hoặc hoại tử.

Điều trị

Phương pháp điều trị duy nhất cho xoắn buồng trứng là phẫu thuật khẩn cấp. Mục tiêu chính là tháo xoắn buồng trứng để phục hồi lưu lượng máu càng sớm càng tốt.

• Phẫu thuật nội soi: Đây là phương pháp được ưu tiên hàng đầu do ít xâm lấn, thời gian hồi phục nhanh và ít đau hơn so với mổ hở. Bác sĩ sẽ rạch một vài đường nhỏ trên bụng để đưa camera và các dụng cụ phẫu thuật vào bên trong để tiến hành tháo xoắn.
• Tháo xoắn (Detorsion): Bác sĩ sẽ nhẹ nhàng xoay buồng trứng trở lại vị trí ban đầu. Sau khi tháo xoắn, buồng trứng thường sẽ hồng hào trở lại khi máu được tái tưới.
• Nội soi thăm dò ổ bụng (tiêu chuẩn vàng): Trong các trường hợp nghi ngờ cao, phẫu thuật nội soi thám sát là cách duy nhất để xác định chẩn đoán tuyệt đối và tiến hành tháo xoắn điều trị ngay lập tức.
• Xử lý nguyên nhân: Nếu có u nang, bác sĩ có thể tiến hành bóc tách khối u để loại bỏ nguyên nhân gây xoắn và giảm nguy cơ tái phát. Trong trường hợp mô buồng trứng đang phù nề quá nặng, việc bóc tách có thể làm tổn thương mạch máu; bác sĩ có thể chỉ chọc hút xẹp nang để giảm tải và lên lịch bóc u nang triệt để sau vài tuần khi mô đã hết viêm nề (phẫu thuật 2 thì).
• Cắt bỏ buồng trứng (Oophorectomy): Phẫu thuật cắt buồng trứng và vòi trứng chỉ được thực hiện khi mô buồng trứng đã hoại tử nhũn nát hoàn toàn (mất cấu trúc giải phẫu, dễ mủn rách khi chạm vào), khối u có dấu hiệu nghi ngờ ác tính (ung thư), hoặc ở phụ nữ đã mãn kinh.

U nang buồng trứng xoắn là một cấp cứu phụ khoa không thể xem thường. Việc nhận biết các dấu hiệu sớm như đau bụng dưới dữ dội và tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức là vô cùng quan trọng. Điều trị kịp thời không chỉ giúp giảm đau mà còn là yếu tố then chốt để bảo tồn buồng trứng, duy trì khả năng sinh sản và sức khỏe lâu dài cho người phụ nữ.