U vú ở phụ nữ đang cho con bú: Nguyên nhân và cách xử trí

Việc phát hiện u vú khi đang cho con bú đặt ra một thách thức đặc biệt trong chẩn đoán, do những thay đổi sinh lý phức tạp của tuyến vú trong giai đoạn này có thể che lấp các dấu hiệu bệnh lý nghiêm trọng. Việc phân biệt giữa một khối u lành tính với các nguy cơ ác tính tiềm ẩn là yếu tố then chốt. Bài viết này sẽ đi sâu vào các nguyên nhân thường gặp, phương pháp chẩn đoán và các hướng xử lý đối với u vú ở nhóm đối tượng đặc biệt này.

Dấu hiệu nhận biết u vú ở phụ nữ đang cho con bú

Phụ nữ trong giai đoạn cho con bú thường xuyên gặp phải tình trạng căng tức sữa hoặc tắc tia sữa dẫn đến nổi cục cứng ở ngực. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường dưới đây, các mẹ cần lưu tâm vì đó có thể là biểu hiện cảnh báo của u vú:

• Khối u: Mẹ sờ thấy một cục cứng hoặc mềm trong bầu ngực, có thể dính chặt vào mô xung quanh, đặc biệt là không hề teo nhỏ hay biến mất ngay cả khi mẹ đã vắt cạn sữa hoặc cho bé bú xong.
• Bề mặt da vú biến đổi: Vùng da trên bầu ngực có hiện tượng tấy đỏ kéo dài không khỏi, bề mặt da bị sần sùi giống như vỏ quả cam hoặc da xuất hiện các vết lõm sâu và dày lên bất thường.
• Dấu hiệu lạ ở núm vú: Phần núm vú đột ngột bị kéo tụt hẳn vào bên trong và không thể nhô ra lại trạng thái bình thường, nổi đốm trắng li ti ở đầu vú hoặc vùng da xung quanh núm vú bị bong tróc vảy, nổi mẩn đỏ.
• Tiết dịch bất thường: Đầu ngực rỉ ra chất dịch lạ không phải là sữa mẹ, có thể là dịch trong suốt hoặc có lẫn tia máu, đặc biệt tình trạng này thường chỉ xảy ra ở một bên bầu ngực.
• Sưng đau cục bộ kéo dài: Một khu vực trên vú bị sưng to, khi sờ vào thấy nóng ran và có cảm giác đau nhức, tình trạng sưng đau này hoàn toàn không thuyên giảm dù mẹ đã áp dụng các biện pháp thông tắc sữa.
• Nổi hạch ở khu vực nách: Xuất hiện thêm các hạch mới nổi cộm lên ở dưới nách, khi sờ vào thấy cứng và ít di động.

Nguyên nhân gây u vú khi đang cho con bú là gì?

Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tình trạng nổi u cục ở vú mà các mẹ có thể tham khảo:

• Tắc tia sữa: Đây là tình trạng thường gặp nhất khi nuôi con bằng sữa mẹ. Tắc ống dẫn sữa có thể xảy ra tự phát hoặc do bé ngậm bắt vú sai khớp ngậm khiến sữa không được bú cạn, mẹ mặc áo ngực quá chật chèn ép tuyến sữa hoặc khoảng cách giữa các cữ bú quá dài.
• Cương tức sữa: Cương sữa xảy ra khi sữa về ồ ạt nhưng bé chưa bú kịp hoặc do mẹ bỏ cữ khiến sữa ứ đọng lại làm bầu ngực căng phồng. Nếu không được vắt cạn và xử lý sớm, tình trạng này sẽ nhanh chóng chuyển thành tắc tia sữa hoặc viêm vú.
• Viêm tuyến vú: Là tình trạng sưng viêm các mô bên trong do nhiễm trùng, do tắc tia sữa kéo dài hoặc do dị ứng gây ra. Mẹ sẽ có cảm giác vô cùng đau đớn và nóng rát mỗi khi cho con bú, kèm theo những triệu chứng giống hệt cảm cúm như ớn lạnh, đau đầu và sốt cao trên 38,3 độ C. Đây là tình trạng nguy hiểm cần được bác sĩ thăm khám và điều trị bằng thuốc kịp thời.
• Áp xe vú: Dù khá hiếm gặp, nhưng áp xe là một biến chứng vô cùng nặng nề nếu mẹ để tình trạng viêm vú hoặc cương sữa kéo dài mà không điều trị dứt điểm. Khi gặp tình trạng này cùng với các cơn sốt cao, mẹ cần đến bệnh viện ngay lập tức để bác sĩ siêu âm và tiến hành các thủ thuật chích rạch dẫn lưu mủ ra ngoài.
• Nổi hạch bạch huyết vùng nách: Vì mô tuyến vú kéo dài và mở rộng đến tận khu vực nách, nên khi bầu ngực bị cương tức sữa trầm trọng hoặc đang có ổ nhiễm trùng, các hạch bạch huyết ở một hoặc cả hai bên nách sẽ phản ứng lại bằng cách sưng to lên.
• Nang sữa lành tính: Nang sữa thực chất là những chiếc túi chứa đầy sữa đọng lại bên trong tuyến vú. Đây là một dạng u nang lành tính. Mặc dù không gây nguy hiểm, nhưng sự xuất hiện của nang sữa có thể mang lại cảm giác hơi khó chịu cho mẹ.
• Ung thư vú: Đây là nguyên nhân hiếm gặp, chỉ chiếm 3% các trường hợp. Các dấu hiệu nghi ngờ có thể kể đến là tiết dịch đầu vú bất thường, biến đổi da vùng vú hoặc núm vú. Nếu lo lắng hoặc thấy những dấu hiệu không bình thường, mẹ nên đến khám tại cơ sở y tế chuyên môn càng sớm càng tốt.

