Brainrot - Mối đe dọa với sức khỏe não bộ trong kỷ nguyên mạng xã hội

Mạng xã hội giúp người dùng tiếp cận thông tin nhanh chóng, nhưng cũng đặt ra những thách thức tiềm ẩn đối với khả năng tập trung và tư duy sâu. Việc tiêu thụ thường xuyên các nội dung số ngắn, lặp lại và có tính kích thích cao có thể liên quan đến hiện tượng xao lãng và giảm hiệu quả nhận thức. Trên mạng xã hội, hiện tượng này đôi khi được gọi là brainrot (một thuật ngữ không chính thức) mô tả cảm giác suy giảm khả năng tập trung và tư duy sau thời gian dài tiếp xúc với nội dung số kích thích nhanh.

Brainrot là gì? Vì sao bùng phát trong kỷ nguyên mạng xã hội?

Brainrot là thuật ngữ phổ biến trên truyền thông và mạng xã hội, dùng để mô tả cảm giác suy giảm khả năng tập trung và tư duy sau khi tiêu thụ quá nhiều nội dung số ngắn, lặp lại và mang tính kích thích cao. Brainrot có nhiều biểu hiện trùng lặp với nghiện mạng xã hội, suy giảm chú ý hoặc mệt mỏi tinh thần. Thuật ngữ này không phải chẩn đoán y khoa chính thức.

Các nền tảng phổ biến như video ngắn, reels hay shorts ưu tiên hiển thị những nội dung ngắn, dễ xem, lặp lại và có khả năng giữ người dùng ở lại lâu nhất. Thời lượng nội dung rất ngắn khiến não không có đủ thời gian để phân tích sâu. Hình ảnh và âm thanh được thiết kế để kích thích mạnh thị giác và thính giác, liên tục tạo ra các “cú hích” dopamine. Loại nội dung này gần như không đòi hỏi tư duy, người xem chỉ cần tiếp nhận thụ động mà không cần suy nghĩ hay phản biện.

Khi đó, não bộ liên tục bị đặt trong trạng thái tiếp nhận thông tin nhanh và dày đặc, nó không có đủ thời gian nghỉ ngơi và xử lý thông tin một cách có hệ thống. Về lâu dài, não suy giảm khả năng tập trung, quen với nhịp độ kích thích cao, từ đó hình thành hiện tượng brainrot.

Brainrot ảnh hưởng gì đến trí não?

Nếu kéo dài, brainrot có thể ảnh hưởng rõ rệt đến hiệu suất học tập, làm việc và sức khỏe não bộ lâu dài. Cụ thể là:

Suy giảm khả năng tập trung và chú ý có chủ đích

Khi não quen với việc tiếp nhận các nội dung ngắn, thay đổi liên tục, người dùng dần gặp khó khăn trong việc đọc bài viết dài, học tập chuyên sâu hoặc hoàn thành các công việc đòi hỏi sự tập trung liên tục. Ngay cả khi không sử dụng mạng xã hội, não bộ vẫn dễ bị mất tập trung bởi các kích thích nhỏ, dẫn đến tình trạng mất tập trung kéo dài và giảm hiệu quả tư duy.

Giảm động lực học tập và làm việc

Việc tiếp xúc thường xuyên với nội dung kích thích nhanh có thể ảnh hưởng đến cơ chế phần thưởng của não, khiến não quen với dopamine (một chất dẫn truyền thần kinh) tức thời và làm giảm hứng thú với các hoạt động đòi hỏi nỗ lực lâu dài. Hệ quả là các hoạt động cần nỗ lực, thời gian và sự kiên nhẫn như học tập, đọc sách hay làm việc sáng tạo trở nên kém hấp dẫn. Điều này dẫn đến giảm động lực học tập và làm việc, làm gia tăng cảm giác chán nản khi phải thực hiện các nhiệm vụ có chiều sâu.

