Cây bèo tây: Đặc điểm, công dụng và những điều cần lưu ý khi sử dụng

Nếu có dịp đi về các vùng sông nước miền Tây, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp những thảm xanh mướt trải dài của cây bèo tây. Đằng sau dáng vẻ mộc mạc, lênh đênh trên sóng nước ấy lại là một vị thuốc Nam với những dược tính vô cùng phong phú đã được lưu truyền từ lâu đời trong y học dân gian. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu thêm về công dụng, cách dùng cũng như những khuyến nghị y tế quan trọng khi sử dụng cây bèo tây.

Tổng quan về cây bèo tây

Cây bèo tây có tên khoa học là Pontederia crassipes, thuộc họ lục bình. Loài thực vật thân thảo thủy sinh này có nguồn gốc từ Nam Mỹ và được du nhập vào Việt Nam khoảng năm 1905. Tên gọi của loài cây này cũng gắn liền với những đặc trưng rất thú vị trong đời sống dân dã:

• Bèo tây: Do có nguồn gốc từ nước ngoài đưa vào.
• Bèo Nhật Bản: Vì có người cho rằng loài bèo này được mang từ Nhật Bản về.
• Lộc bình hay lục bình: Do phần cuống lá phình to trông rất giống chiếc lọ lục bình.
• Phù bình: Tên gọi trong y học cổ truyền, thể hiện đặc tính sống nổi trôi theo dòng nước của cây.

Về đặc điểm thực vật học, cây bèo tây thường mọc cao khoảng 30 cm. Lá cây hình tròn, màu xanh lục láng mịn và nhẵn với các gân lá hình cung dài và hẹp. Đặc biệt, phần cuống lá nở phình to như bong bóng với ruột xốp bên trong giúp cây bèo nổi nhẹ nhàng trên mặt nước. Khi cây sống ở môi trường trên cạn ven bờ, phần cuống lá này sẽ xẹp xuống.

Tác dụng của cây bèo tây trong y học dân gian

Theo các tài liệu y học cổ truyền và kinh nghiệm dân gian, các bộ phận của cây bèo tây đều có thể được sử dụng làm thuốc với những đặc tính điều trị riêng biệt.

Thân và lá bèo tây giúp tiêu viêm, giải độc

Trong Đông y, phần thân và lá của cây bèo tây được gọi là vị thuốc phù bình. Bộ phận này có vị ngọt, cay, tính mát và không độc. Công dụng nổi bật nhất của phù bình là tiêu viêm, giải độc và làm lành da.

• Điều trị ung nhọt và sưng tấy: Khi bị mụn nhọt, sưng đau ngoài da, người ta thường dùng lá bèo tây tươi đem rửa sạch, giã nát với một chút muối rồi đắp trực tiếp lên vùng da bị tổn thương. Khi miếng đắp khô thì thay bằng miếng khác. Thực hiện nhiều lần sẽ giúp vết sưng xẹp đi đáng kể. Trong trường hợp vùng tổn thương đã bắt đầu mưng mủ, bài thuốc này giúp mụn nhọt nhanh vỡ mủ, từ đó làm giảm đau nhức hiệu quả.
• Hỗ trợ điều trị hạch cổ tràng nhạc: Dân gian thường dùng phần thân và lá bèo tây phơi khô, rồi phối hợp với các vị thuốc khác theo chỉ định của thầy thuốc để hỗ trợ điều trị chứng hạch cổ.

Hoa bèo tây giúp an thần, giảm ho

Hoa của cây bèo tây có vị hơi ngọt, tính mát, có các công dụng như an thần, lợi tiểu, giải độc và trừ phong nhiệt.

• Giảm ho hen, ho có đờm, ho gió: Khi gặp các triệu chứng ho do thay đổi thời tiết hoặc ho có đờm, hen suyễn, bạn có thể dùng một nắm hoa bèo tây tươi đem chưng với đường phèn để lấy nước uống.
• Hỗ trợ bình ổn huyết áp: Đối với những người mắc bệnh cao huyết áp mãn tính, việc sử dụng hoa bèo tây phơi khô để hãm trà uống hàng ngày được xem là một liệu pháp tự nhiên được dân gian sử dụng với mục đích hỗ trợ sức khỏe.

Những lưu ý khi sử dụng cây bèo tây

Mặc dù có nhiều công dụng tốt cho sức khỏe và là món ăn ngon, nhưng dưới góc độ y khoa hiện đại, sử dụng cây bèo tây ẩn chứa những mối nguy hại khôn lường nếu người dùng chủ quan.

Nguy cơ ngộ độc kim loại nặng

Cây bèo tây có một đặc tính sinh học rất đặc biệt là khả năng hấp thu một số chất ô nhiễm trong môi trường nước. Ở dạng tự nhiên, bộ rễ của bèo tây hấp thụ rất nhanh các kim loại nặng độc hại tồn dư trong nguồn nước như chì, thủy ngân và strontium.

Do đó, nếu bạn thu hái bèo tây mọc hoang dã tại những khu vực nguồn nước bị ô nhiễm, gần các nhà máy công nghiệp hoặc kênh rạch chứa nước thải sinh hoạt, cây bèo chắc chắn sẽ tích lũy một lượng lớn kim loại nặng. Khi sử dụng các bài thuốc từ nguồn bèo nhiễm độc này sẽ trực tiếp đưa chất độc vào cơ thể, gây hại cho gan, thận, hệ thần kinh và làm tăng nguy cơ ung thư về lâu dài.

Mối nguy bùng phát dịch bệnh truyền nhiễm

Bèo tây có tốc độ sinh sản vô cùng nhanh chóng, có thể tăng gấp đôi số lượng chỉ sau mỗi 2 tuần. Khi chúng phát triển quá mức, tạo thành những thảm bèo dày đặc bao phủ mặt nước, đây sẽ trở thành nơi trú ngụ lý tưởng cho muỗi, côn trùng và các loại ký sinh trùng như sán.

Điều này vô tình làm tăng nguy cơ bùng phát các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho cộng đồng, đặc biệt là bệnh sốt xuất huyết. Khi sử dụng hoặc tiếp xúc trực tiếp với bèo tây ở những khu vực này, bạn cần hết sức cảnh giác để tránh bị muỗi vằn đốt truyền bệnh.

Cây bèo tây là một món quà bình dị từ thiên nhiên với những công dụng chữa bệnh và giá trị không thể phủ nhận trong đời sinh hoạt và y học cổ truyền. Tuy nhiên, trong bối cảnh môi trường ngày càng ô nhiễm như hiện nay, việc sử dụng loài cây này cần đi kèm sự hiểu biết và cẩn trọng tối đa để tránh những rủi ro ngộ độc kim loại nặng.