Các phương pháp điều trị u vú tại nhà

Sự xuất hiện của các khối u cục trên bầu ngực trong thời gian nuôi con bằng sữa mẹ thường xuất phát từ nguyên nhân tắc tia sữa và hoàn toàn có thể tự khắc phục hiệu quả. Để giảm thiểu tình trạng sưng đau và khơi thông tuyến sữa nhanh chóng, các mẹ có thể áp dụng những biện pháp chăm sóc an toàn và khoa học ngay tại nhà dưới đây:

Cho bé bú và hút sữa đều đặn

Việc tiếp tục cho con bú trực tiếp bên bầu ngực đang bị nổi cục là sẽ giúp tạo lực hút tự nhiên giúp thông ống dẫn sữa. Mẹ nên linh hoạt thay đổi nhiều tư thế bế bé khác nhau để tìm ra góc ngậm bắt vú tối ưu, giúp dòng sữa được rút cạn dễ dàng hơn.

Nếu bé bú không hết hoặc ngực vẫn còn cảm giác căng cứng, mẹ cần kết hợp vắt sữa bằng tay hoặc sử dụng máy hút sữa để làm trống bầu ngực hoàn toàn, ngăn chặn tình trạng ứ đọng trở nên nặng hơn.

Liệu pháp giảm sưng và hỗ trợ thông tắc

Dưới đây là một số cách giúp giảm sưng đau vùng vú:

• Đắp một chiếc khăn ẩm và ấm lên vùng ngực bị tổn thương để làm giãn nở các ống dẫn sữa.
• Tăng cường tắm dưới vòi hoa sen bằng nước ấm hoặc ngâm mình trong bồn nước ấm nếu có thể.
• Thực hiện các động tác massage vú nhẹ nhàng ngay trước và trong các cữ bú để đánh tan dần các cục sữa đông kết.
• Chườm lạnh lên vùng ngực bị sưng tấy ngay sau khi bé vừa bú xong hoặc sau khi hút sữa để làm dịu cảm giác đau nhức.
• Ưu tiên mặc những bộ quần áo và áo ngực rộng rãi, có chất liệu mềm mại để không tạo áp lực hay cọ xát gây kích ứng thêm cho núm vú và vùng da nhạy cảm này.

Thời điểm cần can thiệp y tế

Mẹ cần đặt lịch hẹn với bác sĩ chuyên khoa nếu đã tích cực áp dụng các biện pháp trên trong vài ngày nhưng cục u vẫn không biến mất hoặc khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu trở nặng sau:

• Vùng da xung quanh cục u ngày càng sưng to và tấy đỏ lan rộng.
• Bầu ngực đau nhức dữ dội hoặc mang lại cảm giác khó chịu vượt quá sức chịu đựng.
• Cơ thể đột ngột lên cơn sốt cao kèm theo các triệu chứng mệt mỏi giống như cảm cúm.

U vú ở phụ nữ đang cho con bú là một hiện tượng phổ biến nhưng không nên bị xem nhẹ. Dù đa số các trường hợp là lành tính và có thể được điều trị hiệu quả bằng các biện pháp đơn giản, việc thăm khám và chẩn đoán kịp thời từ bác sĩ chuyên khoa là bắt buộc. Điều này không chỉ giúp loại trừ nguy cơ ung thư vú, mà còn đảm bảo người mẹ nhận hỗ trợ y tế phù hợp để duy trì sức khỏe vú và tiếp tục hành trình nuôi con bằng sữa mẹ một cách an toàn nhất.