Ăn nhiều 2 loại thịt này có thể làm tăng nguy cơ tiểu đường

Thịt là nguồn cung cấp protein, sắt và vitamin B12 quan trọng. Tuy nhiên, tác động đến sức khỏe còn phụ thuộc vào loại thịt, khẩu phần và tần suất sử dụng. Vì vậy, lựa chọn thực phẩm hợp lý và duy trì chế độ ăn cân đối có vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe chuyển hóa.

Ăn nhiều 2 loại thịt này có thể làm tăng nguy cơ tiểu đường

Một nghiên cứu quy mô lớn công bố năm 2024 đã phân tích dữ liệu của 1.966.444 người trưởng thành thuộc 31 đoàn hệ tại 20 quốc gia. Trong thời gian theo dõi trung vị khoảng 10 năm, các nhà nghiên cứu ghi nhận 107.271 trường hợp mắc tiểu đường type 2 mới. Kết quả cho thấy lượng thịt tiêu thụ cao hơn, đặc biệt là thịt đỏ chưa qua chế biến và thịt chế biến sẵn, có liên quan đến tỷ lệ mắc bệnh cao hơn.

Thịt đỏ chưa qua chế biến

Thịt đỏ thường bao gồm thịt bò, thịt heo, thịt cừu và thịt dê. Đây là nguồn cung cấp protein chất lượng cao cùng nhiều vi chất như sắt, kẽm và vitamin B12, vì vậy không thể xem thịt đỏ đơn thuần là một loại thực phẩm “xấu”.

Tuy nhiên, trong nghiên cứu, mức tiêu thụ thêm 100 g thịt đỏ chưa qua chế biến mỗi ngày có liên quan với nguy cơ tương đối mắc tiểu đường type 2 cao hơn khoảng 10%. Mối liên quan này vẫn được ghi nhận sau khi nhóm nghiên cứu điều chỉnh nhiều yếu tố có khả năng gây nhiễu, bao gồm chỉ số khối cơ thể.

Con số 10% không có nghĩa cứ ăn 100 g thịt đỏ mỗi ngày thì một người sẽ có 10% khả năng mắc tiểu đường. Con số này phản ánh mức chênh lệch tương đối về nguy cơ được ghi nhận trong quần thể nghiên cứu, không phải xác suất tuyệt đối một cá nhân sẽ mắc bệnh. Nguy cơ thực tế của từng người còn phụ thuộc vào cân nặng, vận động thể chất, tiền sử gia đình, tuổi, chế độ ăn tổng thể và nhiều yếu tố khác.

Thịt chế biến sẵn

Nhóm thứ hai cần lưu ý là thịt chế biến sẵn. Đây là các sản phẩm thịt đã qua các phương pháp như ướp muối, hun khói, lên men hoặc những hình thức chế biến khác nhằm tăng hương vị hoặc kéo dài thời gian bảo quản.

Một số thực phẩm quen thuộc thuộc nhóm này gồm xúc xích, thịt xông khói, giăm bông và một số loại thịt hộp. So với thịt tươi, nhiều sản phẩm chế biến sẵn còn có hàm lượng natri và chất béo bão hòa đáng lưu ý.

Trong nghiên cứu, mức tiêu thụ thêm 50 g thịt chế biến mỗi ngày có liên quan với nguy cơ tương đối mắc tiểu đường type 2 cao hơn khoảng 15%. Mức liên quan này nổi bật hơn so với kết quả ghi nhận ở thịt đỏ chưa qua chế biến.

Vì sao thịt đỏ và thịt chế biến có thể liên quan đến tiểu đường?

Tiểu đường type 2 là bệnh chuyển hóa chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, do đó khó quy nguy cơ mắc bệnh cho một thực phẩm hoặc một thành phần dinh dưỡng duy nhất. Một số cơ chế đang được nghiên cứu có thể giúp giải thích mối liên quan giữa tiêu thụ nhiều thịt và nguy cơ mắc bệnh.

