48 giờ vàng sau cơn TIA: Chậm trễ có thể dẫn đến đột quỵ thật

TIA không chỉ là “cơn chóng mặt thoáng qua”

Không ít người từng trải qua tình huống này: Đang nói chuyện bình thường thì miệng méo nhẹ, tay yếu, nói líu, vài phút sau lại trở về bình thường. Vì triệu chứng biến mất nhanh nên nhiều người tự trấn an rằng chỉ là tụt huyết áp, mệt mỏi hoặc thiếu ngủ.

Thực tế, đó có thể là TIA - cơn thiếu máu não thoáng qua. Đây là tình trạng dòng máu lên não bị tắc tạm thời, thường do cục máu đông nhỏ hoặc mảng xơ vữa làm hẹp mạch máu. Não bị thiếu máu tạm thời, tạo ra các triệu chứng giống đột quỵ nhưng hồi phục nhanh.

Điều khiến bác sĩ lo ngại là TIA không phải sự cố ngẫu nhiên. Nó giống như một “lời cảnh báo sớm” cho thấy mạch máu não đang gặp vấn đề nghiêm trọng.

Vì sao 48 giờ đầu lại đặc biệt nguy hiểm?

Sau khi xảy ra TIA, nguyên nhân gây tắc mạch thường vẫn còn tồn tại trong hệ tuần hoàn. Cục máu đông có thể tiếp tục hình thành, hoặc mảng xơ vữa trong động mạch cảnh có thể bong ra thêm lần nữa.

Chính vì vậy, nguy cơ đột quỵ tăng vọt trong thời gian rất ngắn. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, gần 1 trong 5 người bị TIA sẽ bị đột quỵ trong vòng 3 tháng, và gần một nửa trong số đó xảy ra trong hai ngày đầu.

Nhiều người bỏ lỡ cơ hội điều trị vì tâm lý rất phổ biến: “Triệu chứng đã hết rồi thì chắc không sao.” Nhưng trong y khoa, TIA được xem là cấp cứu thần kinh, và người bệnh cần được đánh giá tại bệnh viện càng sớm càng tốt.

Timeline 48 giờ vàng sau TIA

0 - 1 giờ: Nhận ra dấu hiệu

Các dấu hiệu của TIA giống đột quỵ và thường được nhớ bằng quy tắc FAST:

• Méo mặt;
• Yếu tay chân một bên;
• Nói khó hoặc nói ngọng;
• Khi xuất hiện các dấu hiệu này, cần gọi cấp cứu ngay.

1 - 6 giờ: Đi cấp cứu ngay

Ngay cả khi triệu chứng đã biến mất, người bệnh vẫn nên đến bệnh viện càng sớm càng tốt. Bác sĩ có thể chỉ định:

• Chụp CT hoặc MRI não;
• Siêu âm động mạch cảnh;
• Điện tim và xét nghiệm máu.

Những kiểm tra này giúp tìm ra nguyên nhân như hẹp động mạch, rung nhĩ hoặc rối loạn đông máu.

6 - 24 giờ: Bắt đầu điều trị dự phòng

Nếu xác định nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc chống kết tập tiểu cầu;
• Thuốc chống đông (nếu có rung nhĩ);
• Thuốc hạ cholesterol hoặc kiểm soát huyết áp.

Một số trường hợp hẹp động mạch cảnh nặng có thể cần can thiệp sớm để giảm nguy cơ đột quỵ.

24 - 48 giờ: Theo dõi sát và điều chỉnh yếu tố nguy cơ

Trong giai đoạn này, bác sĩ đánh giá toàn diện các yếu tố nguy cơ như:

• Tăng huyết áp;
• Tiểu đường;
• Rối loạn mỡ máu;
• Hút thuốc lá.

Việc điều chỉnh sớm các yếu tố này có thể giảm đáng kể khả năng xảy ra đột quỵ trong tương lai.

Những người dễ bỏ qua TIA nhất

TIA thường bị bỏ qua ở những người:

• Người trung niên bận rộn, cho rằng chỉ là stress;
• Người cao tuổi nghĩ đó là “yếu đi theo tuổi”;
• Người có tiền sử tăng huyết áp nhưng ít kiểm tra sức khỏe.

Chỉ vài phút tê tay hoặc nói khó có thể bị xem nhẹ. Nhưng trong y khoa, đó có thể là tín hiệu sớm nhất của đột quỵ.

Chủ động phòng ngừa sau TIA

Người từng bị TIA cần xem đây là cơ hội để đảo ngược nguy cơ đột quỵ. Những thay đổi quan trọng bao gồm:

• Kiểm soát huyết áp và đường huyết;
• Bỏ thuốc lá;
• Duy trì vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần;
• Ăn giảm muối, giảm mỡ bão hòa;
• Tuân thủ thuốc theo chỉ định bác sĩ.

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ có thể giảm tới 80% khả năng đột quỵ tái phát.

Một cơn TIA có thể chỉ kéo dài vài phút, nhưng đó là tín hiệu cảnh báo rõ ràng rằng đột quỵ có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Nhận ra sớm và đi khám ngay có thể giúp ngăn chặn một cơn đột quỵ thật.