5 xét nghiệm cơ bản cần làm định kỳ để theo dõi sức khỏe

Khám sức khỏe định kỳ không chỉ giúp đánh giá tình trạng cơ thể mà còn đóng vai trò quan trọng trong tầm soát bệnh lý tiềm ẩn. Trong đó, 5 xét nghiệm cơ bản dưới đây sẽ giúp theo dõi nhiều chỉ số quan trọng, hỗ trợ phát hiện sớm rối loạn chức năng cơ quan.

5 xét nghiệm cơ bản khi khám sức khỏe

Trong khám sức khỏe định kỳ, bác sĩ thường chỉ định 5 xét nghiệm cơ bản dưới đây:

Xét nghiệm công thức máu

Xét nghiệm công thức máu là phương pháp kiểm tra và đánh giá các thành phần tế bào trong máu nhằm phản ánh tổng quan tình trạng sức khỏe của cơ thể. Xét nghiệm này đo lường nhiều chỉ số quan trọng như số lượng hồng cầu (RBC), hemoglobin (Hb), hematocrit (HCT), bạch cầu (WBC) và tiểu cầu (PLT).

• Hồng cầu và hemoglobin giúp vận chuyển oxy đến các cơ quan, vì vậy khi các chỉ số này giảm có thể cảnh báo thiếu máu hoặc suy dinh dưỡng.
• Chỉ số bạch cầu phản ánh khả năng miễn dịch, tăng cao có thể liên quan đến nhiễm trùng hoặc viêm, trong khi giảm có thể cho thấy suy giảm miễn dịch.
• Tiểu cầu đóng vai trò trong quá trình đông máu, giúp phát hiện nguy cơ chảy máu hoặc rối loạn đông máu.

Thông qua việc phân tích các chỉ số này, xét nghiệm công thức máu giúp phát hiện sớm nhiều bệnh lý như thiếu máu, nhiễm trùng, rối loạn huyết học hoặc các bệnh liên quan đến tủy xương.

Xét nghiệm đường huyết

Trong 5 xét nghiệm cơ bản, xét nghiệm đường huyết là phương pháp đo nồng độ glucose trong máu nhằm đánh giá khả năng chuyển hóa đường của cơ thể. Các chỉ số quan trọng thường được kiểm tra gồm đường huyết lúc đói, đường huyết sau ăn và chỉ số HbA1c.

• Đường huyết lúc đói giúp phát hiện sớm nguy cơ tiền tiểu đường hoặc tiểu đường.
• Chỉ số đường huyết sau ăn giúp đánh giá khả năng kiểm soát đường huyết của cơ thể sau khi tiêu thụ thực phẩm.
• HbA1c là chỉ số quan trọng giúp theo dõi hiệu quả điều trị và kiểm soát bệnh tiểu đường trong thời gian dài.

Thực hiện xét nghiệm định kỳ giúp phát hiện sớm rối loạn chuyển hóa và hỗ trợ điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt phù hợp để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Xét nghiệm mỡ máu (Lipid máu)

Xét nghiệm mỡ máu là phương pháp kiểm tra nồng độ chất béo trong máu nhằm đánh giá nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch. Các chỉ số quan trọng trong xét nghiệm này bao gồm cholesterol toàn phần, LDL-cholesterol (cholesterol xấu), HDL-cholesterol (cholesterol tốt) và triglyceride.

• LDL-cholesterol tăng cao có thể gây tích tụ mảng bám trong thành mạch, làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.
• Triglyceride cao thường liên quan đến chế độ ăn nhiều carbohydrate tinh chế (đường, tinh bột), rượu bia, béo phì, kháng insulin hoặc các rối loạn chuyển hóa.

Xét nghiệm mỡ máu giúp đánh giá tình trạng chuyển hóa lipid và xác định nguy cơ bệnh tim mạch từ sớm, ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng.

Xét nghiệm chức năng gan

Xét nghiệm chức năng gan là một trong 5 xét nghiệm cơ bản, giúp đánh giá hoạt động của gan thông qua việc đo lường các enzyme và protein do gan sản xuất. Các chỉ số quan trọng thường bao gồm AST (SGOT), ALT (SGPT), GGT, bilirubin và albumin.

• AST và ALT là men gan phản ánh tình trạng tổn thương tế bào gan, khi tăng cao có thể liên quan đến viêm gan, gan nhiễm mỡ hoặc tổn thương gan do rượu bia, thuốc.
• GGT giúp đánh giá tình trạng ứ mật hoặc tổn thương gan liên quan đến rượu.
• Bilirubin phản ánh khả năng chuyển hóa và đào thải sắc tố mật của gan, tăng cao có thể gây vàng da.
• Albumin là protein do gan tổng hợp, giúp đánh giá chức năng tổng hợp của gan và tình trạng dinh dưỡng cơ thể.