Sắt heme có thể đóng một vai trò

Sắt heme là dạng sắt có nguồn gốc động vật và hiện diện nhiều trong thịt đỏ. Đây là dạng sắt có khả năng hấp thu tốt, nhưng lượng tiêu thụ cao đang được nghiên cứu về mối liên hệ với sức khỏe chuyển hóa.

Một nghiên cứu trên 204.615 người tham gia được theo dõi trong thời gian lên đến 36 năm ghi nhận lượng sắt heme cao hơn có liên quan đến nguy cơ tiểu đường type 2 cao hơn. Khi so sánh nhóm tiêu thụ nhiều nhất với nhóm ít nhất, nguy cơ tương đối cao hơn khoảng 26%.

Nghiên cứu cũng ghi nhận lượng sắt heme cao có liên quan với một số dấu ấn chuyển hóa bất lợi về insulin, lipid và phản ứng viêm. Tuy nhiên, đây là mối liên quan dịch tễ học và sinh học, chưa đủ để kết luận sắt heme đơn độc là nguyên nhân gây tiểu đường.

Chất béo bão hòa và natri cũng cần được chú ý

Một số phần thịt đỏ nhiều mỡ và các sản phẩm thịt chế biến có thể chứa lượng chất béo bão hòa đáng kể. Các loại xúc xích, thịt xông khói hoặc thịt đóng gói cũng thường chứa nhiều natri.

Vì vậy, khi đánh giá tác động của thịt đến sức khỏe, cần xem xét cả loại thịt, phần thịt được lựa chọn, cách chế biến, khẩu phần và những thực phẩm ăn kèm. Một chế độ ăn thường xuyên có thịt chế biến, thức ăn nhiều chất béo bão hòa và ít rau, ngũ cốc nguyên hạt có đặc điểm dinh dưỡng rất khác chế độ ăn cân bằng, đa dạng nguồn protein.

Ăn thịt thế nào để góp phần giảm nguy cơ tiểu đường type 2?

Để giảm nguy cơ tiểu đường type 2, nên chú ý cả loại thịt, khẩu phần và chế độ ăn tổng thể. Một số cách đơn giản gồm:

• Hạn chế thịt chế biến sẵn: Giảm xúc xích, giăm bông, thịt xông khói.
• Ăn thịt đỏ vừa phải: Không nên ăn khẩu phần lớn và quá thường xuyên.
• Ưu tiên thịt nạc: Loại bỏ phần mỡ nhìn thấy trước khi chế biến.
• Đa dạng protein: Thay một phần thịt đỏ bằng cá, thịt gia cầm, đậu phụ, đậu và hạt.
• Chế biến lành mạnh: Ưu tiên hấp, luộc, hầm và hạn chế chiên nhiều dầu, nướng cháy.
• Ăn nhiều chất xơ: Kết hợp rau củ, trái cây nguyên quả và ngũ cốc nguyên hạt.

Bên cạnh ăn uống, duy trì cân nặng phù hợp và vận động thường xuyên cũng góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh. Người có nguy cơ cao nên kiểm tra đường huyết theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Ăn nhiều 2 loại thịt này có thể làm tăng nguy cơ tiểu đường, trong đó bằng chứng đáng chú ý nhất hiện nay tập trung vào thịt đỏ chưa qua chế biến và thịt chế biến sẵn. Nghiên cứu quy mô lớn ghi nhận mỗi 100 g thịt đỏ/ngày liên quan với tỷ lệ mắc tiểu đường type 2 cao hơn khoảng 10%, còn mỗi 50 g thịt chế biến/ngày liên quan với mức cao hơn khoảng 15%.

Tuy nhiên, đây là mối liên quan về nguy cơ chứ không có nghĩa ăn thịt chắc chắn gây tiểu đường. Thay vì kiêng khem cực đoan, nên hạn chế thịt chế biến, kiểm soát lượng thịt đỏ, ưu tiên phần nạc và đa dạng hóa nguồn protein. Nếu có tiền tiểu đường, đường huyết bất thường hoặc nhiều yếu tố nguy cơ, người bệnh nên trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn chế độ ăn và theo dõi phù hợp.