Ảnh hưởng đến trí nhớ và khả năng tư duy

Việc thường xuyên tiếp nhận nội dung ngắn, rời rạc có thể làm giảm khả năng tập trung kéo dài, từ đó ảnh hưởng gián tiếp đến quá trình ghi nhớ và xử lý thông tin sâu. Đồng thời, brainrot còn làm suy giảm tư duy phản biện và tư duy logic, do não ít được rèn luyện trong việc phân tích, so sánh và đánh giá thông tin. Điều này đặc biệt đáng lo ngại đối với trẻ em và thanh thiếu niên, khi não bộ vẫn đang trong giai đoạn phát triển.

Giải pháp bảo vệ sức khỏe não bộ trước brainrot

Tác động chính của brainrot là làm suy giảm chức năng nhận thức như khả năng tập trung, ghi nhớ và tư duy sâu. Tuy nhiên, não bộ có tính dẻo thần kinh, cho phép cải thiện chức năng nhận thức ở mức độ nhất định nếu thay đổi thói quen sử dụng nội dung số và duy trì lối sống lành mạnh. Một số giải pháp bảo vệ sức khỏe não bộ trước brainrot bạn có thể áp dụng như:

Kiểm soát thời gian và cách sử dụng mạng xã hội

Giải pháp quan trọng hàng đầu để phòng tránh brainrot là kiểm soát thời gian và cách sử dụng mạng xã hội, đặc biệt với các nội dung ngắn có tính kích thích cao. Việc giới hạn thời gian xem video ngắn, reels hoặc shorts giúp não bộ tránh tình trạng tiếp nhận kích thích liên tục. Ngoài ra, cần tránh sử dụng mạng xã hội trong thời gian dài không gián đoạn, bởi việc “tiêu thụ” nội dung liên tục khiến não không có đủ thời gian nghỉ ngơi và xử lý thông tin một cách hiệu quả.

Tăng cường hoạt động kích thích tư duy sâu

Để cân bằng tác động của brainrot, não bộ cần được rèn luyện thông qua các hoạt động kích thích tư duy sâu. Đọc sách, học một kỹ năng mới hoặc nghiên cứu một chủ đề chuyên môn giúp não duy trì khả năng tập trung bền vững và ghi nhớ dài hạn. Các hoạt động đòi hỏi tập trung lâu như viết, vẽ hoặc giải toán có vai trò quan trọng trong việc phục hồi tư duy logic, tư duy phản biện và khả năng xử lý thông tin có chiều sâu.

Rèn luyện não bộ và sức khỏe tổng thể

Sức khỏe não bộ gắn liền chặt chẽ với sức khỏe thể chất và tinh thần. Ngủ đủ giấc giúp não củng cố trí nhớ, tái tạo năng lượng và điều hòa hệ thần kinh. Vận động thể chất đều đặn cải thiện tuần hoàn máu lên não, từ đó hỗ trợ chức năng nhận thức. Đồng thời, việc tăng cường giao tiếp trực tiếp và giảm phụ thuộc vào thiết bị điện tử giúp não bộ duy trì khả năng kết nối xã hội, ổn định cảm xúc và giảm nguy cơ lệ thuộc vào kích thích số.

Chủ động chọn lọc nội dung chất lượng, có chiều sâu

Trong bối cảnh mạng xã hội tràn ngập video ngắn và thông tin giải trí nhanh, việc chủ động chọn lọc nội dung có giá trị là rất cần thiết. Bạn nên ưu tiên các bài viết, video mang tính phân tích, giáo dục hoặc truyền cảm hứng giúp não bộ rèn luyện tư duy logic, giảm tình trạng tiếp nhận thông tin rời rạc và hạn chế nguy cơ brainrot.

Duy trì thói quen đọc sách, học kỹ năng mới

Đọc sách và học kỹ năng mới là cách hiệu quả để kích thích não bộ hoạt động tích cực và có chiều sâu. Những hoạt động này buộc não tập trung trong thời gian dài, tăng khả năng ghi nhớ và tư duy phản biện. Duy trì thói quen này giúp cân bằng lại tác động tiêu cực từ việc tiêu thụ nội dung số ngắn, nhanh trên mạng xã hội.

Brainrot đang âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ của nhiều người trong kỷ nguyên mạng xã hội. Nhận diện sớm dấu hiệu, điều chỉnh thói quen sử dụng thiết bị số và chủ động rèn luyện khả năng tư duy sâu là giải pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe não bộ trong thời đại số.