Xét nghiệm chức năng gan giúp phát hiện sớm nhiều bệnh lý gan ngay cả khi chưa có biểu hiện rõ ràng.

Xét nghiệm chức năng thận

Xét nghiệm chức năng thận là phương pháp đánh giá khả năng lọc máu và đào thải chất độc của thận. Các chỉ số quan trọng thường được kiểm tra gồm creatinin, ure máu và độ lọc cầu thận ước tính (eGFR).

• Creatinin là sản phẩm chuyển hóa của cơ bắp, khi nồng độ trong máu tăng có thể cho thấy thận đang suy giảm chức năng lọc.
• Ure máu phản ánh sản phẩm chuyển hóa protein, chỉ số tăng có thể gặp trong suy thận, mất nước, xuất huyết tiêu hóa, chế độ ăn giàu protein hoặc tình trạng tăng dị hóa.
• eGFR là chỉ số đánh giá tổng thể khả năng lọc của thận, giúp phân loại mức độ suy giảm chức năng thận theo từng giai đoạn.

Xét nghiệm chức năng thận giúp phát hiện sớm các bệnh lý như suy thận mạn, tổn thương thận do tiểu đường hoặc tăng huyết áp.

Cần lưu ý gì để kết quả chính xác nhất?

Để đảm bảo kết quả 5 xét nghiệm cơ bản phản ánh đúng tình trạng sức khỏe thực tế, bạn cần tuân thủ một số lưu ý quan trọng trước và trong quá trình thực hiện.

• Nhịn ăn theo hướng dẫn trước xét nghiệm: Đối với xét nghiệm đường huyết lúc đói và một số trường hợp kiểm tra mỡ máu (đặc biệt triglyceride), bạn thường cần nhịn ăn 8 - 12 giờ trước khi lấy máu.
• Không sử dụng rượu bia và chất kích thích: Rượu bia có thể ảnh hưởng đến chỉ số men gan, đường huyết và mỡ máu nếu sử dụng trước khi xét nghiệm. Vì vậy bạn nên tránh dùng ít nhất 24 giờ trước khi kiểm tra để đảm bảo độ chính xác.
• Thông báo đầy đủ thuốc đang sử dụng: Một số loại thuốc như corticoid, thuốc tránh thai, thuốc điều trị tuyến giáp hoặc kháng sinh có thể làm thay đổi chỉ số xét nghiệm. Hãy thông báo cho bác sĩ về các loại thuốc bạn đang dùng để được hướng dẫn có cần tạm ngưng thuốc hay không.
• Thực hiện xét nghiệm vào buổi sáng: Nhiều chỉ số sinh hóa có dao động theo nhịp sinh học trong ngày. Tốt nhất nên lấy mẫu xét nghiệm vào buổi sáng để giảm sai số và thuận lợi cho việc so sánh với giá trị tham chiếu chuẩn.

Những sai lầm cần tránh khi xét nghiệm

Bên cạnh việc chuẩn bị đúng cách, bạn cũng cần tránh những sai lầm phổ biến dưới đây để không làm ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả.

• Vận động cường độ cao trước ngày xét nghiệm: Tập luyện nặng có thể làm tăng creatinin, men cơ (CK), thậm chí ảnh hưởng đến đường huyết và bạch cầu. Nếu không khai báo, bác sĩ có thể nghi ngờ tổn thương cơ hoặc rối loạn chuyển hóa không thực sự tồn tại.
• Thiếu nước hoặc uống quá nhiều nước trước khi lấy máu: Bạn nên uống đủ nước như bình thường, tránh mất nước trước khi xét nghiệm vì có thể làm tăng giả một số chỉ số như ure hoặc hematocrit.
• Tự diễn giải kết quả mà không tham khảo ý kiến chuyên môn: Một số chỉ số có thể tăng hoặc giảm nhẹ nhưng vẫn nằm trong giới hạn sinh lý hoặc không có ý nghĩa bệnh lý. Việc tự đọc kết quả và lo lắng quá mức có thể gây áp lực tâm lý không cần thiết và dẫn đến những quyết định điều trị sai lầm.

Thực hiện 5 xét nghiệm cơ bản trên đây sẽ giúp mỗi người chủ động theo dõi tình trạng sức khỏe và phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn. Kết hợp xét nghiệm định kỳ với lối sống lành mạnh, chế độ dinh dưỡng khoa học và vận động hợp lý sẽ giúp duy trì sức khỏe bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống.